Een persoon met dementie begeleiden in een crisis

Mensen met dementie leunen sterk op wat vertrouwd is: bekende gezichten, vaste routines, gewone kamers en voorwerpen. Die dingen zijn als leuningen die hen door de dag leiden. In een crisis verdwijnen veel van die leuningen in één keer: het is rumoerig en hectisch, de omgeving is onbekend en de mensen om hen heen zijn gestrest. Angst en verwarring kunnen dan sterk toenemen, en sommige mensen proberen weg te lopen.

Daar begint de voorbereiding. Ze neemt zoveel mogelijk vertrouwde dingen mee en zorgt ervoor dat vreemden, zoals hulpdiensten en medewerkers in een opvang, snel weten wat de persoon nodig heeft. Hoe minder de begeleider op het moment zelf hoeft uit te leggen, hoe meer aandacht er overblijft voor de persoon zelf.

Elke vorm van dementie verloopt anders, en wat vandaag past, past over een jaar misschien niet meer. Het plan wordt daarom regelmatig besproken en aangepast met de zorgdienst en de arts. Medische en verpleegkundige vragen horen altijd bij deze professionals.

Het persoonlijke profiel is één pagina met naam, diagnose, medicijnlijst, allergieën, communicatietips, wat kalmeert en wat van streek maakt, de contactgegevens van de naasten en een recente foto. De foto is vooral belangrijk: als de persoon vermist raakt, hebben politie en hulpdiensten een afbeelding nodig die overeenkomt met hoe hij of zij er nu uitziet. Een foto van tien jaar geleden helpt weinig.

Identificatie op het lichaam helpt als de persoon alleen wordt gevonden: naam en noodcontact in de jaszak, op de kleding of op een armband. Welke oplossing past, hangt af van wat de persoon accepteert en niet afdoet. Of technische hulpmiddelen zoals volgapparaten zinvol en toegestaan zijn, kun je het best navragen bij de zorgdienst of een adviescentrum.

In de vluchttas zitten medicijnen voor meerdere dagen, hulpmiddelen zoals bril, gehoorapparaat en loophulp, incontinentiemateriaal, schone kleren en iets vertrouwds, zoals een deken of een fotoalbum. Hoe je een voorraad medicijnen aanhoudt, bespreek je met de huisartsenpraktijk of apotheek.

Praat rustig, in korte zinnen, en geef één stukje informatie tegelijk. “Nu doen we de jas aan.” Pauze. “Nu lopen we samen naar de auto.” Lange uitleg over waarom iets gebeurt, overweldigt vaak. Spreek niet tegen en ga niet in discussie als de persoon iets verkeerd begrijpt; stuur liever zachtjes bij.

Haast je niet, ook als de tijd dringt. Druk veroorzaakt meestal weerstand en kost uiteindelijk meer tijd. Leid de persoon aan de hand, blijf dichtbij en laat hem of haar niet alleen in een vreemde omgeving. Juist op die momenten raken mensen met dementie het vaakst de weg kwijt.

Geef in een opvang het profiel aan de medewerkers en vraag om een rustige plek, het liefst weg van de ingang en doorgangen. Behoud zoveel mogelijk de gebruikelijke routines: maaltijden, bedtijd, kleine rituelen. Ook als je thuisblijft, bijvoorbeeld tijdens een stroomuitval, helpen zaklampen op looproutes (geen kaarsen) en beveiligde deuren, maar die mogen bij brand de vluchtweg niet versperren.

Als een persoon met dementie vermist is, bel dan meteen het lokale alarmnummer (112 in de EU) en houd de recente foto klaar. Veel naasten aarzelen omdat ze hopen de persoon zelf meteen te vinden. Maar tijd is hier doorslaggevend, en hulpdiensten kunnen veel meer mensen en middelen inzetten voor een zoekactie. Hulp halen is niet overdreven.

Zoek vroeg uit bij de zorgdienst, de huisarts en, waar aanwezig, de lokale autoriteiten of er tijdens evacuaties ondersteuning wordt geboden. Zulke voorzieningen verschillen sterk van plaats tot plaats. Voor iemand die in een zorginstelling woont, gelden de noodplannen van de instelling; vraag daar hoe die eruitzien.

Kies een begeleider en een plaatsvervanger die de persoon kent en vertrouwt. Betrek ook buren, zodat er iemand is als jij er toevallig niet bent. Juridische vragen zoals volmachten of curatele zijn een apart onderwerp; daarvoor zijn adviesdiensten.

Ook mantelzorgers staan in een crisis onder grote druk. Een goed doordacht plan ontlast hen, omdat niet alles in hun hoofd hoeft te zitten. Het is prima om hulp te vragen: bij buren, vrienden, zorgdiensten of adviescentra.

Ready.gov geeft ouderen en mantelzorgers aanwijzingen voor noodvoorbereiding, bijvoorbeeld over een steunnetwerk, medicijnen en hulpmiddelen. Hoe je ouderen in crises emotioneel kunt ondersteunen, wordt behandeld in een apart artikel in de psychologiewereld.