Zagen op de zaagbok – ook geïmproviseerd

Hout dat op twee punten rust, zakt onder zijn eigen gewicht in het midden licht door. Bovenaan wordt het samengedrukt, onderaan uitgerekt. Als je van bovenaf precies in dat midden zaagt, knijpt de snede dicht en klemt het blad. De zaag komt vast te zitten, je duwt harder en het blad kan krom buigen of eruit springen.

Als het hout daarentegen over de steun uitsteekt, hangt het vrije uiteinde naar beneden. Dan wordt de snede bovenaan uit elkaar getrokken en gaat vanzelf open. De bok bepaalt dus waar de belasting zit, en dus of de zaag vrij loopt. Dat geldt niet alleen voor een zaagbok, maar voor al het hout dat je op iets laat rusten.

Een X-bok bestaat uit twee paar palen die elk tot een X gekruist en vastgesjord zijn. In de bovenste vorken van de X ligt het hout en een lager geplaatste dwarspaal verbindt de twee X'en, zodat ze niet uit elkaar kantelen.

De bok moet stevig staan. Sjor de kruisingen strak vast met een kruissjorring of schaarsjorring, zet de twee X'en ongeveer een halve meter uit elkaar en de lage dwarspaal voorkomt wiebelen. Een wiebelende bok is gevaarlijker dan helemaal geen bok. Zoek op oneffen of gladde grond een betere plek. Als eenvoudig alternatief kan een dikke liggende stam als steun dienen.

Begin de snede met twee of drie lichte trekbewegingen tot er een kleine groef ontstaat. Zaag dan met lange, gelijkmatige halen en gebruik zoveel mogelijk van de lengte van het blad. Drukken hoeft niet, de tanden doen het werk. Drukken maakt je sneller moe en buigt het blad eerder krom.

Ondersteun het overhangende stuk tegen het einde lichtjes, zodat het niet te vroeg afbreekt en splinters geeft. De vrije hand houdt het hout vast aan de kant van de bok die niet wegvalt, ruim bij de snede vandaan.

Een typisch zaagletsel ontstaat wanneer de zaag bij het beginnen van de snede wegspringt en de hand ernaast raakt. Gebruik daarom je duim niet als geleider vlak naast het zaagblad; begin de snede met voorzichtige trekbewegingen. Een snijbestendige handschoen aan de vasthoudende hand kan ook helpen.

Afgezaagde stukken vallen naar beneden. Houd je voeten buiten de valzone en draag stevig schoeisel. Erg dikke stammen horen niet op een geïmproviseerde bok, want die kan omvallen.

Als twee mensen samenwerken, zaagt de één en houdt de ander het lange uiteinde op afstand vast. Spreek van tevoren af wie welke commando's geeft. Niemand helpt met een hand in de buurt van het zaagblad. Houd een EHBO-set binnen handbereik; druk bij hevig bloeden stevig op de wond en bel het lokale alarmnummer (112 in de EU).

Een bok loont als je meer dan een paar stukken wilt zagen, bijvoorbeeld bij het maken van brandhout voor meerdere dagen in het kamp. Hij spaart je rug, je zaag en je handen. Voor twee of drie dunne takken is een liggende boomstam of ze met de hand breken vaak genoeg.

Zaag alleen hout dat je mag gebruiken: dood hout waar dat is toegestaan, of hout met toestemming van de grondeigenaar. Levende bomen blijven staan. Controleer ook de lokale regels voor het vuur waarvoor je het hout nodig hebt. Breek bij het verlaten van het kamp de bok af, maak de sjorringen los en verspreid de palen weer.

Zaagbokken worden al eeuwenlang gebruikt om brandhout te zagen en het principe is overal hetzelfde: hout stevig vast, handen weg van het zaagblad, belasting zo geplaatst dat de zaagsnede opengaat. Als je dit principe eenmaal begrijpt, zie je meteen waarom een zaag klemt en kun je het hout daarop anders leggen.

Zorg ook goed voor je zaag: een schoon, droog blad met scherpe tanden werkt veel gemakkelijker. Klap vouwzagen direct na gebruik dicht, zodat niemand in de tanden grijpt.