Bewusteloze persoon: aanspreken, ademhaling controleren, AED halen

Bij een hartstilstand pompt het hart niet meer effectief. Soms trilt het alleen ongecoördineerd in plaats van krachtig samen te trekken. Het bloed staat stil en de hersenen en organen krijgen geen zuurstof meer. De persoon valt om, reageert niet en ademt niet meer normaal.

Borstcompressies nemen een deel van het werk van het hart over. Als je op het midden van de borstkas drukt, wordt bloed uit het hart en de grote bloedvaten geperst; als je loslaat, stroomt er nieuw bloed in. Zo ontstaat een noodcirculatie die de hersenen van wat zuurstof voorziet tot de ambulance er is. Het vervangt het hart niet, maar het wint kostbare tijd.

De AED kan iets wat jouw handen niet kunnen. Via plakkers meet hij het hartritme en herkent hij bepaalde ritmestoornissen die met een elektrische schok kunnen worden beëindigd. Pas dan geeft hij aan dat er een schok nodig is – het apparaat beslist dat zelf, niet jij. Borstcompressies en de AED werken het best samen, en hoe eerder, hoe beter.

Het moeilijkste moment is vaak het herkennen van het probleem. Veel mensen denken dat iemand nog ademt, omdat hij af en toe naar lucht hapt of rochelende geluiden maakt. Dit happen kan voorkomen in de eerste minuten van een hartstilstand – het is geen normale ademhaling. Normale ademhaling is rustig en regelmatig, en de borstkas gaat op en neer. Twijfel je, handel dan alsof de persoon niet ademt en zeg dat tegen de meldkamer.

Neem niet te veel tijd voor het controleren van de ademhaling – hooguit ongeveer tien seconden. Lang zoeken naar een hartslag kost alleen kostbare tijd. Kantel voor je de ademhaling controleert het hoofd voorzichtig naar achteren en til de kin op. Dat is belangrijk, want bij een bewusteloze kan de tong naar achteren zakken en de luchtweg afsluiten.

Je belt het alarmnummer zodra de persoon niet reageert – op de luidspreker, en iemand haalt de AED. Je hoeft eerst niet zeker te weten of hij ademt; de meldkamer helpt je daarbij. Ben je alleen, bel dan eerst. De meldkamer vertelt je wat je moet doen en blijft aan de lijn. Heb je op een cursus mond-op-mondbeademing geleerd en ben je bereid dat te doen, combineer het dan met compressies zoals je daar hebt geoefend. Kun of wil je dat niet, volg dan gewoon de aanwijzingen van de meldkamer.

Veel mensen durven een defibrillator niet te gebruiken, omdat ze denken dat het een apparaat voor artsen is. Openbare AED's zijn echter juist gebouwd voor leken. Zodra ze aanstaan, zeggen ze stap voor stap wat je moet doen en tonen ze meestal plaatjes, bijvoorbeeld waar de plakkers moeten komen.

Terwijl het apparaat het hartritme analyseert en terwijl er een schok wordt gegeven, mag niemand de persoon aanraken. Het apparaat kondigt dit aan en jij zorgt dat iedereen achteruit gaat. Je onderbreekt de borstcompressies alleen als de AED dat zegt en je hervat ze zoals het apparaat aangeeft.

De reanimatie stopt pas wanneer het ambulancepersoneel het overneemt, de persoon duidelijk weer normaal ademt of je lichamelijk uitgeput bent. Zijn er meerdere helpers, wissel dan regelmatig af, want compressies zijn erg vermoeiend. Ademt de persoon weer normaal maar reageert hij niet, dan gaat hij in de stabiele zijligging – en blijf je zijn ademhaling controleren.

Controleer voordat je naar de persoon toe gaat of dat veilig kan – verkeer, elektriciteit, gas of vuur gaan voor. Bij kinderen en baby's verschilt de aanpak in de details. Juist dan: bel het alarmnummer en volg de aanwijzingen van de meldkamer precies. EHBO-cursussen voor kinderen oefenen deze verschillen.

Deze tekst geeft bewust geen getallen over de diepte van de borstcompressies, het tempo of de verhouding tussen compressies en beademingen. Je leert die details op een cursus met een oefenpop, en aan de telefoon geeft de meldkamer ze je door. Richtlijnen worden regelmatig herzien; de actuele versie, zoals op cursussen onderwezen, geldt altijd.

Reanimeren is een grote lichamelijke en emotionele belasting, wat de afloop ook is. Veel hulpverleners zijn daarna nog lang van slag. Dat is een normale reactie op een buitengewone ervaring. Praat met mensen die je vertrouwt, met cursusinstructeurs of met professionals – je hoeft het niet alleen te dragen.

Reanimeren is een praktische vaardigheid, zoals fietsen: je begrijpt het pas echt als je het zelf hebt gedaan. Op een EHBO-cursus druk je op een oefenpop, krijg je feedback van de instructeur en oefen je met een trainingsapparaat dat praat als een AED, maar geen stroom afgeeft.

Haal je kennis regelmatig op – praktische vaardigheden vervagen sneller dan je denkt. Onthoud ook waar in je dagelijks leven een AED hangt: op je werk, bij de sportclub, op het station. Weet je niet waar de dichtstbijzijnde is, vraag het dan in een noodgeval aan de meldkamer.

De belangrijkste gedachte voor een echt noodgeval: zonder hulp heeft iemand met een hartstilstand nauwelijks kans. Uit angst voor fouten helemaal niet beginnen is de grootste fout. Iedereen die het alarmnummer belt en helpt zoals aangegeven, geeft hem een kans.