Hoofdlamp en batterijen: kiezen, bewaren, gebruiken bij kou

Moderne hoofdlampen maken licht met led's (light-emitting diodes), die met weinig stroom veel licht geven. Helderheid wordt vaak in lumen opgegeven – de totale hoeveelheid licht die de lamp afgeeft. Meer lumen klinkt goed, maar kost ook meer energie. Voor het lezen van een kaart, koken of lopen op een bekend pad is een lage of middelste stand meestal genoeg.

Licht is een kwestie van energie over tijd. Een batterij bevat een bepaalde hoeveelheid energie en de lamp verdeelt die: veel licht voor korte tijd of weinig licht voor lange tijd. Een bruikbare lage stand kan vele malen langer meegaan dan de hoogste. Veel lampen dimmen na een tijdje ook automatisch, zodat ze niet te heet worden of om de batterij te sparen.

Kou vertraagt de chemische processen in batterijen. De energie is er nog wel, maar komt moeilijker vrij – de lamp wordt zwakker of lijkt leeg te raken. Als de batterij weer opwarmt, komt een deel van het vermogen terug. Draag de lamp en reservebatterijen daarom bij vorst dicht tegen je lichaam en leg ze 's nachts in je slaapzak.

Grofweg zijn er drie groepen. Alkalinebatterijen zijn overal verkrijgbaar, maar verliezen veel vermogen in de kou en kunnen lekken bij lange opslag in een apparaat. Lithium-wegwerpbatterijen zijn lichter, werken meestal beter in de kou en blijven lang houdbaar – of je lamp ze verdraagt, staat in de handleiding. Oplaadbare batterijen besparen afval en na verloop van tijd geld, maar moeten regelmatig worden bijgeladen, omdat ze langzaam ontladen, ook als je ze niet gebruikt.

Veel lampen hebben een ingebouwde accu die je met een kabel oplaadt. Dat is handig zolang er stroom is. Bij een langere stroomuitval of een tocht van meerdere dagen heb je dan een powerbank of een andere manier om op te laden nodig. Voor noodvoorbereiding is een lamp die ook gewone batterijen aankan praktisch.

Lithium-accu's houden niet van hitte en niet van beschadiging. Veel fabrikanten raden ook af om ze bij vorst op te laden. Voor opslag adviseren sommige fabrikanten oplaadbare batterijen half opgeladen te bewaren, niet helemaal vol of leeg. Bewaar wegwerpbatterijen koel en droog en let op de houdbaarheidsdatum.

Kijk niet alleen naar het hoogste aantal lumen, maar naar hoe lang de lamp meegaat in de lage en middelste standen. Cijfers volgens de norm ANSI/PLATO FL 1 maken lampen makkelijker vergelijkbaar, omdat alle fabrikanten dan op dezelfde manier meten. De norm zegt echter niet of een lamp geschikt is voor jouw doel.

In de praktijk telt: eenvoudige bediening die werkt met handschoenen en half slapend; een heel lage stand of rood licht; bescherming tegen regen; een comfortabele hoofdband; en een vergrendeling tegen per ongeluk aanzetten. Zonder vergrendeling kan de lamp in je rugzak aangaan en ongemerkt leeglopen. Heeft hij geen vergrendeling, dan kun je één batterij omgekeerd of apart meenemen.

Rood licht heeft een bijzonder voordeel: je ogen wennen in het donker langzaam aan het weinige licht, en dat duurt vele minuten. Fel wit licht maakt die gewenning snel ongedaan, terwijl zwak rood licht er minder aan verstoort. Bovendien verblind je anderen in de tent of groep minder.

Gebruik lithiumbatterijen en powerbanks die beschadigd, opgezwollen of heel heet geworden zijn niet meer, en laad ze alleen op met geschikte opladers. Voor reservebatterijen en powerbanks in het vliegtuig gelden speciale regels – vraag het vooraf aan de luchtvaartmaatschappij.

Knoopcellen en kleine batterijen zijn gevaarlijk voor jonge kinderen als ze ze inslikken. Houd ze buiten het bereik van kinderen. Vermoed je dat een kind een batterij heeft ingeslikt, zoek dan direct medische hulp of bel het lokale alarmnummer (112 in de EU) – wacht niet af of er klachten komen.

Instanties zoals de Amerikaanse CDC raden bij stroomuitval zaklampen of hoofdlampen aan in plaats van kaarsen, omdat open vuur brand kan veroorzaken. Bewaar voor elke persoon in het huishouden een lamp op een vaste plek die iedereen kent, zodat je die in het donker snel kunt vinden.

Test lampen en batterijen twee keer per jaar, bijvoorbeeld aan het begin van de zomer en van de winter. Zet elke stand één keer aan, controleer de contacten op witte of groenige aanslag (corrosie) en laad oplaadbare batterijen weer op. Breng lege batterijen naar de officiële inzamelpunten, niet bij het huisvuil.

Gebruik je een lamp zelden, bewaar alkalinebatterijen dan apart naast de lamp in plaats van erin – dan kan een lekkage de lamp niet beschadigen. Leer de bediening in het donker kennen: hoe kom je meteen in de laagste stand? Hoe vergrendel je de lamp? Als je dit thuis oefent, lukt het je in een noodsituatie ook met koude vingers.