Driepoot en ketelgalg boven het vuur

Drie punten liggen altijd in één vlak. Daarom staat een driepoot op elke ondergrond zonder te wiebelen, terwijl een vierpoot vaak wiebelt. Het gewicht van de pan in het kruispunt wordt over alle drie de poten verdeeld. Zolang de voeten stevig staan en niet wegglijden, kunnen de poten niet ten opzichte van elkaar verschuiven.

Een pottenhaak werkt anders: het is een hefboom. Een lange, sterke tak ligt schuin over het vuur. Aan de voorkant rust hij op een gevorkte stok die als draaipunt dient, en aan de achterkant wordt hij verzwaard met stenen of vastgezet onder een piketpen in de grond. De pan trekt aan de voorkant naar beneden, het achterste uiteinde houdt daar tegenwicht aan.

Je regelt de hitte via de hoogte. Met een verstelbare haak, een stok met meerdere inkepingen of korte zijtakken, hangt de pan hoger of lager, afhankelijk van de inkeping. Dicht bij de gloed kookt water sneller; hoger blijft eten gewoon warm zonder aan te branden.

De palen moeten sterk, droog en gezond zijn, ongeveer borst- tot schouderhoog en grofweg even lang. Rot of erg dun hout kan breken onder het gewicht van een volle pan. Leg de drie palen naast elkaar, verbind ze bij de top met een driepootsjorring, zet ze overeind en spreid de poten gelijkmatig.

De sjorring is het zwakke punt boven het vuur. Synthetisch touw smelt, natuurvezel verkoolt, en allebei kunnen breken. Daarom zit de sjorring ruim boven de vlam en vervangt in de hete zone direct boven de pan een stuk ketting of een draadhaak het touw. De palen zelf mogen niet in de vlam reiken.

De pan heeft een stevige beugel nodig. Belast de driepoot vóór gebruik met de gevulde maar koude pan en schud aan de poten. Pas als alles stabiel staat, plaats je hem boven het vuur.

Een kantelende pan met kokend water veroorzaakt ernstige brandwonden. Houd kinderen en dieren dus bij het vuur vandaan, laat de pan nooit zonder toezicht en til hem alleen met een handschoen of een stok van de haak. De beugel wordt boven het vuur zeer heet. Bel bij grote brandwonden het lokale alarmnummer (112 in de EU).

Controleer de sjorring regelmatig terwijl het vuur brandt: verkoold touw kan zonder waarschuwing breken. Zet de driepoot niet op losse grond waar een poot kan wegzakken of glijden. Op winderige plekken met rondvliegende vonken kun je beter helemaal geen vuur maken.

Lokale regels bepalen of en waar open vuur is toegestaan. Bij een vuurverbod of een hoog risico op natuurbranden blijft het vuur uit. Doof het na het koken helemaal, breek de driepoot af, neem het touw mee en verspreid het hout.

Een driepoot is handig bij groepskampen met een vaste, toegestane vuurplaats, waar langere tijd water wordt gekookt of eten warm wordt gehouden. Een pottenhaak is sneller gebouwd als er een geschikte lange tak en een gevorkte stok bij de hand zijn.

Beide constructies kosten meer tijd dan een brander. Waar open vuur verboden is of het hard waait, is een brander de betere keuze. Geïmproviseerde standaards zijn niet bedoeld voor erg zware pannen. Voor de palen geldt: alleen dood hout waar dat mag, of met toestemming van de grondeigenaar.

Driepoten en pottenhaken behoren tot de klassieke kampconstructies uit handboeken voor scouting en bushcraft. Ze combineren twee basisvaardigheden: sjorren met touw en gesneden inkepingen. Met het bouwen van een driepoot oefen je dus allebei tegelijk.

Ook als je geen vuur mag maken, is de driepoot goede oefening. Je kunt hem in een tuin of op toegestaan terrein bouwen en er bijvoorbeeld een lantaarn of een waterzak aan hangen.