Water in de groep opmeten en verdelen

Het lichaam verliest voortdurend water: via zweet, via vochtige adem en via urine en ontlasting. Dit water moet worden aangevuld, anders daalt je prestatievermogen en wordt het later gevaarlijk. Hoeveel iemand nodig heeft, hangt sterk af van hitte, inspanning, lichaamsgrootte en gezondheid – er is geen vast cijfer voor iedereen.

Het kernprincipe van water verdelen is daarom: verliezen verminderen in plaats van drinkwater inperken. Wie in de schaduw rust in plaats van in de middagzon te werken, zweet veel minder en laat dezelfde voorraad veel langer meegaan, zonder het lichaam iets te onthouden. Een principe uit overlevingshandboeken luidt ruwweg: water hoort in je lichaam, niet in je fles.

Bespaar waar het geen kwaad doet: bij het afwassen, bij de persoonlijke wasbeurt en bij het koken. Een pan pasta vraagt veel water; een kant-en-klaar gerecht dat alleen verwarmd wordt, weinig. Wassen kan ook met een vochtige doek en een bak in plaats van stromend water.

De eerste stap is eerlijk tellen. Elke jerrycan wordt genoteerd met zijn inhoud, gesplitst in behandeld drinkwater en ruw water, en het totaal wordt opgeschreven. Schatten is niet genoeg, want een halfvolle jerrycan lijkt vaak voller dan hij is. Daarna bedenk je wanneer aanvulling of hulp realistisch gezien kan komen en plan je een reserve.

Vervolgens stel je een duidelijke volgorde vast: eerst drinkwater, dan water voor flesvoeding en medicijnen, dan koken, en hygiëne als laatste. Jerrycans met een etiket (‘drinken’, ‘koken’, ‘wassen’) voorkomen dat drinkwater opgaat aan de afwas.

Eerlijk delen betekent: naar behoefte – niet voor iedereen evenveel en niet naar wie het hardst roept. Mensen die lichamelijk werk doen, zieken, zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en jonge kinderen hebben extra aandacht nodig. Iedereen krijgt een gemarkeerde fles die op vaste tijden wordt bijgevuld. Zo ziet iedereen wat hij heeft en stopt het stiekem extra drinken.

Een waterplan loont overal waar aanvulling onzeker is: bij een lange uitval van de watervoorziening thuis, op tochten zonder veilige bronnen of als een voertuig pech krijgt in een afgelegen gebied. Hoe eerder je plant, hoe meer ruimte je hebt.

Geen enkel plan vervangt aanvulling. Als de voorraad ondanks alle zuinigheid niet toereikt, is het belangrijkste doel op tijd hulp te krijgen, naar een uitgiftepunt te gaan of een nieuwe bron aan te boren en het water daarvan te behandelen. Onbehandeld water drinken omdat water schaars is, is geen oplossing: diarree kost meer water dan je bespaard hebt.

Uitdroging sluipt erin. Vroege tekenen zijn dorst, donkere en weinig urine, hoofdpijn, duizeligheid en ongewone vermoeidheid. Wie deze tekenen heeft, krijgt water – ook als het plan op dat moment iets anders zegt. Het plan is er voor de mensen, niet andersom.

Bij hitte en inspanning kan het heel snel gaan. Verwardheid, ernstige zwakte, een verminderd bewustzijn of helemaal geen urine zijn noodsignalen: bel meteen het lokale alarmnummer (112 in de EU). Vermijd alcohol, want die belast de vochthuishouding extra, en erg zoute voeding versterkt de dorst.

Let ook op de stemming en op ruzie. Schaarste maakt mensen prikkelbaar. Eén persoon die alles bijhoudt, cijfers die iedereen kan zien en duidelijke regels halen veel druk uit de situatie. Wie zich oneerlijk behandeld voelt, zegt dat openlijk in plaats van stiekem water te nemen.

Humanitaire minimumnormen zoals het Sphere Handbook geven planningscijfers voor drinken, koken en hygiëne. Het zijn richtwaarden voor het plannen voor grote groepen, geen regel voor hoeveel één persoon op een hete dag moet drinken.

Een simpel streepjeslijstje op de koelkastdeur of een notitieboekje is genoeg als hulpmiddel. Als je dagelijks noteert wat er is verbruikt, zie je vroeg of de voorraad toereikend is, zodat je op tijd kunt ingrijpen.