Eigen put na hoogwater

Een put haalt grondwater uit de grond. Normaal filteren de bovenliggende bodemlagen veel vuil weg, en een afgesloten putkop zorgt dat oppervlaktewater er niet rechtstreeks in kan stromen. Bij een overstroming raken beide verstoord: er staat water boven de putkop, het komt via lekken in de schacht en kan ook het omringende grondwater verontreinigen.

Overstromingswater voert alles mee wat het onderweg opneemt: rioolwater uit overlopende riolen en beerputten, mest van akkers, aarde en vaak stookolie, brandstof of andere chemicaliën. Ondiepe gegraven putten en regenwaterputten zijn meestal kwetsbaarder dan diepe, goed afgesloten geboorde putten, maar ook die gelden na een overstroming als onveilig.

Een overstroomde put wordt dus pas weer veilig als hij is schoongemaakt, ontsmet en doorgespoeld, en het water is getest. Behandeling thuis, zoals koken, kan dit niet vervangen, want het helpt niet tegen brandstoffen en chemicaliën.

Stop meteen met het gebruik van het water voor drinken, koken, tandenpoetsen, ijsblokjes en eten – en zeg dat ook tegen iedereen in het huishouden en tegen gasten. Een briefje bij elke kraan helpt, want uit gewoonte neem je gemakkelijk toch een slokje.

Zorg dan voor vervangend water: je voorraad, flessenwater of officiële uitdeelpunten. Behandeld putwater gebruiken is alleen een optie als de overheid dat uitdrukkelijk opdraagt.

Bel vervolgens de GGD of de bevoegde instantie. Daar hoor je hoe ontsmetting en bemonstering moeten gebeuren, welke laboratoria water onderzoeken en wat er in jouw regio vereist is. Anders dan bij de openbare watervoorziening ben je als eigenaar van een put meestal zelf verantwoordelijk om dit in gang te zetten.

Het grootste directe gevaar is elektriciteit. Raak de pomp, de besturing of de kabels van een overstroomde put niet aan en schakel ze niet in zolang ze nat zijn of in water staan. Een erkend elektricien controleert de installatie voordat die weer in gebruik wordt genomen.

Klim nooit in een putschacht. In smalle schachten kunnen gassen ophopen die verstikking veroorzaken, en er is valgevaar. Werk in de schacht hoort in handen van vakmensen.

Het ontsmetten van een put, vaak ‘schokchloreren’ genoemd, gebeurt alleen volgens de aanwijzingen van de overheid of door vakmensen – met de daar genoemde hoeveelheden, niet met zelf geschatte. Daarna wordt de put doorgespoeld en gebruik je het water pas weer na een laboratoriumuitslag. Bij vermoeden van olie, brandstof of chemicaliën zijn een gespecialiseerd bedrijf en de overheid nodig, niet het huishouden.

Een vakantiehuis of boerderij met een eigen watervoorziening lag in het overstromingsgebied; het water is weggetrokken en er komt helder water uit de kraan. Juist hier is de verleiding het grootst om het gewoon weer te gebruiken. Maar helderheid zegt niets over ziekteverwekkers of opgeloste chemicaliën – zolang het niet is vrijgegeven, blijft het verboden.

Het kan dagen of weken duren voordat een put is vrijgegeven, en vakmensen en laboratoriumtests kosten geld. Een voldoende watervoorraad en weten waar het dichtstbijzijnde uitdeelpunt is, maken deze tijd een stuk makkelijker. Als het gebied opnieuw overstroomt, beginnen de controles opnieuw.

De regels voor bemonstering en onderhoud van putten verschillen per land en regio. De lokale overheid is daarom altijd het aangewezen aanspreekpunt.