Chirurgenknoop

De chirurgenknoop is een platte knoop met een versterkte eerste slag. Bij de gewone platte knoop kruisen de uiteinden in de eerste slag één keer om elkaar heen; die enkele omslag heeft weinig wrijving en glijdt open zodra je loslaat. Bij de chirurgenknoop worden de uiteinden twee keer om elkaar gewikkeld. De extra omslag vergroot de wrijving genoeg om de spanning met de eerste slag alleen vast te houden.

De tweede slag wordt dan enkel en in tegengestelde richting gelegd, net als bij de platte knoop. Tegengesteld betekent: heb je de eerste keer rechts over links gelegd, dan leg je nu links over rechts. Zo liggen de twee helften van de knoop plat en symmetrisch, en blijft hij dicht.

In een correct gelegde chirurgenknoop zie je onderaan een dubbele omslag en daarboven een enkele slag. De twee uiteinden komen aan dezelfde kant uit en liggen evenwijdig aan de koorden waaruit ze komen – net als bij de platte knoop. De knoop ligt plat.

Steken de uiteinden schuin uit of zit de knoop gedraaid, dan heb je waarschijnlijk de tweede slag in dezelfde richting gelegd als de eerste. Dat levert een oma-knoop op, die makkelijk losgaat. Trek de eerste slag strak voordat je de tweede legt, trek dan beide uiteinden gelijkmatig aan. Laat de staarten lang genoeg, zodat ze er niet uit glippen.

De chirurgenknoop is de handigste knoop om iets onder spanning dicht te binden: een pakket, een vuilniszak, een zak met voorraden, een bundel stokken, een opgerolde mat. Hij helpt ook bij glad koord, dat bij een gewone platte knoop meteen meegeeft. De tweede slag kun je als strik leggen als je de zak vaak wilt openmaken – net als bij een schoen.

Maar het is geen knoop om twee touwen te verbinden die belast worden. Net als de platte knoop kan hij kantelen en losgaan als een uiteinde en zijn eigen touw op een ongunstige manier worden getrokken. Gebruik voor het verbinden van belaste touwen een schootsteek, een dubbele schootsteek of een vissersknoop.

De meest voorkomende fout is de tweede slag in dezelfde richting maken, waardoor een oma-knoop ontstaat. De tweede grote fout is de knoop gebruiken om twee dragende touwen te verbinden. Hangt er iets zwaars aan zo'n touw, dan kan de knoop plotseling losgaan.

De naam komt uit de chirurgie, waar een vergelijkbare knoopvorm wordt gebruikt. Maar medisch hechten is geen onderwerp van deze pagina, en wonden worden niet met geïmproviseerde knopen behandeld. Bij verwondingen: geef eerste hulp zo goed als je het geleerd hebt, en bel bij ernstig letsel het lokale alarmnummer (112 in de EU). Levensreddend gebruik van knopen pas na een goede training met gecertificeerd materiaal.

Neem een stuk touw en een kartonnen doos of een opgerolde handdoek. Leg eerst een gewone platte knoop en kijk hoe de eerste slag openspringt zodra je loslaat. Leg dan de chirurgenknoop en laat na de eerste slag los – het touw blijft strak.

Oefen vervolgens om de tweede slag altijd de andere kant op te maken. Een zinnetje helpt: 'Rechts over links, dan links over rechts.' Als je een platte knoop in één oogopslag van een oma-knoop kunt onderscheiden, beheers je ook de chirurgenknoop.