Een windscherm voor het kooktoestel improviseren – zonder de gaspatroon te oververhitten

Een kookvlam verwarmt de lucht, en deze hete lucht stroomt langs de onderkant en zijkanten van de pan. Wind rukt deze luchtlaag weg en vervangt haar door koude lucht – dit heet convectie. Ook duwt wind de vlam opzij, zodat hij de pan deels mist. Hoeveel extra brandstof dit kost, hangt sterk af van het kooktoestel, de pan en de wind; er zijn geen vaste cijfers voor.

Een windscherm vertraagt de luchtstroom voordat die de vlam bereikt. De hete lucht blijft langer bij de pan en de vlam brandt gelijkmatiger. Ook een deksel helpt, omdat er minder warmte met de stoom naar boven ontsnapt.

Maar een vlam heeft zuurstof nodig en de uitlaatgassen moeten weg kunnen. Daarom moet er een opening blijven tussen windscherm en pan – het artikel noemt ongeveer een vingerbreedte. Als alles te strak is omsloten, krijgt de vlam te weinig lucht, brandt hij slecht, geeft hij roet en ontstaat er meer koolmonoxide. "Zo dicht mogelijk" betekent niet "zo goed mogelijk".

Bij kooktoestellen die direct op de gascartouche staan, zit de brander rechtstreeks op de cartouche. Een omsluitend windscherm is hier gevaarlijk, omdat er warmte rond de cartouche opbouwt en de druk erin stijgt. Het scherm mag alleen naast de brander staan, als een half open boog aan de windkant, en mag niet tot aan de cartouche reiken. Een zeer grote pan die warmte terugkaatst naar de cartouche is bij deze toestellen ook geen goed idee.

Bij kooktoestellen met slang (cartouche op afstand) staat de cartouche op enige afstand. Hier mag het windscherm de brander grotendeels omsluiten – zolang de cartouche en de slang erbuiten blijven en de fabrikant het uitdrukkelijk toestaat. Bij alcohol- en vloeibare-brandstoftoestellen is een windscherm vaak onderdeel van het systeem; ook hier telt wat de gebruiksaanwijzing zegt.

De belangrijkste regel is dus simpel: lees de instructies van de fabrikant van je kooktoestel over windschermen en volg ze op. Gebruik ook alleen de brandstof waarvoor je kooktoestel gemaakt is – geen geïmproviseerde of gemengde brandstoffen.

Begin met het terrein voordat je iets bouwt. Achter een rotsblok, een muur of een wal is het vaak al merkbaar rustiger. Je lichaam of een rugzak kan extra wind tegenhouden – de rugzak wel op een goede afstand, want die kan branden. De ondergrond moet vlak en onbrandbaar zijn, zoals rots, grind of kale grond, zodat het kooktoestel niet kan omvallen.

Vouw voor een folieschot meerdere lagen folie tot een strook die iets hoger is dan de vlam. Zet hem als een half open boog aan de windkant neer en verzwaar hem met stenen. Folie met meerdere lagen kreukt minder en gaat langer mee; toch scheurt ze na verloop van tijd en moet ze worden vervangen.

Laat het kooktoestel nooit onbeheerd. Let bij windvlagen op de vlam: schiet hij zijwaarts onder de pan uit of flikkert hij hevig, verbeter dan het scherm of wacht tot de vlaag voorbij is. Controleer bij kooktoestellen die direct op de cartouche staan steeds met je hand of de cartouche koel blijft.

Gascartouche: als hij warm wordt, is dat een waarschuwingssignaal. Zet het kooktoestel uit als dat veilig kan, haal het windscherm weg en laat alles afkoelen voordat je verder kookt met een opener scherm. Een gascartouche mag nooit worden ingepakt, afgedekt of omringd door hete stenen.

Koolmonoxide: kooktoestellen gebruik je alleen buiten, nooit in een tent, voortent, auto of woonruimte – ook niet "even kort" vanwege de wind. Koolmonoxide is geurloos en onzichtbaar. Hoofdpijn, duizeligheid of misselijkheid tijdens het koken kunnen waarschuwingssignalen zijn: ga meteen naar buiten, de frisse lucht in, en bel bij aanhoudende klachten het lokale alarmnummer (112 in de EU).

Brandwonden en brand: folie en stenen bij het kooktoestel worden heet en blijven dat een tijdje. Raak ze niet aan met blote handen en houd kinderen op afstand. Alcoholvlammen zijn bij daglicht bijna onzichtbaar – vul een alcoholbrander nooit bij terwijl hij brandt of nog heet is. Gebruik geen brandbare materialen zoals karton of stof als windscherm en pas op voor droog gras in de buurt. Bij hoog brandgevaar kunnen kooktoestellen ook beperkt zijn – controleer de lokale regels.

Probeer je windscherm eerst uit op een winderige dag in de tuin, op een betegeld terras of bij een barbecueplek – niet pas als je onderweg bent. Kook dezelfde hoeveelheid water een keer zonder en een keer met het scherm en vergelijk hoe lang het duurt. Zo zie je zelf hoeveel het scherm helpt.

Oefen meteen ook de gascontrole: leg na een paar minuten je hand op de gascartouche. Blijft hij koel, dan is je opstelling goed. Wordt hij merkbaar warm, dan is het scherm te dicht of te dichtbij.

Een vooraf gevouwen folieband weegt bijna niets en past plat in de pan. Heb je een vorm gevonden die bij je kooktoestel past en die de fabrikant toestaat, neem hem dan altijd mee.