Lopende paalsteek

De paalsteek vormt een vaste lus die onder belasting niet van grootte verandert. Bij de lopende paalsteek wordt deze kleine lus om het staande deel van het touw zelf gelegd. Het staande deel kan dus door de lus schuiven, en de grote strop die zo ontstaat wordt kleiner als je trekt.

De paalsteek zelf klemt niet vast, ook niet als de strop strak wordt getrokken. Daarom kan de strop na gebruik gemakkelijk open en is de knoop snel los te maken. De keerzijde: de lopende paalsteek houdt alleen stand zolang er spanning op de strop staat. Als de spanning afneemt, kan de strop losraken en van het voorwerp glijden.

Kijk eerst naar de kleine paalsteek: het uiteinde komt omhoog door de lus, loopt achter het staande deel om en gaat weer omlaag door de lus. Bij de gewone paalsteek ligt het aan de binnenkant van de lus, niet aan de buitenkant. Ligt het uiteinde buiten, dan is het een zogenoemde linkse paalsteek, die veel knopenboeken als minder betrouwbaar beschouwen omdat hij gemakkelijker kan kapseizen, dat wil zeggen onder belasting omslaat in een andere vorm en losgaat.

Controleer dan of hij werkt: het staande deel moet vrij door de kleine lus kunnen schuiven. Blijft het haken, dan is de lus te strak of verkeerd om gelegd. Haal de paalsteek zelf stevig aan voordat je de strop gebruikt en laat een voldoende lang uiteinde zitten. Een te kort uiteinde is een van de meest voorkomende redenen waarom varianten van de paalsteek losgaan.

De lopende paalsteek is handig om voorwerpen te pakken of op te halen die je niet kunt bereiken: een tak, een bundel, een lijn die is weggedreven. Hij kan ook helpen om een lijn over een hoge tak te werpen en daar aan te trekken, of om een losse bundel bij elkaar te trekken. Zijn kracht is dat hij daarna gemakkelijk weer open gaat.

Als een bundel permanent bij elkaar moet blijven, is een knoop die ook zonder spanning houdt beter, zoals een sjorknoop (constrictor knot) of de marlingsteek. Om aan een boom vast te maken is de timmersteek of de rondtorn met twee halve steken vaak geschikter.

Strikken die aantrekken zijn gevaarlijk als ze om levende wezens komen. Leg ze nooit om de nek of ledematen van mensen of dieren, ook niet als grap of tijdens het spelen, en laat kinderen niet zonder toezicht met zulke strikken spelen. Berg touwen met strikken zo op dat niemand erin verstrikt kan raken.

Typische fouten zijn een verkeerd gelegde paalsteek die losgaat, een te kort uiteinde en een strop die van het voorwerp glijdt als er geen spanning op staat. Zorg er als je een voorwerp naar je toe trekt voor dat het niet plotseling naar je toe schiet. Gebruik knopen om levens te beveiligen alleen na een goede opleiding met gecertificeerde uitrusting.

De lopende paalsteek is in de zeevaart al lang bekend, bijvoorbeeld om voorwerpen of lijnen te bergen die overboord zijn gegaan. Hij laat mooi zien hoe een kleine verandering van een bekende knoop een nieuwe knoop maakt: de vaste paalsteek wordt een oog waar het staande deel van het touw zelf doorheen loopt.

Leg om te oefenen eerst een paar gewone paalstekken tot je hem goed kent. Leg dan de lopende paalsteek om een stoel, trek de strop aan en open hem weer. Als je ziet hoe de kleine lus even groot blijft terwijl de grote strop beweegt, heb je het principe begrepen.