Vulkaan- en geothermische gebieden

Vulkanen geven ook tussen uitbarstingen door gassen af, vooral waterdamp, koolstofdioxide, zwaveldioxide en waterstofsulfide. Koolstofdioxide is zwaarder dan lucht. Bij windstilte kan het zich ophopen in kuilen, geulen en grotten tot gevaarlijke concentraties en de lucht verdringen die je nodig hebt om te ademen. De US Geological Survey beschrijft dit gevaar in zijn Volcano Hazards Program.

In geothermische gebieden circuleert heet water onder het oppervlak. Het maakt de grond van onderaf zacht en lost gesteente op. Zo kan er een dunne korst ontstaan boven kokend water of modder die van bovenaf stevig lijkt. Wie erop stapt, kan erdoorheen zakken en ernstig verbrand raken.

Een uitbarsting brengt extra gevaren: lavastromen, weggeslingerde rotsen, as en modderstromen in dalen. Modderstromen kunnen ook zonder uitbarsting voorkomen wanneer zware regen losse as op de hellingen in beweging brengt.

Veel vulkanen worden dag en nacht bewaakt door observatoria. Zij geven alarmniveaus uit, vaak als kleuren of cijfers, en stellen afgesloten zones in. Wat de niveaus betekenen, verschilt per land. Check dus voor elk bezoek het actuele alarmniveau en het advies van het verantwoordelijke observatorium of de autoriteit en volg ter plaatse waarschuwingsapps en lokale media.

We raden sterk aan: bezoek actieve vulkanen en kraters alleen met erkende lokale gidsen waar die vereist of aanbevolen zijn. Zij kennen de actuele gasopeningen, de veilige paden en de tekenen dat het tijd is om om te keren. Afzettingen zijn niet overdreven; ze zijn gebaseerd op metingen en ervaring.

De situatie bij een vulkaan kan snel veranderen. Een pad dat gisteren open was, kan vandaag gesloten zijn. Volg instructies van autoriteiten en gidsen direct en zonder discussie op.

Gebruik alleen gemarkeerde paden en vlonderpaden, respecteer afzettingen en houd kinderen bij de hand. Verlaat de vlonderpaden nooit, ook niet voor een foto. Rust niet uit in kuilen, geulen of grotten bij gasopeningen, vooral niet als het windstil is. Kinderen en honden lopen meer risico, omdat ze dichter bij de grond ademen, waar zware gassen zich ophopen.

Waterstofsulfide ruikt naar rotte eieren, maar bij hogere concentraties kan het reukvermogen uitvallen. Koolstofdioxide heeft helemaal geen geur. Het ontbreken van geur betekent dus geen veiligheid. Bij een scherpe geur, hoesten, geïrriteerde ogen, kortademigheid, duizeligheid of hoofdpijn: ga direct uit lage plekken naar hoger gelegen terrein en met de wind in de rug – weg van de gasopeningen, niet naar de krater toe – en bel het plaatselijke alarmnummer (112 in de EU). Mensen met astma of hart- en longaandoeningen zijn gevoeliger voor vulkanische gassen.

Zakt iemand in elkaar in een kuil, ren dan niet achter hem aan. De oorzaak kan gas zijn en een helper kan ook het bewustzijn verliezen. Bel de hulpdiensten en wacht op hulpverleners met ademhalingsbescherming. Vermijd bij regen en bij een uitbarstingswaarschuwing dalbodems op vulkaanhellingen vanwege mogelijke modderstromen.

Een stofmasker kan helpen tegen as en stof, maar beschermt niet tegen gassen. Wie die twee door elkaar haalt, voelt zich veilig waar dat niet zo is. Tegen gassen helpen alleen afstand, wind en hoger gelegen terrein.

Stevige schoenen zijn belangrijk, want vulkanisch gesteente is vaak scherp en los en as kan glad zijn. Water, zonbescherming en een warme laag horen ook in je rugzak, want veel vulkanen zijn hoog en onbeschut. Wat je moet doen bij asregen in steden, staat in een apart artikel over vulkanische as.

Gevarenzones bij vulkanen worden vaak goed bewaakt en gemarkeerd en autoriteiten geven alarmniveaus uit. Het International Volcanic Health Hazard Network geeft informatie over de gezondheidseffecten van as en gassen. Als je deze informatie volgt en op de paden blijft, kun je vulkanische en geothermische gebieden beleven als indrukwekkende plekken.

Deze tekst geeft bewust geen gasconcentraties of grenswaarden en doet geen uitbarstingsvoorspellingen. Dat is het werk van de observatoria. Voor jou telt hun actuele advies zwaarder dan welke algemene regel ook.