Schronienie i ochrona
Osłonić przed wiatrem, wilgocią, zimnem i upałem
Schronienie chroni przed utratą ciepła, wilgocią i słońcem. Wybór miejsca i izolacja od podłoża są często ważniejsze niż sama konstrukcja.
Porównanie metod
Które schronienie się sprawdzi, gdy czeka cię noc pod gołym niebem z wiatrem i deszczem?
Porównanie metod
Rów śnieżny, quinzhee, jaskinia śnieżna czy biwak z workiem biwakowym/płachtą – co wybrać, gdy nocleg w śniegu jest nieunikniony?
Porównanie metod
Jakie rozstawienie tarpa wybrać na pogodę, która nadchodzi?
Porównanie metod
Co podłożyć pod siebie, żeby ziemia nie odbierała mi ciepła?
Porównanie metod
Muszę niespodziewanie czekać w terenie – co mogę zrobić z tym, co mam przy sobie?
Podstawy i miejsce
Jak ciało traci ciepło
Ciało traci ciepło na cztery sposoby: przez przewodzenie, konwekcję, promieniowanie i parowanie. Schronienie jest tyle warte, ile potrafi przerwać te drogi – sam dach i ściany nie wystarczą, jeśli ziemia odbiera ciepło albo ubranie jest mokre.
Wybór miejsca na schronienie
O bezpiecznej nocy często decyduje bardziej miejsce niż sama konstrukcja. Dobre miejsce jest lekko podwyższone, płaskie, osłonięte od wiatru i wolne od zagrożeń z góry, z dołu i z boków.
Zagłębienia przy drzewach w głębokim śniegu: zagrożenie, nie schronienie
Wokół drzew iglastych w głębokim śniegu często tworzy się lej z luźnego śniegu, bo gałęzie osłaniają pień przed opadem. Kto wpadnie tam głową w dół, może nie być w stanie się uwolnić i może się udusić. Starsze podręczniki opisują zagłębienia przy drzewach jako schronienie – w luźnym, głębokim śniegu zagrożenie przeważa nad korzyścią.
Naturalne schronienia: okap skalny, bryła korzeniowa, krawędź terenu
Okapy skalne, powalone drzewa lub krawędzie terenu mogą szybko dać osłonę przed deszczem i wiatrem bez dużej budowy. Ale każde naturalne schronienie trzeba sprawdzić pod kątem osuwania się skał, zalania, niestabilnych bryt korzeniowych, zwierząt i zagrożenia piorunami. Nigdy nie wchodź do jaskiń ani sztolni dalej niż pod przedni okap.
Planowane tematy (4)
- Podstawy budowy schronień
- Wybór miejsca
- Bezpieczne miejsca do spania
- Zagrożenia ze strony niestabilnych konstrukcji
Płachta (tarp) i namiot
Plandeka jako dach dwuspadowy (A-frame)
Plandeka jest przewieszona symetrycznie przez napiętą linę kalenicową i przymocowana we wszystkich czterech rogach. Dach dwuspadowy (A-frame) chroni przed deszczem z obu stron, a po zwróceniu wąskiego końca pod wiatr daje rozsądną ochronę przed wiatrem.
Plandeka jako dach jednospadowy (lean-to)
Jedna krawędź plandeki jest podniesiona na linie kalenicowej, a przeciwna przymocowana do ziemi śledziami od strony nawietrznej. Schronienie jednospadowe daje dużo miejsca i otwarty widok, ale chroni tylko tak długo, jak wiatr wieje z oczekiwanego kierunku.
Tarp jako diament / plow point (jeden róg w górze)
Kwadratowy tarp unosisz za jeden róg, a pozostałe trzy rogi przypinasz do ziemi. Powstaje klinowate schronienie dla jednej osoby, które wymaga tylko jednego kija lub drzewa i dobrze osłania, gdy jego niski punkt jest zwrócony pod wiatr. Nazwy „diament” i „plow point” nie są w literaturze używane jednolicie.
Tarp jako C-fly (lean-to z wbudowaną podłogą)
W C-fly tarp wisi na lince kalenicowej: krótka część tworzy przedni daszek, a długa schodzi z tyłu do ziemi i jest zawinięta do przodu pod spód jako podłoga. Z profilu przypomina literę „C”. Taka konstrukcja osłania plecy przed wiatrem, utrzymuje podłoże suche, a front pozostaje otwarty.
Namiot z tarpa z zamkniętym końcem
Odmiana A-frame, w której jeden koniec tarpa jest zawinięty i przypięty tak, że strona nawietrzna jest zamknięta. Powstaje coś w rodzaju małego namiotu z otwartym wejściem po stronie zawietrznej. Ta konstrukcja jest krótsza niż zwykły A-frame, a zawijanie wymaga trochę wprawy.
Tarp jako Adirondack (lean-to ze ściankami bocznymi)
Adirondack to szałas typu lean-to z opuszczonymi bokami: jest zamknięty z trzech stron, a front pozostaje otwarty. Jest przestronny, dobrze wentylowany i lepiej niż zwykły lean-to chroni przed wiatrem z boku.
Hamak z tarpem
Hamak zawieszony między dwoma zdrowymi drzewami z tarpem nad nim trzyma cię z dala od mokrego, nierównego podłoża i pełzających zwierząt. Ponieważ zimne powietrze przepływa pod spodem, prawie zawsze potrzebna jest izolacja pod ciałem. Szerokie pasy do drzew chronią korę; w niektórych miejscach wieszanie hamaków na drzewach jest zabronione.
Zaplanowany biwak w worku biwakowym
Worek biwakowy to wodoszczelny lub wodoodporny pokrowiec na śpiwór i matę. Na zaplanowaną noc to najlżejsze schronienie, ale chroni tylko ciało, a nie sprzęt ani przestrzeń do poruszania się. Modele oddychające zmniejszają skraplanie się wilgoci, ale jej nie eliminują.
Rozbijanie namiotu przy wietrze i deszczu
Przy burzy i deszczu o tym, czy namiot się utrzyma, decydują miejsce, kolejność czynności i odciągi. Poszukaj osłony przed wiatrem, niski koniec ustaw pod wiatr, podczas rozbijania nigdy nie puszczaj namiotu i użyj wszystkich odciągów. Przy burzy lub wichurze w odkrytym terenie wycofanie się jest często mądrzejsze niż jakiekolwiek rozbijanie namiotu.
Jak prawidłowo powiesić hamak: taśmy, kąt, pozycja leżąca
To, czy hamak jest wygodny i bezpieczny, zależy głównie od zawieszenia: zdrowe drzewa, szerokie taśmy do drzew, niezbyt napięty zwis, niewielka wysokość nad ziemią i leżenie po przekątnej. Izolacja pod ciałem jest prawie zawsze potrzebna, ponieważ hamak jest chłodzony od spodu.
Rozbijanie namiotu: podstawowy przebieg przy spokojnej pogodzie
Namiot stoi tylko tak dobrze, jak pozwalają na to miejsce, szpilki i odciągi. Ćwiczenie rozkładania w domu, sprawdzenie miejsca przed rozpakowaniem, prawidłowe wbicie szpilek i równomierne napięcie wszystkich odciągów oznaczają mniej stresu wieczorem oraz suchszy, spokojniejszy namiot w nocy.
Rozbijanie namiotu na śniegu
Zwykłe szpilki prawie nie trzymają w śniegu. Udepczesz równą platformę, odciągi zakotwiczysz zakopanymi przedmiotami (kotwice typu deadman) lub szerokimi szpilkami śnieżnymi, a na noc zadbasz, by otwory wentylacyjne i wejście nie były zasypane śniegiem. Teren lawinowy jest wykluczony.
Tarp jako otwarty dach (dach płaski / dach dla grupy)
Tarp jest rozpięty uniesiony we wszystkich rogach i tworzy otwarty dach nad miejscem do gotowania, siedzenia lub nad sprzętem. Chroni kilka osób przed deszczem i słońcem, ale prawie nie daje osłony przed wiatrem. Aby woda się nie zbierała, dach musi mieć spadek lub być wyniesiony pośrodku.
Dostosowanie płachty do zmiany pogody
W przeciwieństwie do namiotu płachtę można w nocy przebudować: obniż linę kalenicową, ściągnij stronę od pogody do ziemi, dodaj liny odciągowe i napnij ponownie. Wybierz prosty układ podstawowy, który łatwo dostosować, i reaguj wcześnie – to utrzyma cię w suchości, gdy nadejdą wiatr i deszcz. W burzy lub podczas burzy z piorunami w odkrytym terenie ważniejsze od jakichkolwiek poprawek jest wycofanie się.
Planowane tematy (5)
- Schronienia z płachty (tarp)
- Stelaż w kształcie litery A
- Schronienie jednospadowe
- Rozbijanie namiotu
- Hamaki
Schroniska doraźne
Biwak awaryjny z kocem ratunkowym, workiem biwakowym lub workiem na śmieci
Koc ratunkowy, worek biwakowy lub duży worek na śmieci mogą na krótko ochronić przed wiatrem i wilgocią podczas nieplanowanej nocy albo w oczekiwaniu na pomoc. Niezbędne są osłonięte miejsce i izolacja od podłoża. Biwak awaryjny nie zastępuje właściwego sprzętu.
Szałas z liści z naturalnych materiałów
Szałas z liści to wąskie, klinowate schronienie z belki kalenicowej, oparzonych o nią gałęzi i bardzo grubej warstwy suchych liści. Izoluje, jeśli jest przykryty dostatecznie grubo, ale kosztuje godziny pracy i dużo materiału – i jest dozwolony tylko tam, gdzie wolno zbierać materiał.
Śnieg jako schronienie: podstawy i ograniczenia
Śnieg dobrze izoluje, a jaskinia śnieżna lub rów mogą chronić przed wiatrem i zimnem. Jednak jej zbudowanie wymaga wprawy, łopaty, dużo czasu i energii – i wiąże się z ryzykiem, takim jak zawalenie, przemoczenie, uduszenie i tlenek węgla. Ten wpis omawia tylko podstawowe zasady; teren lawinowy jest wyraźnie wyłączony.
Gdy nie działa ogrzewanie: jak zachować ciepło w mieszkaniu
Podczas braku prądu, braku gazu lub awarii ogrzewania mieszkanie zimą powoli się wychładza. Najbezpieczniej jest ogrzewać jedno pomieszczenie, ciepło się ubrać i skorzystać z pomocy z zewnątrz. Największym zagrożeniem jest prowizoryczne ogrzewanie: grille, kuchenki gazowe i agregaty prądotwórcze w pomieszczeniach mogą wytwarzać śmiertelnie niebezpieczny tlenek węgla.
Poncho jako schronienie awaryjne
Poncho przeciwdeszczowe z oczkami można rozpiąć jako mały dach jednospadowy lub mini szałas dwuspadowy. To awaryjne rozwiązanie dla jednej osoby, które chroni przed deszczem – ale wtedy poncho nie jest już dostępne jako odzież przeciwdeszczowa, a powierzchnia jest mała.
Naturalny dach jednospadowy z reflektorem ognia
Dach jednospadowy z tyczek z gęstym pokryciem z gałęzi lub liści, z małym ogniskiem przed nim; ściana z kłód lub kamieni za ogniskiem odbija ciepło promieniowania z powrotem. Jest pracochłonny, wymaga stałego pilnowania ognia i jest dopuszczalny tylko tam, gdzie wolno palić ogień i zbierać materiał.
Szałas dwuspadowy z materiałów naturalnych
Dach dwuspadowy z belki kalenicowej, dwójnogów lub widlastych kijów i tyczek opartych o nią, pokryty gałęziami, korą ze suchego drewna lub liśćmi. Jest większy niż wąska szałas z liści, przeznaczony dla jednej lub dwóch osób i chroni głównie przed deszczem i wiatrem – ogrzeje cię tylko przy dobrej izolacji od podłoża i z śpiworem.
Szkielet stożkowy (w stylu tipi / wickiup)
Kilka tyczek opiera się o siebie w kształt stożka i wiąże na górze; szkielet pokrywa się folią, korą z martwego drewna, gałęziami lub liśćmi. Taka forma jest stabilna, nie potrzebuje drzewa jako punktu zakotwiczenia i daje wysokość pozwalającą siedzieć – ale wymaga dużo materiału i czasu.
Przykryty rów śnieżny
Wąski rów w śniegu o długości ciała, przykryty plandeką, folią, nartami z folią lub blokami śniegu. Spośród schronień śnieżnych jest zwykle najszybszy i najmniej podatny na zawalenie, dlatego w sytuacji awaryjnej często lepszy niż jaskinia – ale tylko na płaskim terenie bez zagrożenia lawinowego.
Quinzhee (wydrążony kopiec śnieżny)
Duży stos odrzuconego śniegu zostawia się do osiadania, a potem wydrąża. Sprawdza się nawet przy niewielkiej pokrywie śnieżnej, ale pochłania dużo czasu i sił oraz niesie ryzyko zawalenia, uduszenia i zatrucia tlenkiem węgla. Tylko we dwoje lub więcej osób, z wprawą i nigdy w terenie lawinowym.
Jaskinia śnieżna w zaspie
Jaskinia wykopana w głębokiej, zbitej zaspie izoluje najlepiej ze wszystkich schronień śnieżnych. Wymaga jednak bardzo głębokiego śniegu, łopaty, wprawy i dużo czasu – a zaspy często leżą dokładnie tam, gdzie grozi lawina i nawisy śnieżne. W sytuacji awaryjnej zwykle bezpieczniejszym wyborem jest rów śnieżny.
Samochód jako awaryjne schronienie zimą
Jeśli utkniesz w śniegu, zwykle bezpieczniej jest zostać w pojeździe niż iść pieszo, a poza tym łatwiej cię tam znaleźć. Najważniejsze, by wydech był wolny od śniegu, a silnik włączać tylko z przerwami, bo inaczej tlenek węgla może dostać się do wnętrza.
Improwizowana ochrona przed zimnem w mieście
Kto w mieście z powodu sytuacji kryzysowej został bez ciepłego miejsca do przebywania – na przykład po uszkodzeniu budynku, podczas awarii prądu lub w podróży – powinien najpierw poszukać oficjalnych schronień awaryjnych i punktów ogrzewania. Na czas przejściowy pomocny jest karton i gazety jako izolacja od podłoża, budynki osłaniają od wiatru, a suche warstwy odzieży trzymają ciepło. Uszkodzone budynki i niebezpieczne miejsca są zakazane.
Worek grupowy i ścisłe siedzenie razem
Worek grupowy lub schronienie awaryjne („bothy bag”) to lekka osłona bez stelaża, którą kilka osób naciąga na głowy i ciała, a potem siada na jej brzegach. W kilka minut tworzy przestrzeń osłoniętą od wiatru, w której ciepło ciała ogrzewa powietrze. Służy do czekania i opieki nad kimś, nie jest namiotem na noc.
Biwak siedzący z plecakiem i odzieżą przeciwdeszczową
Jeśli musisz nieoczekiwanie czekać w terenie – we mgle, po zmroku lub do przybycia pomocy – szybką ochronę może dać biwak siedzący: usiądź na plecaku lub macie, plecami oparty o skałę lub drzewo, w osłonie przed wiatrem, w pełnym ubraniu, z kapturem na głowie i nogami w pustym plecaku. Dzięki temu powierzchnia styku z ziemią jest niewielka.
Namiot rurowy z folii
Namiot rurowy to plastikowa rura z przeciągniętą liną, rozpiętą między dwoma drzewami. Ciężar ciała dociska podłogę, dzięki czemu powstaje prosty trójkątny namiot z otwartymi końcami. Jest tani i lekki, ale łatwo się w nim skrapla para i jest wrażliwy na wiatr – to rozwiązanie awaryjne.
Korzystanie z publicznych schronień awaryjnych oraz punktów ogrzewania i schłodzenia
Podczas ewakuacji, fal upałów, mrozów lub długich przerw w dostawie prądu władze i organizacje pomocowe często organizują schronienia awaryjne, punkty ogrzewania lub schłodzenia. Gdzie i kiedy – o tym informują oficjalne kanały ostrzegawcze, radio i urząd gminy. Kto tam idzie, zabiera leki, dokumenty, pościel i najpotrzebniejsze rzeczy oraz stosuje się do poleceń na miejscu.
Planowane tematy (4)
- Awaryjny biwak
- Materiały naturalne
- Schronienie śnieżne
- Awaryjne schronienia w mieście
Chaty i schronienia długoterminowe
Planowanie obozu długoterminowego: dobre miejsce na tygodnie
Jeśli zostajesz w jednym miejscu na tygodnie, potrzebujesz czegoś więcej niż miejsca do spania na jedną noc: wody w zasięgu ręki, ale bezpiecznie powyżej poziomu powodzi, wystarczającej ilości drewna na opał, osłony przed wiatrem i spadającymi gałęziami, podłoża, z którego spływa deszcz, oraz toalety daleko od wody. Najpierw zgoda właściciela terenu – i właściwa kolejność: najpierw szybka osłona przed pogodą, potem woda i toaleta, potem ogień i drewno, a solidna szałas na samym końcu.
Budowa prostej chaty zrębowej z okrągłych kłód
Chatę zrębową buduje się, łącząc kłody jedna nad drugą w narożnikach za pomocą wrębów, aż staną cztery ściany. Służy dziesiątki lat, ale to duży projekt: mnóstwo kłód, duże ciężary, ścinka z prawdziwymi zagrożeniami i tygodnie pracy kilku osób. Planuj małą, postaw ją na suchym kamiennym fundamencie, otwieraj wręby w dół, uszczelniaj szczeliny – i buduj oraz ścinaj drzewa tylko tam, gdzie pozwala właściciel.
Ściana plecionkowa z polepą glinianą
Elastyczne pręty splata się między słupami jak kosz, a potem z obu stron dociska się do nich mieszankę gliny, słomy i wody. Po wyschnięciu tworzy mocną, wiatroszczelną ścianę. Sztuka polega na dobrej glinie – sprawdzasz ją prostymi próbami – i na ochronie przed deszczem: duży okap dachu u góry, kamienny cokół u dołu.
Pokrycie dachu szałasu: kora, wiązki trzciny lub trawy, darń
Dach pozostaje szczelny, gdy woda zawsze spływa po następnej warstwie: kryjesz od dołu do góry, a każda warstwa zachodzi na poprzednią jak dachówki. Wiązki trawy i trzcina wymagają stromego dachu, kora średniego, darń bardziej płaskiego – ale darń jest bardzo ciężka. Korę zdejmuj tylko ze ściętych lub martwych drzew i zawsze buduj szkielet dachu wystarczająco mocny na wodę i śnieg.
Ziemianka: pół-wkopany szałas na zboczu
Ziemianka jest częściowo wkopana w zbocze: ziemia osłania ją ze wszystkich stron od wiatru i wyrównuje temperaturę. Żeby dół nie stał się pułapką, ma być płytki, ściany skośne i podparte drewnem, woda odprowadzona wokół szałasu, a dach z żerdzi, kory i darni mocny. Nigdy nie kop sam, nigdy pod nawisami i nigdy w piasku ani w luźnym gruncie – i tylko za zgodą właściciela terenu.
Podwyższone posłanie: legowisko z żerdzi
Zimna, mokra ziemia odbiera twojemu ciału w nocy więcej ciepła niż powietrze. Posłanie z żerdzi unosi cię mniej więcej na wysokość kolan nad ziemię: cztery rozwidlone słupki i dwie podłużnice związane w ramę, na nich powierzchnia z ciasno ułożonych żerdzi i gruba warstwa gałęzi świerkowych, liści lub trawy. Przed pierwszą nocą wytrzymałość sprawdza się krok po kroku.
Ogień w szałasie: jak bezpiecznie zrobić palenisko, wylot dymu i piec z kamieni
Ogień w szałasie daje ciepło, ale może spalić szałas i zabić niewidzialnym tlenkiem węgla. Bezpieczny staje się dopiero przy palenisku z suchych kamieni, dużej odległości od wszystkiego, co się pali, prawdziwym wylocie dymu na samej górze, świeżym powietrzu doprowadzanym od dołu, małym ogniu, stałym nadzorze i wodzie do gaszenia tuż obok. Ból głowy, zawroty głowy lub nudności oznaczają: wszyscy natychmiast na świeże powietrze.
Planowane tematy (7)
- Planowanie długotrwałego obozowiska
- Chata z bali
- Plecionka z gliną
- Pokrycie dachu
- Ziemianka
- Podniesiona grządka
- Ogień w chacie
Klimat w schronieniu
Izolacja od zimnego podłoża
Podłoże stale odbiera ciepło leżącemu na nim ciału przez przewodzenie. Warstwa izolacyjna z karimaty, suchej roślinności lub sprzętu przerywa ten przepływ ciepła i jest równie ważna jak dach podczas każdej nocy w terenie.
Skropliny i wentylacja
Oddech i ciało oddają w nocy dużo wilgoci, która skrapla się na zimnych wewnętrznych powierzchniach tarpa, namiotu lub worka biwakowego. Wentylacja usuwa wilgotne powietrze, zanim się skropli, i dzięki temu śpiwór i ubranie pozostają bardziej suche.
Tlenek węgla w namiocie i schronieniu
Kuchenki, grille, agregaty, węgiel drzewny i ogniska wytwarzają tlenek węgla (CO) – gaz, którego nie widać, nie czuć i nie czuje się w smaku. W namiotach, schronieniach i zamkniętych pomieszczeniach może niezauważenie nagromadzić się do stężeń śmiertelnych. Nigdy nie używaj tych urządzeń w takich miejscach.
W cieple przez noc: warstwy, suche ubranie, system do spania
To, czy noc na dworze da się znieść, rzadko zależy od jednego elementu wyposażenia, a raczej od współdziałania izolacji od podłoża, śpiwora, suchej odzieży, nakrycia głowy i rozpoczęcia nocy w cieple. Pójście spać w suchym ubraniu i izolowanym od podłoża sprawia, że noc jest o wiele cieplejsza.
Ochrona przed upałem i słońcem
W upale schronienie chroni głównie przed bezpośrednim słońcem i gorącym podłożem. Cień z przepływem powietrza, odległość od nagrzanego podłoża i odpoczynek w południe zmniejszają obciążenie cieplne i utratę wody. Zamknięty, ciemny namiot na słońcu może natomiast nagrzać się niebezpiecznie.
Spanie na śniegu: izolacja od dołu
Na śniegu podłoże całą noc odbiera ciału ciepło. Liczą się dwie maty lub mata przeznaczona na zimowe warunki, suche ubranie, wkładki do butów i bidon zabezpieczone przed mrozem oraz system do spania sprawdzony wcześniej.
Jak pozostać suchym przy długotrwałym deszczu: strefa mokra i sucha
Podczas kilku dni deszczu o tym, czy śpiwór i ubrania do spania pozostaną suche, decyduje rutyna. Podstawowa zasada: konsekwentnie oddzielaj mokry sprzęt (przedsionek, na zewnątrz) od suchego zestawu do spania (w środku, spakowanego), miej jeden komplet ubrań tylko na noc i używaj worków wodoszczelnych na wszystko, co ma pozostać suche.
Ochrona przed komarami: moskitiera nad miejscem do spania
W rejonach z wieloma komarami lub chorobami przenoszonymi przez owady moskitiera nad miejscem do spania to ważna ochrona. Zawiesza się ją na lince lub w jednym punkcie, podwija bez szczelin pod karimatę lub podłogę i nie może dotykać ciała, bo komary potrafią kąsać przez siatkę.
Planowane tematy (6)
- Izolacja termiczna
- Wilgoć z gruntu
- Wentylacja
- Skropliny
- Ochrona przed upałem
- Zagrożenie pożarem i tlenkiem węgla