Eten en drinken in de kou

Het lichaam maakt warmte via de stofwisseling en via spierwerk. In de kou stijgt de vraag: rillen is niets anders dan snel spierwerk dat warmte oplevert en daarvoor energie verbruikt. Dikke kleding, een rugzak en zwaar lopen door sneeuw of smeltsneeuw kosten extra kracht. Eten levert de brandstof voor dit alles.

Koolhydraten zoals brood, havermout of gedroogd fruit leveren energie die het lichaam snel kan gebruiken. Vet, bijvoorbeeld in noten en kaas, levert meer energie per gram en wordt langzamer verbruikt. Een mix van beide in kleine, frequente porties houdt de energiestroom gelijkmatig – zoals een kachel die je regelmatig bijvult in plaats van er in één keer een enorme hoop in te gooien.

Warme dranken verwarmen je zelf maar weinig, maar ze helpen tegen uitdroging. Dat wordt in de kou makkelijk over het hoofd gezien: je hebt minder dorst, maar je verliest met elke ademhaling vocht aan de droge, koude lucht en zweet onder je kleding toch. Een warme drank maakt drinken gewoon prettiger.

Plan voor koude dagen meer eten dan normaal, vooral eten dat makkelijk te eten is, veel energie bevat en ook zonder koken lekker is: noten, gedroogd fruit, brood, kaas, havermout. Reken niet alleen op warme maaltijden – als het kooktoestel uitvalt of het weer omslaat, moet je nog steeds kunnen eten.

Een goed ritme: ontbijt voor je vertrekt, onderweg elk uur tot elke twee uur een tussendoortje, 's avonds een warme maaltijd en vlak voor het slapen nog iets te eten. Drink regelmatig, ook zonder dorst. Lichte urine is een eenvoudig teken dat je genoeg drinkt.

Kou maakt eten en drinken lastig: chocolade en repen worden keihard, water kan bevriezen. Draag tussendoortjes dicht tegen je lichaam in een binnenzak en dranken in een thermosfles. Berg flessen ondersteboven op – het ijs vormt zich meestal eerst bovenaan, zodat de opening langer vrij blijft.

Geen alcohol om op te warmen. Alcohol verwijdt de bloedvaten in de huid, zodat je je even warm voelt – in werkelijkheid stroomt er meer warm bloed naar het oppervlak en verliest je lichaam sneller warmte. Alcohol vertroebelt ook je oordeel, juist op het moment dat goede beslissingen ertoe doen.

Hevig rillen, verwardheid of apathie kunnen tekenen zijn van onderkoeling. Breng de persoon dan naar een warme, beschutte plek en bel voor hulp het lokale alarmnummer (112 in de EU). Onderkoeling is een medisch noodgeval; eten en drinken vervangen de behandeling niet.

Dranken en eten worden nooit verwarmd met een kooktoestel of grill in een tent, een tentluifel of een woning. Koolmonoxide is onzichtbaar en geurloos en kan in afgesloten ruimtes zonder waarschuwing bewusteloosheid veroorzaken.

Neem op een wintertocht meer eten mee dan op een zomertocht en verdeel het zo dat je er onderweg bij kunt zonder alles uit te pakken. Elk uur tot elke twee uur een pauze om te eten en te drinken houdt je warm en alert – en is een goed moment om te kijken hoe het met iedereen gaat.

Als de verwarming thuis in de winter uitvalt, geldt hetzelfde: eet regelmatig, drink warme dranken, trek meerdere lagen kleding aan en houd samen één kamer warm. Warme dranken in een thermosfles, eenmalig buiten of op een goedgekeurd kooktoestel opgewarmd, blijven uren warm.

Let extra op anderen. Kinderen, ouderen en uitgeputte mensen eten en drinken in de kou vaak te weinig, omdat ze geen trek hebben of het uitpakken een gedoe is. Bied ze actief iets aan in plaats van te wachten tot ze erom vragen.

Volgens het FAO/WHO/UNU-rapport over menselijke energiebehoefte hangt de behoefte af van lichaam, leeftijd en activiteit. Militaire overlevingshandboeken zoals FM 3-05.70 behandelen eten en vocht in de kou als een vast onderdeel van koudebescherming – niet als bijzaak.

Dit onderwerp geeft bewust geen vaste calorie-aantallen voor de kou, omdat die sterk afhangen van het weer, je kleding, je inspanning en de persoon zelf. De simpele vuistregel is: neem meer mee, eet vaker, drink regelmatig – en neem liever een pauze te veel dan een te weinig.