Asregen na een vulkaanuitbarsting

Bij een explosieve vulkaanuitbarsting wordt gesteente uit elkaar gerukt en als wolk van zeer fijne deeltjes hoog de atmosfeer in geblazen. Deze vulkanische as bestaat uit piepkleine, scherpe stukjes gesteente, mineralen en vulkanisch glas. Hij is fijn genoeg om in te ademen, hard genoeg om ogen, lak en machines te beschadigen, en lost niet op in water.

De wind voert de aswolk vaak ver van de vulkaan weg, soms honderden kilometers. Daarom kunnen ook plaatsen die de vulkaan niet eens kunnen zien last krijgen van asregen. Daar is as dan meestal het grootste gevaar: voor de gezondheid, het verkeer, de watervoorziening en gebouwen.

Als as nat wordt, zuigt hij water op en wordt hij aanzienlijk zwaarder. Een laag as die droog onschuldig lijkt, kan na een regenbui platte of zwakke daken overbelasten. As verstopt bovendien filters, dakgoten en afvoeren en kan in het riool een betonachtige massa worden.

Bescherming tijdens asregen volgt drie eenvoudige principes: houd de deeltjes buiten, wervel ze niet op en herken belasting vroeg. Zodra er een waarschuwing komt, leg je maskers, brillen, water en eten voor een paar dagen klaar, dek je gevoelige elektronica af en breng je dieren en voertuigen onder een dak. Dek regenwatertanks af of koppel ze los en volg de aanwijzingen van het waterbedrijf.

Blijf tijdens de asregen binnen. Sluit ramen en deuren, zet ventilatie en airconditioning uit of op recirculatie en dicht kieren af met natte doeken. Moet je toch naar buiten, draag dan een goed passend FFP2- of N95-masker, goed sluitende veiligheidsbril en lange kleding. Draag een bril in plaats van contactlenzen, want asdeeltjes onder een lens kunnen het hoornvlies beschadigen. Blijf zo kort mogelijk buiten.

Maak de as bij het opruimen eerst licht nat voordat je hem bij elkaar veegt, en verzamel hem in stevige zakken. Veeg niet droog, want dan woel je de fijnste deeltjes weer op. Spoel de as ook niet door de afvoer en voer hem af zoals de gemeente aangeeft. Een gewone doek voor je mond is niet genoeg bescherming.

Dicht bij de vulkaan zijn er veel grotere gevaren dan as: lava, gloeiend hete wolken van gas en gesteente die met grote snelheid van hellingen razen, en modderstromen van as en water. In zulke gevarenzones geldt maar één regel: volg evacuatiebevelen onmiddellijk op en ga geen afgesloten zones in. Bel bij gevaar het lokale alarmnummer (112 in de EU).

Mensen met astma of andere luchtwegaandoeningen lopen tijdens asregen extra risico. Zij moeten binnen blijven en hun voorgeschreven medicijnen binnen handbereik houden; bij kortademigheid halen ze medische hulp. Ook kinderen en ouderen moeten hun blootstelling aan as zo laag mogelijk houden.

Klim niet zonder valbeveiliging op een dak – as is glad en een val kan slecht aflopen. Dikke lagen as op platte of zwakke daken moeten door professionals of met valbeveiliging worden verwijderd, vooral vóór voorspelde regen. Zijn er tekenen van overbelasting, verlaat dan het gebouw. Rijden op as is als rijden op sneeuw: glad, met slecht zicht. Rijd alleen als het echt nodig is, langzaam en met licht aan.

In 2010 liet de uitbarsting van de IJslandse vulkaan Eyjafjallajökull zien hoe ver as kan reiken: over grote delen van Europa was het luchtverkeer dagenlang beperkt, omdat as gevaarlijk kan zijn voor vliegtuigmotoren. Wie naar vulkanisch actieve gebieden reist, moet daarom rekening houden met gesloten luchthavens en wegen, de reisadviezen van het eigen ministerie van Buitenlandse Zaken en de lokale autoriteiten volgen en voorraad inplannen voor vertragingen.

Het International Volcanic Health Hazard Network, een netwerk van deskundigen, publiceert richtlijnen voor het publiek. Daarin wordt onder meer aanbevolen binnen te blijven, goed passende stofmaskers te gebruiken en as te bevochtigen voordat je haar verwijdert. De concrete aanwijzingen komen echter altijd van de lokale autoriteit, want elke uitbarsting is anders.

Een veelvoorkomende misvatting is dat vulkanische as onschuldig stof is dat je gewoon kunt wegblazen of wegvegen. Precies dat brengt de fijnste deeltjes, die voor de gezondheid het meest zorgwekkend zijn, weer in de lucht. Langzaam, vochtig en met bescherming werken is bewerkelijker, maar het beschermt longen, ogen en apparatuur.