Zandzakken vullen en leggen: de basis

Een zandzakkenwal werkt dankzij twee eigenschappen: gewicht en vormbaarheid. Het gewicht houdt de wal op zijn plek tegen de waterdruk. Door de vormbaarheid passen half gevulde zakken zich aan elkaar en aan de grond aan en sluiten ze kieren. Een zak die tot barstens toe is gevuld blijft daarentegen rond en hard als een bal. Water vindt tussen zulke zakken gemakkelijk een weg.

De verspringende voegen zijn even belangrijk. Als de naden van twee lagen recht boven elkaar liggen, ontstaat een doorlopende spleet waar water doorheen sijpelt. Als je ze verspringend legt, zoals stenen in een muur, moet het water een omweg nemen en wordt het vertraagd.

Omdat zand water doorlaat, vermindert een wal alleen de toevoer. Een zeil aan de waterkant dicht hem verder af, en pompen aan de droge kant voeren het water af dat toch doorkomt. Zo vullen de drie onderdelen elkaar aan.

Vullen gaat het best in tweetallen: de een houdt de zak open, de ander schept. De zakken worden maar voor ongeveer de helft tot twee derde gevuld, zodat ze vormbaar blijven. Het open uiteinde wordt omgevouwen of losjes dichtgebonden, zoals de lokale instructies zeggen. Veel gemeenten delen zand en zakken uit als er overstroming dreigt en leggen uit hoe ze het willen hebben.

Haal voor het leggen stenen en takken van de plek weg, zodat de zakken goed aansluiten. Leg indien mogelijk eerst een zeil uit dat je later aan de waterkant over de wal kunt trekken. De zakken gaan in de lengte in de stroomrichting, met het omgevouwen uiteinde onderaan. Druk en trap elke zak stevig aan voordat de volgende komt, en leg de voegen van de volgende laag verspringend.

Bouw bij wallen van meerdere lagen een piramidevormige basis die duidelijk breder is dan hoog, als een berg, niet als een toren. Eén rij voor een deur is alleen genoeg bij heel lage waterstanden. Hoe hoog een wal kan zijn en hoeveel zakken er nodig zijn, hangt af van terrein en waterstand. Bij grotere constructies beslissen de hulpdiensten.

Zandzakken zijn geschikt bij lage waterstanden en om water van deuren, kelderramen en lichtkoepels af te leiden. Maar ze kosten tijd: vullen, dragen en leggen duurt uren, zelfs met meerdere mensen. Ze zijn dus alleen zinvol als er tijdig een waarschuwing is en er genoeg hulp is.

Bij hoge, snel stijgende overstromingen of flitsoverstromingen zijn zandzakken niet het juiste antwoord. Dan telt alleen dat je op tijd naar hoger gelegen grond gaat. Dijken verdedigen is werk voor de hulpdiensten. Ook kan hoge waterdruk van buiten kelderwanden beschadigen als ze helemaal worden afgesloten. Win bij dieper water daarom vooraf deskundig advies in over de vraag of afsluiten wel zinvol is.

Water komt niet alleen door deuren. Het kan via afvoeren en toiletten terugdrukken uit het riool, dat heet terugstroming. Een terugslagklep hoort bij de voorbereiding van je huis en wordt door vakmensen geplaatst. Voor deuren bestaan ook schotbalken, mobiele keringen en met water gevulde keringen die sneller staan, maar die je vooraf moet aanschaffen en uitproberen.

Evacuatie-instructies gaan altijd voor. Blijf niet doorwerken als het water stijgt of begint te stromen. Stromend water kan je van je voeten halen, en een huis kun je vervangen, een mens niet.

Gevulde zakken zijn zwaar en na uren doen je rug en armen pijn. Til met je benen, niet met je rug, en geef de zakken in een ketting van hand tot hand door in plaats van ze elk apart te dragen. Plan pauzes in en drink genoeg. Handschoenen en stevige schoenen beschermen je handen en voeten.

Zakken die in overstromingswater hebben gelegen, zijn verontreinigd, want overstromingswater kan rioolwater, olie en chemicaliën bevatten. Pak ze alleen met handschoenen aan en voer ze af zoals de gemeente aangeeft. Zakken en zand van een overstroming horen niet in de zandbak of de tuin.

Een voltooide wal is geen reden om achterover te leunen. Let op waar water doorsijpelt en leg daar extra zakken bij. Kleine straaltjes zijn normaal. Als op één plek steeds meer water doorkomt, is de wal daar te laag of te smal.

Houd pompen klaar aan de droge kant, als je die hebt en veilig kunt gebruiken, en zorg dat elektrische apparaten niet in het water terechtkomen. Blijf bovendien steeds alert op waarschuwingen: zodra er gevaar dreigt, stop je direct en breng je jezelf in veiligheid.