Opgesloten of bedolven onder puin: jezelf kenbaar maken

Geluid is een trilling. In lucht verliest het snel kracht, vooral als er veel obstakels tussen zitten, zoals puin, meubels en stukken muur. In vaste materialen zoals metaal, beton of hout wordt geluid goed doorgegeven. Een leiding of stalen balk kan een klop daarom ver door een gebouw voeren, naar plekken waar hulpverleners luisteren.

Het ritme is belangrijk. Een enkele krak kan van schuivend puin komen. Een regelmatig, herhaald patroon, zoals drie keer kloppen, pauze, drie keer kloppen, klinkt duidelijk als een mens. Hetzelfde geldt voor fluitsignalen: drie stoten met tussenpozen zijn een veelgebruikt noodsignaal.

Reddingsteams op rampplekken werken vaak met stiltemomenten. Machines worden uitgezet, iedereen is stil en de hulpverleners luisteren gericht naar kloppen en roepen. Als je met tussenpozen blijft kloppen, heb je een goede kans om tijdens zo'n stiltemoment gehoord te worden.

Als je telefoon nog werkt, is dat de snelste weg: bel het alarmnummer of stuur een bericht naar contacten die je vertrouwt. Beschrijf zo precies mogelijk waar je bent: welk gebouw, welke verdieping, welke kamer, hoeveel mensen er bij je zijn. Soms komt een bericht wel door als bellen mislukt omdat het netwerk overbelast is.

Spaar je krachten en je lucht. Adem rustig, beweeg zo weinig mogelijk en trek niet ongecontroleerd aan puin, want het puin kan gaan schuiven. Bedek je mond en neus met stof, bijvoorbeeld met een mouw of sjaal, zodat je minder stof inademt.

Klop niet non-stop, maar met tussenpozen. Zo houd je het langer vol en kun je in de pauzes luisteren of er antwoord komt. Heb je een zaklamp en lopen er openingen naar buiten, dan kun je hem in korte stoten aanzetten – een continu licht put de batterij uit.

Na aardbevingen en instortingen kunnen gasleidingen beschadigd zijn. Gas kan zich ophopen in holle ruimtes en zelfs een kleine vonk of vlam kan het doen ontbranden. Gebruik dus nooit lucifers, aanstekers of kaarsen als licht. Een zaklamp of het licht van je telefoon zijn de veilige lichtbronnen.

Komt er vuur of rook naar je toe, dan geldt iets anders: bel zo snel mogelijk het alarmnummer en volg de aanwijzingen van de centralist op. De methode die hier wordt beschreven, is bedoeld voor situaties waarin je veilig wacht tot er hulp bij je komt.

Dit onderdeel legt niet uit hoe je jezelf bevrijdt of anderen onder het puin vandaan trekt. Dat is gevaarlijk en werk voor getrainde hulpverleners. Bij verwondingen: blijf kalm, bel het alarmnummer en volg de aanwijzingen van de centralist op.

Een klein signaalfluitje is het meest effectieve hulpmiddel voor deze situatie. Het is luid, kost nauwelijks moeite, heeft geen stroom nodig en past aan een sleutelhanger of in een noodtas. Officiële adviezen voor aardbevingsgebieden raden specifiek aan een fluitje binnen handbereik te hebben.

Alles wat hard is, werkt om mee te kloppen: een sleutel, een steen, een stuk metaal, een schoen met een harde zool. Klop het liefst op metaal, zoals een verwarmings- of waterleiding, want metaal geleidt geluid bijzonder goed. Is er geen leiding, gebruik dan een muur of een balk.

Woon je in of reis je naar een aardbevingsgebied, leg dan een fluitje en een klein zaklampje naast je bed. Het kost weinig en ligt in een noodgeval meteen binnen handbereik.

Veel mensen denken dat ze zo hard mogelijk moeten schreeuwen om gevonden te worden. Officiële adviezen voor noodsituaties raden precies het tegenovergestelde aan: roep alleen als hulpverleners dichtbij zijn en tik of fluit tot die tijd. Schreeuwen kost veel energie, droogt je keel uit en laat je stof inademen.

Wachten kan lang duren en dat is zwaar. Het helpt om jezelf een ritme te geven: tikken, luisteren, rusten, weer tikken. Hoor je stemmen, machines of honden, dan is dat het moment om harder te worden en te roepen.

In het lawaai van een groot rampterrein kan tikken ook worden gemist. Daarom is geduld belangrijk: geef niet op, maar ga met tussenpozen door – vooral als het plotseling stil wordt.