Węzeł płaski
Płaski węzeł wiążący, który łączy dwa końce jednej linki wokół pakunku. To niepewny węzeł łączący: użyty do połączenia dwóch lin pod obciążeniem może się przewrócić i rozejść.
- kilka sekund
Wyjaśnione prosto
Być może znasz węzeł płaski prosty, nie zdając sobie z tego sprawy: kokardka na twoich butach to węzeł płaski prosty z dwoma „uszkami”. Robisz go, wiążąc dwa razy półwęzeł – najpierw prawy na lewy, potem lewy na prawy. Wtedy leży ładnie płasko.
Służy do wiązania rzeczy: paczki, wiązki patyków, zwiniętej plandeki. Wiązka dociska się tam do węzła od środka i właśnie to go trzyma.
Bardzo ważne: węzeł płaski prosty nie służy do łączenia dwóch lin, za które potem się ciągnie. W takim przypadku może się przewrócić i całkowicie rozpaść. Do łączenia dwóch lin jest inny węzeł: węzeł płaski (sheet bend).
Jak to działa
Węzeł płaski prosty składa się z dwóch półwęzłów zawiązanych w przeciwnych kierunkach. Dzięki temu dwie pętle zazębiają się jak dwa zahaczone palce. Każdy koniec wychodzi z węzła po tej samej stronie co własna część stała. Powstaje płaski, symetryczny węzeł, który dobrze przylega do wiązki.
Trzyma go głównie to, co obejmuje. Wiązka dociska się do węzła od środka, dwie pętle dociskają się do siebie i nie mogą się przesuwać. Jeśli tego docisku brakuje – na przykład gdy węzłem połączy się dwie liny i ciągnie je w przeciwne strony – węzeł traci stabilność.
Jeśli pociągnie się w przeciwne strony za jeden koniec i sąsiednią część stałą, węzeł płaski prosty się przewraca: ta lina się prostuje, a druga zamienia się w węzeł kotwiczny (lark's head), który swobodnie się po niej przesuwa. Żeglarze celowo używają tego do szybkiego rozwiązania. Przy dwóch obciążonych linach właśnie to przewrócenie jest niebezpieczne.
Jak rozpoznać poprawny węzeł płaski prosty
Poprawny węzeł płaski prosty leży płasko i symetrycznie. Każdy krótki koniec leży równolegle obok własnej części stałej, więc oba końce wychodzą po tej samej stronie węzła co własne odcinki. Z góry widać dwie równe, zazębione pętle.
Jeśli natomiast końce sterczą pod kątem, a węzeł wygląda na skręcony i bryłowaty, zawiązałeś węzeł babski: oba półwęzły poszły w tę samą stronę. Węzeł babski się zsuwa lub zakleszcza i jest zawodny nawet jako węzeł wiążący – zawiąż go ponownie. Pomocna wskazówka: „prawy na lewy, potem lewy na prawy”.
Aby go zaciągnąć, ciągnij równomiernie za wszystkie cztery odcinki, aż węzeł mocno przylgnie do wiązki. Zostaw końce na tyle długie, by łatwo było je chwycić.
Bezpieczeństwo: dlaczego to nie węzeł łączący
Najważniejsza zasada dla tego węzła: nigdy nie używaj go do łączenia dwóch lin, które będą obciążane. Może się przewrócić – zwłaszcza przy linach o różnej grubości lub sztywności albo gdy jeden koniec zostanie szarpnięty – i wtedy całkowicie się rozpada. Standardowe opracowania o węzłach wyraźnie przed tym ostrzegają.
Węzeł płaski (sheet bend) służy do łączenia dwóch lin i działa nawet przy różnych średnicach. W śliskim sznurku syntetycznym pod obciążeniem węzeł płaski prosty też jest zawodny. Żaden węzeł w tym atlasie nie służy do zabezpieczania życia – nie do wspinaczki, zjazdów na linie, ratownictwa ani do trzymania i podnoszenia ludzi. Do zabezpieczania życia tylko po odpowiednim szkoleniu i ze sprzętem z atestem.
Kiedy ma sens
Jako węzeł wiążący węzeł płaski prosty jest znakomity: do związania paczki, wiązki drewna na opał lub tyczek, zwiniętej plandeki czy karimaty. Leży płasko, nie uwiera i można go celowo rozwiązać, przewracając go. Jako kokardka z dwiema pętelkami (jak na bucie) rozwiązuje się jednym pociągnięciem za koniec.
Tradycyjnie uczy się go też w pierwszej pomocy do wiązania chusty trójkątnej, bo leży płasko. Ale tam obowiązuje zasada: w pierwszej pomocy liczy się porządny kurs, a nie książka o węzłach.
Jak go ćwiczyć – i co warto wiedzieć
Zwiąż sznurek wokół książki. Pierwszy półwęzeł zrób prawy na lewy, drugi lewy na prawy i porównaj z rysunkiem: czy końce leżą obok własnych odcinków? Potem celowo zawiąż obok węzeł babski i porównaj oba. Na koniec: pociągnij za jeden koniec i sąsiednią część stałą w przeciwne strony i patrz, jak węzeł się przewraca – wtedy sam zrozumiesz ostrzeżenie.
Angielska nazwa węzła pochodzi od refowania żagli: tym węzłem wiązano rafy wokół zebranego płótna. Płótno dociska się tam do węzła od środka – dokładnie w takiej sytuacji, do jakiej węzeł jest stworzony. W amerykańskiej angielszczyźnie nazywa się go też „square knot”.
Krok po kroku
Obejdź pakunek
Przeprowadź sznurek wokół pakunku od spodu i zbliż oba końce na wierzchu. Rysunek pokazuje pakunek z boku: lewy koniec wychodzi przed pakunkiem, prawy za nim.
Pokazany luźno ułożony. Przed obciążeniem starannie ułóż (dopasuj) i zaciągnij.
- 1
Obejdź pakunek
Przeprowadź sznurek wokół pakunku od spodu i zbliż oba końce na wierzchu. Rysunek pokazuje pakunek z boku: lewy koniec wychodzi przed pakunkiem, prawy za nim.
- 2
Pierwszy półwęzeł: prawy nad lewym
Połóż prawy koniec nad lewym. Następnie obejdź nim z tyłu lewy koniec, poniżej tego skrzyżowania, i przyprowadź go z powrotem do góry po prawej, nad własnym odcinkiem. Lekko pociągnij.
- 3
Drugi półwęzeł: lewy nad prawym
Teraz dokładnie odwrotnie: połóż koniec leżący po lewej nad prawym. Obejdź nim z tyłu prawy koniec, poniżej tego nowego skrzyżowania, i przyprowadź go z powrotem do góry po lewej, nad własnym odcinkiem.
- 4
Sprawdź kształt
Każdy koniec wychodzi z węzła po tej samej stronie co własna linia stała; węzeł leży płasko i symetrycznie. Jeśli końce sterczą pod kątem, masz węzeł babski – zawiąż go od nowa.
- 5
Zaciągnij
Pociągnij równomiernie za wszystkie cztery odcinki, aż węzeł mocno przylegnie do pakunku.
Częste błędy
- Dwukrotne skrzyżowanie w tę samą stronę (węzeł babski) – ześlizguje się lub zacina
- Używanie go do łączenia dwóch obciążonych lin
- Łączenie nim lin o różnej grubości
Krótki przegląd
Materiały
Cienki sznurek
Niska wytrzymaĹ‚ość na zerwanie – tylko do lekkich obciÄ…Ĺźeń.
Paracord
To nie jest lina wspinaczkowa ani asekuracyjna.
Lina
Nigdy nie uĹźywaj nieznanej lub uszkodzonej liny do celĂłw ratujÄ…cych Ĺźycie.
Nadaje się dla
- Związywanie pakunku, paczki lub zwiniętego brezentu
- Wiązania, które mają płasko przylegać
- Kokardka do szybkiego otwierania (w wersji rozwiązywalnej)
Nie nadaje się dla
- Łączenie dwóch lin, które będą obciążone
- Łączenie lin o różnej średnicy lub sztywności
- Śliska linka syntetyczna pod obciążeniem
Wymagania wstępne
- Węzeł prosty (półwęzeł)
Jak to działa
Dwa półwęzły zawiązane w przeciwnych kierunkach tworzą dwie zazębiające się pętle. Gdy coś naciska na węzeł od środka (pakunek), leży on płasko i trzyma. Jeśli rozciągniesz jeden koniec i sąsiadującą linię stałą, węzeł się przewraca: ta lina się prostuje, a druga tworzy wokół niej węzeł kotwiczny, który swobodnie się po niej przesuwa.
Zalety
- Bardzo prosty
- Leży płasko
- Łatwo go otworzyć przez celowe przewrócenie
Wady
- Niepewny jako węzeł łączący
- Łatwo pomylić z węzłem babskim
Wiedza pogłębiona
Tło merytoryczne
Angielska nazwa węzła pochodzi od refowania żagli: za jego pomocą wiązano refy wokół zebranego żagla. Płótno żagla naciska tam na węzeł od środka – dokładnie w sytuacji, do której on służy. Rozwiązuje się go, pociągając za jeden koniec; przewraca się i zsuwa.
Ta zamierzona właściwość czyni go niebezpiecznym jako węzeł łączący. Standardowe opracowania o węzłach wyraźnie ostrzegają przed użyciem go do łączenia dwóch lin, a wiele wypadków przypisano temu błędnemu użyciu. Do tego celu służy węzeł szotowy.
Warianty
- Kokardka (podwójnie rozwiązywalny węzeł płaski)
- Do drugiego półwęzła zamiast końców używa się pętli – to kokardka znana ze sznurowadeł. Pociągnięcie za jeden koniec od razu ją rozwiązuje.
Częste błędy
- Dwukrotne skrzyżowanie w tę samą stronę (węzeł babski) – ześlizguje się lub zacina
- Używanie go do łączenia dwóch obciążonych lin
- Łączenie nim lin o różnej grubości
Ograniczenia i ryzyka
- Używaj tylko jako węzła wiążącego wokół przedmiotu.
- Nie służy do łączenia obciążonych lin.
Obciążenie i ograniczenia
Wystarczający jako węzeł wiążący wokół pakunku; zawodny jako węzeł łączący obciążone liny, ponieważ może się przewrócić. Każdy węzeł zmniejsza wytrzymałość liny na zerwanie, ponieważ ciasne zagięcia nierównomiernie obciążają włókna. Jak bardzo, zależy od materiału, budowy, średnicy i metody badania; celowo nie podajemy tu żadnych konkretnych wartości.
Zamienniki materiałów
Wyprowadzone z właściwości materiałów: zamiennik musi mieć wszystkie istotne właściwości. Przestrzegaj uwag dotyczących zamiennika.
- Cienki sznurek
- Lina (Nigdy nie uĹźywaj nieznanej lub uszkodzonej liny do celĂłw ratujÄ…cych Ĺźycie.), Paracord (To nie jest lina wspinaczkowa ani asekuracyjna.), Sznurek pomocniczy (Do celów ratujących życie używaj wyłącznie certyfikowanego sznurka i dopiero po przeszkoleniu.), Taśma (taśma rurowa) (Przed każdym użyciem sprawdź węzły na taśmach.), Sznurek jutowy lub sizalowy (kupiony) (Mała wytrzymałość, chłonie wodę i gnije – tylko do lekkich obciążeń i ćwiczeń.), Taśmy do drzew (Obciążaj tylko w granicach podanych przez producenta.), Monofilowa żyłka wędkarska (Nigdy nie zostawiaj resztek żyłki: ptaki i inne zwierzęta się w nich plączą i powoli giną. Zwiń resztki i zabierz je ze sobą.), Cienki, miękki drut (mosiężny lub ocynkowany stalowy) (Końcówki drutu są ostre – przy zginaniu chroń oczy i palce), Lina holownicza lub pas holowniczy (Mocuj wyłącznie do uchwytów holowniczych przewidzianych przez producenta; nigdy nie stój obok pod obciążeniem.)
- Paracord
- Lina (Nigdy nie uĹźywaj nieznanej lub uszkodzonej liny do celĂłw ratujÄ…cych Ĺźycie.), Cienki, miękki drut (mosiężny lub ocynkowany stalowy) (Końcówki drutu są ostre – przy zginaniu chroń oczy i palce), Lina holownicza lub pas holowniczy (Mocuj wyłącznie do uchwytów holowniczych przewidzianych przez producenta; nigdy nie stój obok pod obciążeniem.)
- Lina
- Paracord (To nie jest lina wspinaczkowa ani asekuracyjna.), Cienki, miękki drut (mosiężny lub ocynkowany stalowy) (Końcówki drutu są ostre – przy zginaniu chroń oczy i palce), Lina holownicza lub pas holowniczy (Mocuj wyłącznie do uchwytów holowniczych przewidzianych przez producenta; nigdy nie stój obok pod obciążeniem.)
Wyniki pochodzą wyłącznie z uporządkowanych haseł. Nie są generowane żadne improwizowane instrukcje.
Źródła (2)
- Clifford W. Ashley – Doubleday, Doran & Co. (1944): The Ashley Book of Knots · Węzeł płaski jako węzeł wiążący i ostrzeżenie przed używaniem go do łączenia lin
- Geoffrey Budworth (1997): The Complete Book of Knots · Przewracanie się węzła płaskiego i różnica względem węzła babskiego