Na de ramp: veilig terugkeren en opruimen

De gevaren na een ramp zijn vaak onzichtbaar. Water kan funderingen uitspoelen, een aardbeving kan muren losmaken en brand kan balken van binnenuit verzwakken. Zichtbare scheuren in dragende muren, doorzakkende plafonds of een huis dat scheef staat zijn duidelijke tekens: ga niet naar binnen en schakel vakmensen of de autoriteiten in. Dit artikel vervangt geen professionele beoordeling van de constructie.

Gas en elektriciteit zijn het tweede grote gevaar. Leidingen en kabels kunnen gescheurd of verschoven zijn. Eén vonk, bijvoorbeeld van een lichtschakelaar, kan lekkend gas doen ontbranden. Als er water staat in ruimtes met stopcontacten of bedrading, kan het onder spanning staan. Na wateroverlast zet je de stroom pas weer aan als een erkende elektricien de installatie heeft gecontroleerd.

Het derde gevaar breng je soms zelf mee: koolmonoxide. Generatoren, droogapparaten met verbrandingsmotor, benzinehogedrukreinigers en barbecues produceren dit gas. Het ruikt nergens naar, is onzichtbaar en kan in gesloten ruimtes, kelders en garages snel levensgevaarlijk worden. Zulke apparaten horen altijd buiten, ver weg van ramen en deuren.

Eerst: veiligheid. Ga pas terug als de autoriteiten het gebied vrijgeven, bij voorkeur overdag en niet alleen. Stevige schoenen, lange kleding en handschoenen beschermen tegen glas, spijkers en modder. Een hoofdlamp is beter dan een kaars of aansteker, want open vuur is gevaarlijk als er gas lekt. Begin met een rondje om het huis en blijf bij twijfel buiten.

Ten tweede: documentatie. Fotografeer en film alles voordat je iets verplaatst: elke kamer, de waterlijn op de muren, beschadigde spullen en typeplaatjes met serienummers. Informeer je verzekeraar vroeg en vraag welke dingen je moet bewaren en welke je mag weggooien. Als je te vroeg opruimt, kan het later moeilijker zijn om de schade aan te tonen.

Ten derde: herstel. Elektriciteit, gas en verwarming worden na schade door vakmensen gecontroleerd. Gebruik kraanwater pas weer als het waterbedrijf groen licht geeft. Tot dan gebruik je je drinkwatervoorraad. Pas daarna begint het eigenlijke schoonmaken en drogen.

Na waterschade is vocht de grootste vijand. Schimmel groeit snel op natte materialen. De Amerikaanse Environmental Protection Agency (EPA) adviseert daarom natte materialen waar mogelijk binnen 24 tot 48 uur te drogen. Alles wat nat is gaat het huis uit, ramen en deuren gaan open om te luchten, en elektrische droogapparaten gebruik je pas als de elektrische installatie is goedgekeurd.

Doorweekte poreuze materialen zoals tapijt, gestoffeerde meubels, matrassen en isolatie zuigen zich vol als een spons en drogen vaak niet op tijd. Ze worden meestal weggegooid, na overleg met de verzekeraar. Harde oppervlakken zoals tegels, metaal of glas kunnen daarentegen meestal worden schoongemaakt en gedroogd.

Draag bij schimmel een stofmasker, een veiligheidsbril en handschoenen, want bij het schrapen komen sporen in de lucht. Kleine plekken op harde oppervlakken kun je zelf schoonmaken en drogen; laat grootschalige schimmelgroei over aan vakmensen. Mensen met astma of andere ademhalingsproblemen blijven weg bij het werk.

Modder na een overstroming is geen gewone vuiligheid. Er kunnen rioolwater, olie en chemicaliën in zitten. Draag waterdichte handschoenen en laarzen, dek wonden af en was je handen grondig na het werk en voor het eten. Voedsel dat met overstromingswater in aanraking is gekomen, moet meestal worden weggegooid.

Wie tijdens het opruimen gewond raakt, laat bij een arts zijn bescherming tegen tetanus controleren. Opruimen is zwaar lichamelijk werk: plan pauzes in, drink genoeg en til zware, natte spullen met zijn tweeën. Veel ongelukken gebeuren doordat mensen doorwerken terwijl ze uitgeput zijn.

Als je gas ruikt, geldt altijd: ga niet naar binnen, bedien geen schakelaars, geen open vuur, ga weg en bel van buiten de gasstoringsdienst of het lokale alarmnummer (112 in de EU). Werk aan gas, elektriciteit of dragende delen is werk voor vakmensen.

Een ramp treft niet alleen het huis, maar ook de mensen erin. Uitputting, slaapproblemen, prikkelbaarheid of beelden die steeds terugkomen zijn veelvoorkomende reacties en geen teken van zwakte. Bij veel mensen slijten ze na verloop van tijd.

Hulp aannemen is verstandig. Buren, familie, hulporganisaties en adviescentra kunnen helpen met opruimen, met formulieren of gewoon door te luisteren. Kinderen hebben veel uitleg en gewone dingen nodig, zoals vaste eet- en bedtijden. Als de belasting lang duurt of erger wordt, is professionele ondersteuning verstandig.