Marifoon (VHF): noodoproep met MAYDAY – basis

De marifoon werkt met internationaal afgesproken kanalen en procedures, zodat kuststations, reddingscoördinatiecentra en andere schepen een noodoproep kunnen horen en begrijpen – uit welk land ze ook komen. Kanaal 16 is internationaal gereserveerd voor nood-, spoed- en veiligheidsverkeer. Veel schepen en kuststations luisteren er voortdurend op mee. Wie MAYDAY roept op kanaal 16, bereikt dus iedereen die binnen radiobereik meeluistert.

VHF-radiogolven reizen grofweg in rechte lijn. Hoe hoger de antenne, hoe verder het signaal reikt – daarom komen grote schepen met hoge masten en kuststations op heuvels verder dan een handmarifoon op een kajak. Een exact bereik is in het algemeen niet te geven; het hangt af van antennehoogte, zendvermogen, terrein en weer.

DSC (Digital Selective Calling) is een extra digitale functie. Als je op de noodknop drukt, verstuurt de marifoon automatisch een alarm met de identiteit van het vaartuig (MMSI) en – als er een GNSS-ontvanger is aangesloten of ingebouwd – de positie. Daarna volgt een gesproken noodoproep op kanaal 16 in een vaste opbouw.

Het bericht heeft een vaste opbouw, zodat er niets belangrijks vergeten wordt: 'MAYDAY, MAYDAY, MAYDAY – dit is' en driemaal de naam van het vaartuig, plus roepletters of MMSI; daarna nog een keer 'MAYDAY' en de naam van het vaartuig; dan de positie, de aard van de nood, welke hulp nodig is, het aantal personen aan boord en overige informatie – en tot slot 'OVER'. Het helpt om deze opbouw duidelijk zichtbaar naast de marifoon te bevestigen.

De positie is het belangrijkste onderdeel – zonder positie kan niemand komen. Lees haar af van het navigatieapparaat of beschrijf haar als peiling en afstand vanaf een bekend punt, zoals een vuurtoren. Houd de naam van het vaartuig, de roepletters en de MMSI bij de hand, zodat je ze onder stress niet hoeft te zoeken.

Een marifoon kan niet tegelijk zenden en ontvangen. Zolang je de zendknop ingedrukt houdt, hoor je niets. Laat de knop na het bericht los en luister. Komt er geen antwoord, herhaal het bericht dan met korte tussenpozen. Volg daarna de aanwijzingen van het kuststation op, houd het radioverkeer kort en spaar de accu.

Er zijn drie niveaus. MAYDAY betekent ernstig en dreigend gevaar voor mensen of het vaartuig – zoals zinken, brand aan boord, man overboord. PAN PAN kondigt een dringende situatie aan zonder direct levensgevaar, bijvoorbeeld motorpech terwijl de boot nog veilig drijft. SÉCURITÉ leidt een veiligheidsbericht in, bijvoorbeeld over drijvend afval of een gevaarlijk obstakel.

Wie een noodoproep hoort die onbeantwoord blijft, kan die doorgeven als MAYDAY RELAY. Dat kan levens redden als het schip in nood ver van de kust is en alleen jij het kunt horen. Door het juiste niveau te kiezen kunnen de hulpdiensten hun middelen inzetten waar ze het hardst nodig zijn.

MAYDAY is alleen voor ernstig en dreigend gevaar. Misbruik – zoals een grap of een valse noodoproep – is in veel landen strafbaar, omdat het hulpverleners bezighoudt en echte noodoproepen kan overstemmen. Ook niet-dringende gesprekken horen niet op kanaal 16; daarvoor zijn andere kanalen.

Bedieningscertificaten, apparatuurvergunningen en kanaalgebruik zijn nationaal geregeld. In veel landen heb je een bedieningscertificaat nodig om een marifoon te gebruiken – voor recreatieve schippers vaak een kort certificaat na een cursus met examen – en moet de marifoon zelf gelicentieerd zijn. Check de plaatselijke regels. Dit onderdeel vervangt geen marifoonopleiding. In een echt noodgeval mag in het algemeen echter iedereen een noodoproep doen.

Een handmarifoon moet waterdicht zijn of op het lichaam gedragen worden in een waterdichte hoes, niet los in de boot. Als je kapseist, heb je hem dan nog bij je. Op het land is een marifoon geen vervanging voor een noodoproep per telefoon – daar is het plaatselijke alarmnummer (112 in de EU) de juiste weg.

Marifoon is het standaardmiddel op het water, maar niet het enige. Een noodbaken (EPIRB op schepen, PLB op het lichaam) slaat alarm via satelliet, ook waar geen radiocontact is. Een telefoon heeft dicht bij de kust misschien bereik. Lichtsignalen, oranje rook, gekleurde doeken en de armen langzaam omhoog en omlaag bewegen helpen hulpverleners je ter plekke te vinden.

Hulpverleners kunnen radiopeilingen doen en zo een marifoon lokaliseren. Daarom is het zinvol om na een noodoproep bereikbaar te blijven en de marifoon aan te laten staan. Veel landen bieden korte marifooncursussen aan; daar oefen je de procedure tot hij ook onder stress werkt. Een handmarifoon die je op je lichaam draagt, is een verstandige aanvulling op telefoon en PLB, ook op kleine boten en in kajaks.