Condens en ventilatie

Lucht kan water als onzichtbare damp vervoeren – warme lucht aanzienlijk meer dan koude lucht. Als vochtige lucht afkoelt, bereikt ze uiteindelijk een punt waarop ze het water niet meer kan vasthouden. Dit punt heet het dauwpunt. Dan wordt de damp weer vloeibaar water: druppels op de tentwand, dauw op de weide, een beslagen badkamerspiegel.

In een onderkomen zijn 's nachts veel vochtbronnen: je adem, je huid, natte kleding, natte schoenen, misschien vochtige grond. De warme, vochtige lucht binnen komt in contact met de buitenwand, die door de koude nacht is afgekoeld. Daar zet het water zich af.

Ventilatie maakt gebruik van een eenvoudig feit: warme lucht stijgt op. Is er bovenin een opening, dan ontsnapt de warme, vochtige lucht daar en stroomt onderin drogere buitenlucht binnen. Zo ontstaat een zachte luchtstroom die het vocht afvoert voordat het op de wand condenseert.

De plek heeft grote invloed op condens. In kuilen, vlak aan het water en op beschutte, windstille plekken verzamelt zich 's nachts vochtige, koude lucht. Een plek met een lichte bries is meestal droger, ook al voelt het iets koeler.

Open de ventilatieopeningen van de tent ook als het buiten koud is. Laat bij een tarp een spleet tussen de rand en de grond en houd de uiteinden open. Natte kleding en uitrusting blijven zo mogelijk buiten of in de luifel, en er wordt binnen niet gekookt.

Houd mond en neus buiten de slaapzak. Ademen in de zak brengt elke nacht vocht rechtstreeks in de isolatie. Over meerdere nachten stapelt dit vocht zich op en houdt de zak je merkbaar minder warm. Veeg 's ochtends de condens af en droog slaapzak en onderkomen in zon of wind wanneer je de kans krijgt.

De gevaarlijkste fout bij ventilatie is alle openingen sluiten en dan binnen een kooktoestel, barbecue, gaskachel of open vlam gebruiken. Daarbij ontstaat koolmonoxide, een gas dat je niet kunt zien of ruiken en dat dodelijk kan zijn. Maak een onderkomen dus nooit luchtdicht en gebruik er nooit verbrandingstoestellen in.

Ook zonder vuur kan een volledig gesloten kleine ruimte onaangenaam benauwd worden. Dit geldt vooral voor sneeuwonderkomens en plastic afdekkingen. Er hoort altijd een duidelijke opening voor verse lucht te zijn.

Een vochtige slaapzak is een echt onderkoelingsrisico op meerdaagse tochten. Neem vocht in je uitrusting dus serieus en droog het wanneer je maar kunt.

Een heldere, windstille nacht na een regenachtige dag aan een meer: de lucht is vochtig, het tentdoek koelt door straling sterk af en geen wind voert het vocht af. In zulke nachten is condens vrijwel zeker. Een plek wat verder van de oever en open ventilatieopeningen maken een groot verschil.

Een bivakzak van niet-ademend materiaal of een noodjas: hier kan het vocht nauwelijks ontsnappen en wordt het binnenin nat. Voor één nacht is dat meestal acceptabel, voor langere tijd niet.

Een afdak met een open voorkant: er stroomt zoveel lucht doorheen dat er nauwelijks condens ontstaat. Dat is een van de grote voordelen van open tarp-opstellingen.

Veel mensen verwarren condens met een lek en ergeren zich aan hun tent. Een eenvoudige test: is de binnenkant gelijkmatig vochtig, ook op plekken waar geen regen kon komen, dan is het bijna altijd condens. Een lek zie je eerder bij naden, oogjes of versleten plekken.

Condens is zelden helemaal te voorkomen. Het doel is om het zo laag te houden dat slaapzak en kleding de hele nacht voldoende droog blijven.

Meer tocht kan iets koeler aanvoelen. Toch is droge isolatie met wat tocht meestal warmer dan vochtige isolatie in stilstaande lucht.