Hoofdbedekking: warme muts, zonnehoed, buff

Hoofd en nek hebben een goede doorbloeding en zijn meestal onbedekt, terwijl de rest van het lichaam in kleding zit. Daardoor verlies je daar merkbaar warmte als het koud en winderig is, en verbrand je daar gemakkelijk als de zon schijnt. Een muts van wol of kunstvezel houdt een laag stilstaande lucht vast die isoleert. Het is belangrijk dat hij de oren bedekt, want oren zijn dun en koelen snel af.

Een zonnehoed werkt juist via schaduw. Een brede rand rondom beschermt gezicht, oren en nek beter dan een pet die de nek onbedekt laat. Een lichtgekleurde, luchtige hoed laat warmte ontsnappen; een donkere, strak zittende houdt die vast. Een kinband voorkomt dat de wind de hoed meeneemt.

De nekwarmer is een alleskunner tussen die twee in. Je kunt hem dragen als nekwarmer, hoofdband, dunne muts of als doek voor mond en neus tegen wind en grof stof. Hij weegt bijna niets en droogt snel.

Hoofddeksels zijn een van de snelste manieren om je lichaamswarmte te regelen. Bij het klimmen krijg je het warm: zet de muts af voordat je begint te zweten. Zodra je stopt voor een pauze, zet je hem meteen weer op, want het lichaam koelt dan snel af. Zo blijft je kleding droger en heb je het minder koud.

Een veelgemaakte fout is de muts thuislaten omdat het bij de start warm is. In de bergen, 's avonds of bij een weersomslag kan het snel veel kouder worden. Een muts weegt zo weinig dat hij echt bij elke tocht hoort. Een natte muts hou je daarentegen beter niet op; ruil hem voor een droge of gebruik de nekwarmer.

Zorg dat de muts onder je capuchon past en, als je die draagt, onder een helm. Een helm beschermt bij het klimmen of fietsen tegen vallende stenen; een muts kan hem nooit vervangen.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) raadt een hoed met brede rand aan bij een verhoogde UV-index, maar samen met schaduw, kleding, zonnebril en zonnebrandcrème. Een hoed alleen is niet genoeg, omdat UV-straling ook door water, zand en vooral sneeuw wordt weerkaatst en dan van onderaf het gezicht bereikt. In de bergen is UV-straling bovendien sterker dan in het laagland.

Controleer de UV-index in de weersverwachting voordat je op pad gaat. De straling is rond het middaguur het sterkst; dan is schaduw extra waardevol. Kinderen hebben bijzonder goede zonbescherming nodig.

Bij hitte is een luchtige, lichtgekleurde hoed beter dan een strak zittende pet. Hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid of grote uitputting kunnen tekenen zijn van een hitteziekte. Ga dan meteen in de schaduw, rust, koel af en drink. Raakt iemand verward of bewusteloos, bel dan het lokale alarmnummer (112 in de EU).

Bij een zomerse bergwandeling horen vaak beide soorten hoofddeksels in de rugzak: de zonnehoed voor overdag en de warme muts voor de top, de avond of een onweer met koude wind. In de winter is de warme muts een must en beschermt de nekwarmer nek en gezicht tegen ijzige wind.

Heb je geen zonnehoed, dan kun je een doek onder een pet stoppen zodat hij over je nek en oren hangt. Dit is een oude, beproefde oplossing uit warme streken. Meer hierover vind je in het artikel over geïmproviseerde zonbescherming.

Hoofddeksels raak je makkelijk kwijt, vooral bij wind. Een kinband, een clip aan de jas of een vaste gewoonte voor waar je de muts bewaart helpt. Een tweede dunne muts of de nekwarmer zijn een goede reserve.

Je hoort vaak dat het meeste lichaamswarmte via het hoofd verloren gaat. Dat klopt niet echt. Het hoofd verliest ongeveer evenveel warmte als je op grond van het oppervlak zou verwachten, dus niet ongewoon veel. Waarom een muts toch zo veel helpt, heeft een andere reden: het hoofd is vaak het enige onbedekte deel van het lichaam, en daar helpt een extra laag meteen.

Bergsporthandboeken noemen een warme muts daarom al lang basisuitrusting, omdat hij voor heel weinig gewicht veel extra comfort geeft. Er zijn aparte tests voor hoe goed een stof tegen UV-straling beschermt; dit artikel geeft daarover geen cijfers.