Plotselinge overstromingen: in dalen, onderdoorgangen en achter het stuur

Normaal gesproken trekt een deel van de regen de grond in, verdampt een deel en stroomt alleen de rest af. Bij zware regen valt er in korte tijd zoveel water dat de grond het niet snel genoeg kan opnemen. Op steile hellingen, op rots, op uitgedroogde, harde grond of op verharde oppervlakken zoals asfalt en daken stroomt bijna alles meteen af.

Het water verzamelt zich in goten, kleine beken en straten en stroomt naar de laagste punten: smalle dalen, kloven, droge beekbeddingen, onderdoorgangen en kelders. Doordat water uit een groot gebied op één smalle plek samenkomt, kan het peil binnen minuten stijgen. De vloed voert modder, takken en stenen mee en krijgt grote kracht.

Het verschil met een rivieroverstroming is vooral de snelheid. Een grote rivier stijgt vaak over dagen, zodat er tijd is om je voor te bereiden. Bij een plotselinge overstroming is die tijd er niet – de beslissing moet in seconden vallen.

Volgens het Amerikaanse NOAA kan ongeveer 15 centimeter (6 in) snel stromend water een volwassene omver duwen en kan ongeveer 30 centimeter (12 in) de meeste auto's meevoeren. Een auto is gebouwd als een boot: er zit veel lucht in en hij krijgt drijfvermogen zodra het water diep genoeg is. Dan verliezen de banden grip en duwt het water het voertuig mee.

Dan is er nog wat je niet kunt zien. Troebel water verbergt hoe diep het is, of het asfalt eronder is weggespoeld en of putdeksels zijn weggeduwd. Een laagte die 'ondiep lijkt' kan veel dieper zijn. Daarom luidt de bekende Amerikaanse regel: 'Turn around, don't drown.' (Keer om, verdrink niet.)

Dit geldt ook als andere auto's er wel doorheen rijden. Elke situatie is anders en afzettingen rijd je nooit om. Een omweg kost tijd, geen levens.

Waarschuwingssignalen zijn snel stijgend of plotseling modderig water, drijvend afval zoals takken en bladeren, een luid gebulder of gerommel stroomopwaarts, en zware regen in de buurt of in de heuvels erboven. Merk je zoiets op, wacht dan niet af of het erger wordt.

De juiste richting is zijwaarts en omhoog, niet stroomafwaarts. Vlucht je met het water mee, dan haalt het je in; klim je de helling aan de overkant van het dal op, dan ben je snel buiten bereik. Laat spullen achter, want die kunnen worden vervangen.

Ga thuis bij zware regen niet de kelder of een ondergrondse parkeergarage in, ook niet om spullen of de auto te redden – zulke ruimtes lopen heel snel vol en deuren gaan door de waterdruk nauwelijks open. Ga naar de bovenverdiepingen. Zet de stroom alleen uit als de meterkast droog en veilig bereikbaar is.

Raakt een auto verstrikt in snel stromend water, dan adviseert Ready.gov: blijf in het voertuig. Stijgt het water binnen, klim dan op het dak. Bel meteen het alarmnummer (112 in de EU). Dit zijn noodmaatregelen – het doel is om nooit in deze situatie terecht te komen.

Als mensen in het water vastzitten, is de drang om erin te gaan groot. Maar wateredding is een taak voor getrainde hulpverleners met materiaal. Je helpt het meest door meteen het alarmnummer te bellen, de locatie precies te beschrijven en vanaf veilige grond oogcontact te houden.

Als een mogelijke dam- of dijkdoorbraak wordt aangekondigd, volg dan meteen de evacuatie-instructies en ga naar hoger gelegen terrein, weg van het water. Wacht niet af of het echt gebeurt en rijd niet naar de dam om te kijken.

Check bij wandelen en kamperen in dalen en kloven vooraf het weer – niet alleen voor waar je bent, maar ook voor het gebied erboven waar het water vandaan komt, het zogenoemde stroomgebied. Kampeer nooit in een droge beekbedding of vlak aan de oever. Een droge beekbedding is droog, tot het plotseling niet meer zo is.

In steden stort bij zware regen een massa water over verharde oppervlakken naar straten, onderdoorgangen en kelders. Blijf uit de buurt van afvoeren en open putten, want deksels kunnen zijn weggeduwd en stromingen kunnen je meetrekken. Woon je in een laagte of bij een kleine beek, dan kun je het best van tevoren de weg omhoog kennen.

Dit artikel beschrijft geen technieken voor wateredding en kan plotselinge overstromingen niet voorspellen. Het opvolgen van weerwaarschuwingen voor zware regen is daarom de belangrijkste eerste stap.