Lichtsignalen 's nachts: SOS en knipperen

In het donker valt er voor het oog weinig anders te zien, dus elke lichtbron valt op. Maar er zijn veel vaste lichten – huizen, wegen, voertuigen. Wat een signaal onderscheidt, is beweging en ritme. Een licht dat regelmatig knippert of beweegt, ziet eruit als een boodschap.

SOS komt uit het morsealfabet, dat vroeger werd gebruikt voor radiotelegrafie. Drie korte signalen staan voor S, drie lange voor O. Bij het noodsein worden de letters zonder pauze achter elkaar gegeven: ··· ––– ···. SOS staat in de internationale regels voor noodsignalen op zee als licht- of geluidssignaal en is wereldwijd bekend.

Niet elke waarnemer kan morse lezen. Dat maakt niet uit: een regelmatig herhaald patroon wordt toch herkend als een signaal van een mens. Lichtsignalen in groepjes van drie of het alpine noodsignaal (zes signalen per minuut) worden ook begrepen. Wat telt, zijn ritme en herhaling.

Zoek een plek met vrij uitzicht in de richting waar hulp vandaan kan komen – een heuveltje, een open plek, een oever. Vanuit een kuil of achter dicht struikgewas kan niemand je zien. Ga er alleen heen als dat zonder gevaar kan; 's nachts is het terrein veel moeilijker te beoordelen.

Richt de lamp op mogelijke waarnemers – lichten van voertuigen, huizen, boten, de richting van een motorgeluid – of beweeg hem langzaam over de horizon. Veel lampen hebben een stroboscoop- of SOS-stand: die valt goed op en spaart de batterij. Probeer voor de tocht uit hoe je hem aanzet, zodat je niet in het donker hoeft te zoeken.

Zuinig omgaan met energie is belangrijk. Geef met tussenpozen signalen, en vooral als je iets hoort of ziet. Kou maakt batterijen zwakker; houd reservebatterijen warm, bijvoorbeeld in een binnenzak. Als je de lamp ook nodig hebt om te lopen en te werken, bedenk dan goed hoeveel je kunt missen voor signalen.

Schijn nooit met krachtige lampen rechtstreeks in de cockpit van een helikopter of vliegtuig, en richt nooit een laser op een vliegtuig. Bemanningen vliegen 's nachts vaak met nachtkijkers die fel licht sterk versterken – ze kunnen daardoor verblind raken. Lasers op vliegtuigen richten is in veel landen illegaal.

Zodra je gezien bent – bijvoorbeeld doordat een helikopter naar je toe vliegt of boven je cirkelt – stop dan met flitsen in zijn richting. Richt het licht in plaats daarvan op de grond of op jezelf, zodat de bemanning je positie kan zien zonder verblind te raken, en volg hun aanwijzingen op.

SOS en andere noodsignalen zijn alleen voor echte nood. Ze voor de grap geven riskeert dat hulpverleners voor niets uitrukken en kan in sommige landen leiden tot kosten of straffen. En heeft je telefoon bereik, bel dan eerst het plaatselijke alarmnummer (112 in de EU).

Ook zonder hoofdlamp zijn er mogelijkheden. De zaklampfunctie van een telefoon werkt, maar verbruikt accu die je misschien nodig hebt voor een noodoproep. Ook de koplampen of alarmlichten van een voertuig kun je gebruiken om te signaleren – maar de voertuigaccu mag niet helemaal leeglopen, anders start de motor niet meer.

Een lichtstaaf die aan een koord in een cirkel wordt rondgezwaaid, maakt een grote, goed zichtbare lichtring. Dat valt meer op dan een klein, constant lichtpunt. In mist en zware regen zijn lichtsignalen echter sterk beperkt; dan helpen een fluitje en roepen vaak meer.

Oefen het SOS-ritme thuis, bijvoorbeeld met een zaklamp tegen een muur of met de lichtschakelaar: kort-kort-kort, lang-lang-lang, kort-kort-kort, dan een pauze. Tel tijdens het oefenen in je hoofd mee – een kort signaal duurt ongeveer 'een', een lang signaal ongeveer 'een-twee-drie'. Na een paar rondes blijft het ritme hangen.

Oefen buiten zo dat niemand het voor een echt noodgeval kan aanzien – dus niet 's nachts in de richting van huizen, boten of wegen. Gebruik de gelegenheid ook om de standen van je lamp te controleren: hoe schakel je de stroboscoopstand in, hoe lang gaat de batterij mee, waar zijn de reservebatterijen?