Waterhygiëne en het reinigen van waterbakken

De meeste ziekteverwekkers die via water worden overgedragen, komen uit menselijke of dierlijke ontlasting. Ze bereiken ons niet alleen via de waterbron, maar ook via handen, oppervlakken, scheppers en vaten. Deskundigen spreken daarom van een keten van de bron tot de mond. De laatste schakel van die keten, hoe er in het kamp of thuis met water wordt omgegaan, wordt gemakkelijk onderschat.

Biofilm is een dun laagje micro-organismen dat zich aan vochtige oppervlakken hecht en zich omringt met een slijmerige stof. Dit laagje beschermt de ziektekiemen deels tegen ontsmettingsmiddelen. Daarom werkt een bleekoplossing in een vuile bak veel slechter dan in een bak die eerst is geschrobd. De volgorde is dus: mechanisch reinigen, spoelen en pas daarna, indien nodig, ontsmetten.

Warmte en vocht bevorderen de groei. Een bak die nat wordt gesloten en ergens warm staat, biedt ziektekiemen ideale omstandigheden. Een droge, schone bak is daarentegen een slechte plek voor de meeste ziektekiemen.

Handen wassen is de allerbelangrijkste maatregel. Zeep maakt vet en vuil los waaraan ziektekiemen kleven en spoelt ze weg. Als water schaars is, volstaat het om je handen met een beetje water in te zepen, goed te wrijven en met een dun straaltje af te spoelen, het liefst met een tweede persoon die uit een fles giet.

Houd ruw water en drinkwater zichtbaar gescheiden. Markeer bakken, bijvoorbeeld met tape of verf: één vat alleen om uit de beek te scheppen, één alleen voor behandeld water. Doop nooit een beker in de drinkwatervoorraad, want je vingers gaan met de beker mee naar binnen. Bakken met een kraantje zijn hier handig, omdat niemand in het water hoeft te grijpen.

Bij het schoonmaken worden sommige plekken vaak vergeten: schroefdraad van deksels, afdichtingen, kraantjes, mondstukken en drinkslangen. Juist daar ontstaat het eerst slijm. Een klein flessenborsteltje en een dunne slangborstel maken het verschil.

Bleekmiddel is een sterke stof en moet voorzichtig worden gebruikt. Meng het nooit met andere schoonmaakmiddelen, vooral niet met middelen die zuren of ammoniak bevatten: er kunnen giftige gassen ontstaan. Gebruik alleen ongeparfumeerd bleekmiddel zonder toevoegingen. Omdat bleekmiddelen verschillen in sterkte, geeft deze atlas zelf geen hoeveelheden: volg de concentratie- en tijdsgegevens van een volksgezondheidsinstantie en spoel daarna na met veilig water.

Bakken waar ooit brandstof, olie, chemicaliën of schoonmaakmiddelen in zaten, zijn taboe voor drinkwater, ook na grondig wassen. Resten van zulke stoffen kunnen in kunststof doordringen en later in het water terechtkomen. Gebruik alleen bakken die geschikt zijn voor levensmiddelen.

En: schone bakken vervangen de behandeling niet. Hygiëne beschermt water dat al veilig is. Ruw water uit een beek of meer moet nog steeds eerst worden ontsmet.

In een groepskamp is hygiëne extra belangrijk, omdat een ziekte met diarree zich snel van mens op mens kan verspreiden. Bewezen aanpak: een vaste plek om je handen te wassen, een gezamenlijke drinkwaterbak met een kraantje en de regel dat niemand met zijn eigen beker of handen in de voorraad grijpt.

Onderweg met weinig water is het vaak genoeg om flessen stevig te schudden met een beetje behandeld water en mondstukken schoon te houden. De grondige schoonmaak met zeep en borstel haal je bij de eerstvolgende gelegenheid in. Laat drinkzakken en slangen na de tocht open drogen, het liefst hangend.

Thuis, als de watervoorziening gestoord is, geldt hetzelfde principe: bewaar voorraden in schone, gesloten bakken, was je handen bij het vullen en maak bakken schoon voordat je ze opnieuw vult. Geeft de overheid een kookadvies voor het water uit, dan geldt dat ook voor het water waarmee je drinkvaten naspoelt.

Loop na je volgende tocht eenmalig al je drinkspullen na: flessen, drinkzak, slang, mondstuk, jerrycan. Haal alles zo ver mogelijk uit elkaar en kijk met een zaklamp naar binnen. Slijmerige plekken, donkere randen of een muffe geur laten je zien waar biofilm zit.

Maak dan alles schoon met warm water, afwasmiddel en een borstel, spoel meerdere keren tot er geen schuim meer uitkomt en laat alles ondersteboven en open drogen. Sluit de bakken pas als ze helemaal droog zijn. Zo bouw je een routine op die je later ook snel buiten kunt uitvoeren.