Harshout en harsrijk hout gebruiken

Hars is een natuurlijke, brandbare stof met veel energie. Bomen maken het onder meer om wonden af te sluiten. In sommige oude stronken en wortelaanzetten is het hout er zo vol van dat het bijna als was aanvoelt. Dit harsrijke hout blijft vaak nog lang bestaan nadat het hout eromheen allang is weggerot.

Omdat hars water afstoot, kan er nauwelijks vocht in doordringen. Wanneer harshout wordt verhit, verdampen de brandbare delen van de hars en branden ze met een hete, heldere, zeer roetende vlam. Deze vlam is sterk genoeg om zelfs wat vochtig aanmaakhout te drogen en te laten ontbranden.

Je herkent harshout niet aan een bepaalde boomsoort – deze atlas beschrijft het herkennen van bomen niet – maar aan drie kenmerken: het ruikt duidelijk naar hars, het is opvallend zwaar voor zijn grootte, en vers gespleten ziet het er glanzend, kleverig en vaak roodachtig tot amberkleurig en doorschijnend uit. Rottend, licht, brokkelig hout is geen harshout, ook al komt het uit een stronk.

Om aan te steken heb je heel fijn materiaal nodig. Schraap met de rug of de rand van je mes fijne spaanders en stof en vorm er een klein hoopje van. Dat vangt vonken van een vuurstaal of de vlam van een lucifer. Dunne gekliefde stokjes dienen daarna als aanmaakhout.

Leg niet te vroeg te grote stukken erbij. Ook bij harshout heb je de trap van fijn naar grof nodig. Een stuk harshout ter grootte van een vuist kan voor veel vuren genoeg zijn als je het spaarzaam splijt tot spaanders en stokjes.

Verzamel harshout alleen van dood hout en alleen waar verzamelen is toegestaan. In beschermde gebieden, nationale parken en veel bossen is het niet toegestaan om hout uit boomstronken te breken. Levende bomen worden nooit ingesneden om hars te winnen. Neem alleen zoveel als je echt nodig hebt.

Bij het splijten en schrapen gelden de gebruikelijke messenregels: werk altijd van je lichaam af, zit stevig en zet het stuk vast op een stevige ondergrond. Harsrijk hout is hard en soms taai, waardoor het lemmet plotseling kan doorschieten. Gebruik een bijl alleen als je er veilig mee kunt omgaan.

Harshout brandt met veel roet en kan vonken schieten. Houd afstand van tenten, tarps en uitrusting. Kook niet direct boven de roetende vlam, want roet maakt pannen zwart en smaakt vies. Gebruik harshout om aan te steken en kook later op de gloed van gewoon hout. Controleer vóór elk vuur de lokale regels.

Harshout is vooral waardevol bij nat weer, in de winter en bij het aansteken met een vuurstaal, die alleen vonken geeft en geen vlam. Een kleine voorraad in je noodpakket of rugzak is licht, blijft heel lang goed en maakt je minder afhankelijk van het weer.

Het vervangt echter geen voorraad droog stookhout. Harshout helpt alleen bij het aansteken. Of je het uberhaupt vindt, hangt sterk af van de streek: in sommige bossen komt het vaak voor, in andere bijna nooit. Reken er dus niet op dat je het onderweg vindt; neem het bij twijfel mee.

Vroeger werden spanen van harsrijk hout (kienhout) ook voor licht gebruikt: in huizen zonder kaarsen of lampen werden brandende spanen in houders gezet zodat mensen 's avonds konden zien. Harsrijk aanmaakhout wordt vandaag de dag nog steeds in de handel verkocht.

Een kleine test thuis: houd kort na elkaar een stukje harshout en een stukje gewoon droog hout van dezelfde grootte bij een lucifervlam. Het verschil is meestal duidelijk: het harshout vat sneller vlam en brandt krachtiger. Zo krijg je een gevoel voor waar je naar op zoek bent.