Een eenvoudige regenmeter bouwen en aflezen

De berekening is eenvoudig: één vierkante meter oppervlak maal één millimeter hoogte is precies één liter. Als er dus 5 mm regen valt, is er op elke vierkante meter 5 liter water terechtgekomen. Dat geldt voor elk oppervlak, hoe groot ook – inclusief de kleine opening van je beker.

Om dit te laten kloppen heeft je bakje verticale wanden nodig. Dan is de opening bovenaan even groot als de bodem en staat het water even hoog als op de grond buiten. Een glas dat naar boven toe wijder wordt, of een fles met een gebogen bodem, vertekent het resultaat.

Als je bakje een trechter heeft waarvan de opening breder is dan het vat eronder, vangt die regen op van een groter oppervlak. Dan moet je omrekenen: neerslag is gelijk aan het opgevangen watervolume gedeeld door het oppervlak van de trechteropening. Een voorbeeld: een ronde opening van 10 cm doorsnee heeft een oppervlak van ruim 78 cm². Eén millimeter regen brengt er dus net geen 8 milliliter water in.

Een gladde, cilindervormige plastic fles werkt goed. Snijd het gebogen bovenste deel eraf. De bodem van veel flessen is bol of heeft voetjes, vul hem dus met wat zand, grind of gips tot het punt waar de wand recht wordt. Dat niveau is je nulpunt.

Plak vanaf het nulpunt een liniaal aan de buitenkant van de fles of teken millimetermarkeringen met een waterbestendige stift. Het afgesneden bovenstuk kun je er ondersteboven weer in zetten als trechter. Omdat het precies zo breed is als de fles, hoef je niet om te rekenen, en de trechter beperkt de verdamping.

Zorg dat de meter niet omvalt: graaf hem gedeeltelijk in of bevestig hem aan een paal. Hij moet rechtop staan en de opening moet waterpas zijn, anders vangt hij afhankelijk van de windrichting te veel of te weinig op.

De plek bepaalt de nauwkeurigheid. Zet de meter buiten op, ruim uit de buurt van gebouwen, bomen en hekken. Obstakels schermen regen af of leiden extra druppels naar binnen – onder een boom meet je te weinig, onder de rand van een dak veel te veel.

Ook wind speelt mee. Op een zeer winderige, open plek worden druppels over de opening heen geblazen en vangt de meter minder op dan er werkelijk valt. Een iets beschutte plek in een open tuin is daarom vaak beter dan de hoogste, meest winderige plek.

De World Meteorological Organization beschrijft in haar richtlijnen hoe officiële regenmeters worden gebouwd en geplaatst en benadrukt de afstand tot obstakels. Toch geeft een zelfgemaakte meter slechts benaderende waarden en is hij niet rechtstreeks vergelijkbaar met officiële metingen.

Lees de meter elke dag op hetzelfde tijdstip af, bijvoorbeeld 's ochtends. Breng je ogen op gelijke hoogte met het wateroppervlak, anders lees je schuin af en kijk je mis. Het oppervlak buigt aan de rand vaak iets omhoog; lees in het midden af. Schrijf de waarde met de datum op en leeg daarna het bakje.

Laat het water niet dagenlang staan. Bij warm weer verdampt het en meet je te weinig. Muggen kunnen bovendien eitjes leggen in stilstaand water – nog een reden om het regelmatig te legen.

Om sneeuw te meten laat je die binnen in het bakje smelten en lees je daarna de waterhoogte af. Je zult je verbazen: het smeltwater staat veel lager dan het sneeuwdek buiten, omdat sneeuw veel lucht bevat.

Voor het gebruik van regenwater kun je grofweg schatten hoeveel water er van het dak komt: neerslag in millimeters maal dakoppervlak in vierkante meters geeft bij benadering de liters die kunnen afstromen. In de praktijk komt er minder in de regenton terecht, doordat water verdampt, wegspat of langs de dakgoot loopt. Opgevangen regenwater is gebruikswater – om het te drinken moet het eerst behandeld en ontsmet worden.

In de tuin helpt de regenmeter bij het water geven: je ziet of het echt genoeg geregend heeft of maar even gemiezerd. Op reis of tijdens uitstapjes kan een reeks metingen laten zien hoe nat paden en grond zijn na meerdere regendagen.

Wat hij niet kan: je waarschuwen. Een zelfgemaakte regenmeter is geen voorspelling van overstromingen of noodweer. Let bij hevige regen op officiële waarschuwingen, waarschuwingsapps en de radio en volg het advies van de autoriteiten. Als project met kinderen is de regenmeter daarentegen geweldig: hij maakt het weer meetbaar en laat zien hoe wetenschap werkt.