Rook van natuurbranden: schone lucht in huis

Rook van natuurbranden is een mengsel van gassen en deeltjes. Wat deskundigen het meest zorgen baart, zijn de zeer fijne deeltjes, vaak fijnstof of PM2,5 genoemd: deeltjes kleiner dan 2,5 duizendste millimeter. Omdat ze zo klein zijn, filteren neus en keel ze nauwelijks weg en komen ze diep in de longen. Daar kunnen ze de luchtwegen irriteren en ook hart en bloedsomloop belasten.

Kinderen, ouderen, zwangere vrouwen en mensen met astma, andere longaandoeningen of hartziekten zijn extra gevoelig. Voor hen is het belangrijk om hun medisch plan te volgen en de medicatie die ze nodig hebben thuis te houden. Maar ook gezonde mensen merken rook vaak aan geïrriteerde ogen, een kriebelende keel of hoesten.

Aan de lucht kun je niet betrouwbaar zien of de lucht op dit moment vervuild is. Een lucht die 'maar een beetje heiig' is, kan nog steeds veel fijnstof bevatten. Volg dus de officiële luchtkwaliteitsmetingen en gezondheidsadviezen van de autoriteiten en plan je dag daarop.

Een gesloten gebouw houdt een deel van de rook buiten, maar nooit alles: er komt altijd iets binnen via kieren, deuren en roosters. Een luchtreiniger met een HEPA-filter zuigt de kamerlucht aan, voert die door een zeer dichte vezelmat en blaast hem gereinigd weer uit. Fijne deeltjes blijven in het filter hangen.

Hoe kleiner de ruimte, hoe vaker het apparaat per uur alle lucht erin kan reinigen. Daarom wordt één kamer sneller schoon dan het hele huis. Kies een ruimte waar iedereen in past, met zo min mogelijk ramen, houd deur en ramen gesloten en laat de luchtreiniger continu draaien. Het is belangrijk dat het apparaat bij de grootte van de kamer past. Fabrikanten geven daarvoor een luchtverplaatsingscapaciteit op.

Als het gebouw een ventilatiesysteem heeft, kan dat vaak op recirculatie worden gezet of kan de toevoer van buitenlucht worden verminderd. Gebruik filters zoals de fabrikant voorschrijft. Dit artikel geeft geen bouwinstructies voor zelfgemaakte luchtfilters.

Wat heb je aan het beste filter als je zelf binnen rook maakt? Kaarsen, wierook, sigaretten en open haardvuur geven ook fijne deeltjes af. Ook bakken op hoog vuur geeft deeltjes; op rokerige dagen kun je beter zachtjes of met een deksel koken. Stofzuigen zonder HEPA-filter wervelt fijn stof weer op.

Een veelgemaakte fout is kaarsen of geurspuitbussen gebruiken tegen de rooklucht. Ze maskeren alleen de geur en maken de lucht slechter. Wees ook voorzichtig met luchtreinigers die ozon produceren: ozon zelf irriteert de luchtwegen. Apparaten die ozon afgeven zijn dus niet de juiste keuze.

Stoffen mondkapjes en eenvoudige chirurgische mondmaskers houden fijne rookdeeltjes nauwelijks tegen. Deeltjesfilterende maskers van de klassen FFP2 of N95 kunnen beschermen, maar alleen als ze strak aansluiten: een baard, de verkeerde maat of een losse rand laat lucht langs stromen. Ze zijn niet bedoeld voor jonge kinderen. De meest effectieve stap is hoe dan ook minder tijd buiten doorbrengen: verplaats sport en zwaar werk naar binnen of stel ze uit, want als je je inspant, adem je veel meer lucht in.

Rook en hitte komen vaak samen voor. Met gesloten ramen kan een huis gevaarlijk opwarmen, en hitte is vooral riskant voor oudere en zieke mensen. Als het binnen te warm wordt, ga dan naar een gekoelde openbare ruimte met gefilterde lucht. Sommige gemeenten openen zulke ruimtes bij zware rook. Kijk naar het lokale advies.

Bij ademhalingsproblemen, pijn op de borst, hevig hoesten of duizeligheid: haal medische hulp of bel het lokale alarmnummer (112 in de EU). Als de brand in de directe omgeving is, gaat het niet meer om schone lucht maar om evacuatie: volg dan meteen de instructies van de autoriteiten.

Sluit in de auto de ramen en zet de ventilatie op recirculatie. Laat bij lange ritten met tussenpozen kort verse lucht binnen, zodat het niet bedompt wordt en de bestuurder niet slaperig wordt.

Denk ook aan anderen: oudere buren, mensen met een chronische ziekte en mensen die alleen wonen hebben soms geen luchtreiniger of kennen het advies niet. Een telefoontje of een kort bezoekje kan veel helpen. Naarmate de natuurbrandseizoenen langer worden, komen zulke rookepisodes ook voor in regio's waar het zelf niet brandt. Een schone-luchtruimte is dus een voorbereiding die meer dan eens kan lonen.