Tornado: schuilen in een binnenkamer op de laagste verdieping

Tornado's ontstaan meestal in zeer krachtige onweersbuien. In zulke wolken stijgt warme, vochtige lucht snel omhoog, terwijl de wind op verschillende hoogtes met verschillende kracht en uit verschillende richtingen waait. Daardoor kan de stijgende lucht gaan draaien. Onder bepaalde omstandigheden ontstaat een smalle, snel draaiende wervel die tot op de grond reikt.

De wind van een tornado kan veel sterker zijn dan bij een gewone storm, maar blijft vaak beperkt tot een smal spoor. Daarom kan het ene huis zwaar beschadigd raken terwijl het huis ernaast bijna ongeschonden blijft. De meeste verwondingen komen niet door de wind zelf, maar door rondvliegend puin en instortende delen van gebouwen.

Hieruit volgt de hele beschermingsstrategie: elke extra muur houdt puin tegen, en lage, kleine binnenruimtes hebben aan alle kanten de stevigste muren. Hoofd en nek zijn het kwetsbaarst en worden daarom extra beschermd: met je armen, een deken, een matras of onder een stevige tafel.

Veel weerdiensten maken onderscheid tussen twee niveaus. Een waarschuwing vooraf (watch) betekent: de weersituatie maakt tornado's mogelijk. Nu is het tijd om je schuilplek te controleren, schoenen en een zaklamp klaar te leggen en het nieuws te volgen. Een waarschuwing (warning) betekent: er is een tornado gezien of op de weerradar opgemerkt. Ga dan meteen schuilen. Hoe de niveaus heten en via welke kanalen er gewaarschuwd wordt, verschilt per land.

Soms is er bijna geen waarschuwingstijd. Daarom loont het om de typische tekenen te kennen: een heel donkere, vaak groenige lucht, grote hagelstenen, een laaghangende draaiende wolk of een harde, aanhoudende donder die klinkt als een goederentrein. Wie zoiets merkt, wacht niet op een officieel bericht maar zoekt dekking.

Waarschuwingen bereiken je alleen als je ze kunt ontvangen. Een waarschuwingsapp op je telefoon, een radio op batterijen en kennis van de plaatselijke sirenesignalen horen daarom bij de voorbereiding.

Kies je schuilplek het best voordat je hem nodig hebt – thuis, op school en op het werk. Ideaal is een aangewezen veilige ruimte of een kelder. Is die er niet, gebruik dan de kleinste ruimte zonder ramen op de laagste verdieping, liefst in het midden van het gebouw: gang, badkamer, bergruimte. Weg van ramen, deuren en buitenmuren.

Ga in hoge gebouwen zonder kelder naar een binnengang of trappenhuis zo laag mogelijk en gebruik geen liften. Ga in grote hallen met brede daken, zoals sporthallen of winkelcentra, naar kleinere binnenruimtes zoals toiletten of gangen en volg de instructies van het personeel. Lokale schuilplannen gaan altijd voor.

Oefen de route met iedereen in huis, vooral met kinderen. Als iedereen weet waar hij naartoe moet, win je kostbare seconden bij een echte gebeurtenis.

Caravans, stacaravans en lichte constructies bieden bij een tornado geen voldoende bescherming. Wie daarin woont of op vakantie is, gaat bij een waarschuwing op tijd naar een stevig gebouw of een aangewezen schuilplaats. Schuilen onder snelwegbruggen of viaducten is gevaarlijk: de wind wordt daar gebundeld en versterkt, en er vliegt puin doorheen.

Een hardnekkige mythe zegt dat je ramen moet openen om de druk te egaliseren. Dat kost alleen tijd en beschermt niet. Naar het raam gaan of filmen is even gevaarlijk – juist daar vliegen glassplinters rond.

Word je in een auto verrast, rijd dan zo mogelijk naar het dichtstbijzijnde stevige gebouw. Kan dat niet, dan adviseert Ready.gov ofwel in de auto te blijven met je veiligheidsgordel om, je hoofd onder de raamlijn te buigen en het te bedekken, ofwel – als het binnen bereik is – te gaan liggen in een gebied dat merkbaar lager ligt dan de weg en je hoofd te beschermen. Beide zijn noodoplossingen, geen veilige plekken.

Blijf in je schuilplaats tot de waarschuwing voorbij is – soms volgt er een tweede tornado. Daarna heb je stevige schoenen en een lamp nodig, want overal kunnen glas en spijkers liggen. Let op gaslucht en hangende kabels en ga geen beschadigde gebouwen in.

Tornado's komen ook in Europa voor, meestal zwakker en minder vaak dan in delen van Noord-Amerika. De basisregels gelden overal. Het is ook eerlijk om te zeggen: bij de allerzwaarste tornado's is geen enkele binnenruimte helemaal veilig. De juiste schuilplek verlaagt het risico toch aanzienlijk, omdat ze beschermt tegen het meest voorkomende gevaar – rondvliegend puin.