Venen, moerassen en natte gebieden

In venen en moerassen is de grond voortdurend met water verzadigd. In hoogvenen groeien veenmossen die veel water vasthouden; over zeer lange tijd vormt zich eronder veen uit plantenresten die door de nattigheid nauwelijks vergaan. Deze grond draagt nauwelijks gewicht. Op sommige plekken groeit een mat van planten over open water en drijft erop – van bovenaf lijkt het op vaste grond.

Of je wegzakt, hangt af van hoe je gewicht verdeeld is. Staand druk je je hele gewicht via twee kleine zolen in de grond – als een hoge hak in zacht gras. Liggend of achterover leunend verdeel je hetzelfde gewicht over een veel groter oppervlak, en zak je veel minder weg. Het is hetzelfde principe als bij sneeuwschoenen.

Kleverige modder houdt voeten ook vast door zuiging: als je hard trekt, ontstaat onder de voet een onderdruk die hem tegenhoudt. Langzame, kleine bewegingen laten water eronder stromen en maken de voet gemakkelijker los. Daarom maakt wild spartelen het erger, niet beter.

De beste voorbereiding is een route over gemarkeerde paden en plankenpaden, een kaart waarop die staan en een blik op de voorspelling, vooral voor mist. Vertel iemand waar je heen gaat en wanneer je denkt terug te zijn, en neem een opgeladen telefoon mee, waterdicht verpakt.

Leer de grond te lezen. Waarschuwingstekens zijn heel groene, gladde plekken die opvallend vlak lijken, open water tussen mosbulten, grond die wiegt of veert als je erop stapt, en plekken waar water omhoog sijpelt als je drukt. Een wandelstok helpt je de grond te testen voor je de volgende stap zet. Neem bij twijfel de langere maar veilige weg.

Mist kan heel snel over een veen komen aanrollen en neemt dan alle oriëntatie weg. Wacht niet tot je helemaal niets meer ziet: keer op tijd om, of blijf stilstaan op het pad en wacht. Wie in de mist dwars door het terrein verder gaat, verlaat bijna onvermijdelijk het veilige pad.

Als je tot boven de knieën wegzakt of er niet uit kunt komen: spartel niet. Stop, leun achterover en verdeel je gewicht over een zo groot mogelijk oppervlak, bijvoorbeeld door je rugzak onder je te krijgen. Maak dan langzaam je benen vrij, één voor één. Als je niet loskomt of het koud begint te krijgen, bel dan het lokale alarmnummer (112 in de EU) en beschrijf je locatie zo precies mogelijk.

Helpers blijven op vaste grond. Wie zelf het moeras in stapt, zit al snel net zo vast, en dan zitten er twee mensen in nood in plaats van één. Reik een stok, een touw of een jas aan en roep om hulp. Wanneer iemand lang vastzit, is de kou het grotere probleem: natte benen koelen sterk af, ook in de zomer.

Neem dus reservesokken en een droge laag mee. En bedenk dat veel venen natuurgebieden zijn. Van de paden afwijken kan verboden zijn, omdat venen gevoelige leefgebieden zijn die maar heel langzaam herstellen. De paden beschermen dus niet alleen jou, maar ook het veen.

In films zie je de scène waarin iemand langzaam helemaal wegzakt in drijfzand of een moeras. In werkelijkheid hoef je dat niet te verwachten: een mens is lichter dan natte modder of zand, dus je zakt meestal maar tot een bepaalde diepte weg. Toch is het gevaarlijk omdat je vastzit – door kou, uitputting, gebrek aan hulp of, aan de kust, stijgend water.

Op getijdenwadden komt precies dit gevaar erbij: zachte modder kan je vasthouden terwijl het getij opkomt. Wadlopen doe je dus alleen met een plaatselijke gids die het getij en de geulen kent.

Venen slaan grote hoeveelheden koolstof op en zijn de thuisbasis van veel gespecialiseerde soorten. Veel venen zijn in het verleden drooggelegd en worden nu met veel moeite weer vernat. Door op de plankenpaden te blijven, beleef je dit bijzondere landschap zonder het te beschadigen.