In hete en droge gebieden

Je lichaam maakt voortdurend warmte aan wanneer het werkt, en op hete dagen komt daar warmte van buiten bij: directe zon, licht dat weerkaatst van lichte grond en hete lucht. Om oververhitting te voorkomen, raakt het lichaam warmte vooral kwijt door zweet te laten verdampen. In droge lucht werkt dit goed – zo goed dat je het zweet vaak niet eens merkt omdat het meteen verdampt. Dat is nu juist verraderlijk: je verliest veel water zonder het te beseffen.

Als er meer warmte binnenkomt dan het lichaam kwijt kan, stijgt de lichaamstemperatuur. Eerst is er vaak uitputting, hoofdpijn, duizeligheid en misselijkheid. Als de belasting niet wordt verminderd, kan dit overgaan in een hitteberoerte, waarbij het lichaam zijn temperatuur niet meer kan regelen. Dat is levensbedreigend.

Droge streken hebben ook een tweede kant: 's nachts kan het daar sterk afkoelen, omdat droge lucht en een onbewolkte hemel de warmte snel laten ontsnappen. En regen, als die komt, valt vaak als een hevige onweersbui. De harde, droge grond neemt het water nauwelijks op; het verzamelt zich in geulen en rivierbeddingen en kan als een plotselinge overstroming aankomen, ook waar geen druppel valt.

Water plan je, daar hoop je niet op. Hoeveel iemand nodig heeft, hangt af van hitte, inspanning, lichaam en kleding, dus er is geen vast getal dat voor iedereen klopt. Plan ruim, neem een reserve mee en vertrouw alleen op watervoorzieningen die bekend zijn en actueel bevestigd. Een bron op een oude kaart kan allang opgedroogd zijn. Is er geen betrouwbare manier om bij te vullen, keer dan om voordat de helft van het water op is.

Drink het water in plaats van het in je rugzak te bewaren. Water in de fles beschermt je niet – alleen water dat je hebt gedronken doet dat. Drink regelmatig, niet pas als je dorst hebt, en eet bij hevig zweten ook iets zouts, want met zweet verlies je zout. Zeer donkere urine of zelden hoeven plassen zijn eenvoudige tekenen dat je te weinig drinkt.

Het tijdstip van de dag is je tweede hulpmiddel. Veel mensen in warme landen rusten tijdens de hitte van de middag, en niet voor niets. Vroeg beginnen en in de heetste uren schaduw zoeken bespaart water en kracht. Kleding helpt ook: los, lichtgekleurd, met lange mouwen, met een breedgerande hoed en een zonnebril. Zo blijft de directe zon van je huid, terwijl het zweet eronder nog kan verdampen.

Een hitteberoerte is een noodgeval. Waarschuwingssignalen zijn verwardheid, vreemd gedrag, een verminderd bewustzijn, toevallen of een zeer hoge lichaamstemperatuur. Bel dan meteen het lokale alarmnummer (112 in de EU), breng de persoon naar de schaduw, maak strakke kleding los en koel hem of haar af, bijvoorbeeld met water en bewegende lucht. Ook vroege signalen zoals ernstige uitputting, hoofdpijn of misselijkheid zijn een teken om te stoppen met inspanning en de schaduw op te zoeken.

Droge rivierbeddingen, ook wadi's genoemd, en smalle kloven zijn geen plek om te rusten of te kamperen als er onweer dreigt. Het water kan komen van een storm ver weg die je niet eens ziet. Kies hoger gelegen kampeerplekken uit de buurt van afvoergeulen, en controleer vóór tochten in kloven de voorspelling voor de hele regio.

Als je voertuig in afgelegen gebied kapotgaat, blijf je er meestal beter bij. Het geeft schaduw, is vanuit de lucht en van een afstand veel beter te zien dan één persoon, en je kunt er water en spullen in bewaren. Als je vooraf je route met iemand deelt, word je eerder gezocht en gevonden.

Een veelvoorkomend misverstand is dat je water zo lang mogelijk moet “rantsoeneren” om het langer te laten duren. Wie te weinig drinkt, wordt eerder zwak en afwezig en is vatbaarder voor een hitteziekte. Verstandiger is om inspanning en hitte te verminderen – in de schaduw blijven en je in de koele uren verplaatsen – en het water dat je hebt te drinken wanneer je lichaam het nodig heeft.

Nachten in de woestijn kunnen verrassend koud zijn. Een warme laag en een slaapzak horen daarom in je rugzak, ondanks de hitte overdag. Denk ook aan zonbescherming voor lippen en ogen, want zon en droge wind irriteren die sterk.

Woestijnen zijn niet de enige hete, droge plekken. Steppen, Mediterrane zomers en hittegolven thuis volgen dezelfde regels: water, schaduw, tijdstip van de dag. Wie tot een groep met een verhoogd hitterisico hoort – bijvoorbeeld door leeftijd, bestaande aandoeningen of medicijnen – bespreekt tochten in de hitte vooraf met een arts.