Pokrycie dachu szałasu: kora, wiązki trzciny lub trawy, darń
Dach pozostaje szczelny, gdy woda zawsze spływa po następnej warstwie: kryjesz od dołu do góry, a każda warstwa zachodzi na poprzednią jak dachówki. Wiązki trawy i trzcina wymagają stromego dachu, kora średniego, darń bardziej płaskiego – ale darń jest bardzo ciężka. Korę zdejmuj tylko ze ściętych lub martwych drzew i zawsze buduj szkielet dachu wystarczająco mocny na wodę i śnieg.
- Od kilku dni do kilku tygodni, zależnie od wielkości dachu i materiału
Wyjaśnione prosto
Spójrz na dach z dachówek. Dachówki nie leżą obok siebie; każda leży trochę na tej poniżej – jak łuski ryby. Gdy pada deszcz, woda spływa z dachówki na dachówkę w dół i kapie z krawędzi, nigdy nie przedostając się przez szczelinę.
Dokładnie tak pokrywasz dach szałasu materiałem z natury: kawałkami kory, wiązkami trzciny lub wysokiej trawy albo darnią. Zawsze zaczynasz na samym dole i pniesz się w górę. Każdy nowy rząd zakrywa stary. Przy trawie i trzcinie dach musi być stromy, żeby woda szybko spływała.
Dwie rzeczy są szczególnie ważne. Mokra darń jest tak ciężka, że słaby dach może się zawalić – potrzeba więc bardzo grubych belek. A korę bierzesz tylko z drzew już ściętych lub martwych, bo żywe drzewo bez kory umiera. Dachy z trawy i trzciny też łatwo się palą, więc pod nimi nie rozpalaj otwartego ognia bez prawdziwego wylotu dymu.
Jak to działa
Naturalny dach nie jest wodoszczelny jak folia – on odprowadza wodę. Każda warstwa leży na tej poniżej, więc deszcz zawsze spada na wierzch następnej warstwy i spływa dalej w dół, aż skapnie za okapem. Łączenia zawsze leżą pod warstwą wyżej, nigdy otwarte ku niebu.
Przy dachach ze źdźbeł trzciny lub trawy woda spływa po zewnętrznej stronie łodyg. Działa to tylko wtedy, gdy dach jest dość stromy – mniej więcej 45 stopni lub więcej – a warstwa dość gruba, by moczyły się tylko skrajne końce źdźbeł. Jeśli dach jest zbyt płaski, woda zalega w warstwie, wsiąka i powoduje gnicie materiału.
Darń działa inaczej: wchłania wodę i ją zatrzymuje. Pod spodem leży więc warstwa wodoszczelna, tradycyjnie w Skandynawii kilka warstw kory brzozowej, dziś często folia. Sama darń chroni tę warstwę przed słońcem i wiatrem, izoluje ją i dociąża. Ponieważ przy stromym spadku by się zsunęła, dach darniowy jest bardziej płaski i potrzebuje kłody zatrzymującej przy okapie.
Na co naprawdę zwrócić uwagę
Wszystko zaczyna się od szkieletu dachu: mocne krokwie z poprzecznymi łatami, dla wiązek w odstępie mniej więcej od rozpiętości dłoni do 30 centymetrów. Najniższa łata leży tuż przy okapie, by można było tam przywiązać pierwszy rząd. Okap chroni ściany – szczególnie ważne przy ścianach glinianych.
Przy wiązkach liczy się równość. Wszystkie źdźbła skierowane są grubym końcem w tę samą stronę, krótkie i połamane się odrzuca. Pierwszy rząd przywiązuje się do najniższej łaty grubymi końcami w dół; każdy kolejny rząd zakrywa poprzedni tak, że widoczna zostaje tylko niewielka część. Cienka warstwa oszczędza materiał, ale nie zatrzymuje wody.
Kora najlepiej schodzi ze świeżo ściętych pni wiosną i na początku lata, gdy płynie sok. Zdejmujesz ją dużymi płatami, suszysz na płasko pod obciążeniem, żeby się nie zwijała, i układasz jak gonty od dołu do góry. Żerdzie położone na wierzchu i przywiązane nie pozwalają wiatrowi jej unieść. Kalenica, gdzie schodzą się dwie połacie dachu, zawsze potrzebuje własnego nakrycia.
Bezpieczeństwo: na co zwracać uwagę
Największym ryzykiem jest dach za ciężki dla swojego szkieletu. Mokra ziemia waży dużo: już mokra warstwa darni grubości dłoni może ważyć dobrze ponad sto kilogramów na metr kwadratowy, grubsza kilkaset, a do tego dochodzi śnieg. Szałas, który zawali się pod takim ciężarem, może zabić ludzi. Dachy darniowe więc tylko na bardzo mocnych kłodach o krótkiej rozpiętości – a w razie wątpliwości lżejszy dach.
Dachy ze źdźbeł i kory bardzo łatwo się zapalają. Otwarty ogień w szałasie wymaga prawdziwego wylotu dymu, odpowiedniej odległości od dachu i stałego nadzoru; iskry lecące z zewnątrz też mogą zapalić dach. Wszędzie, gdzie w zamkniętym pomieszczeniu coś się pali, powstaje tlenek węgla, którego nie widać ani nie czuć – chroni cię wentylacja i czujnik CO.
Przy pokrywaniu dachu pracujesz na wysokości. Stawaj tylko na nośnych żerdziach, nigdy na łatach ani na samym pokryciu, pracujcie we dwoje i nie pozwalaj nikomu stać pod miejscem pracy. Jeśli krokwie wyraźnie się uginają lub skrzypią pod śniegiem, natychmiast opuść szałas; śnieg usuwaj tylko z bezpiecznego miejsca na ziemi.
Kiedy to ma sens – a kiedy nie
Naturalny dach opłaca się w szałasie, w którym zostajesz tygodniami lub miesiącami, gdy jest dość trzciny, wysokiej trawy, odpowiedniej kory lub darni i wolno ci je zabrać. Dachy z wiązek dobrze izolują i przy dobrym wykonaniu długo służą. Kora układa się szybciej, ale łatwo ją zdobyć tylko w odpowiedniej porze roku.
Na szybkie schronienie awaryjne prawie zawsze lepsza jest płachta albo bardzo gruba warstwa liści i gałęzi na stromym szkielecie. Jeśli masz płachtę, ale chcesz zostać dłużej, idealne jest połączenie: płachta jako uszczelnienie, naturalne pokrycie na wierzchu jako ochrona i izolacja. Kłaść darń na słabym lub wątpliwym szkielecie dachu nigdy nie ma sensu.
Warto wiedzieć
Dachy z trzciny wciąż kształtują krajobrazy północnych Niemiec, Holandii, Danii i Wielkiej Brytanii; dekarz-strzecharz to tam uznany zawód. Dachy darniowe na korze brzozowej przez długi czas były powszechne w Norwegii i Islandii. Wojskowe podręczniki przetrwania, jak FM 3-05.70, i podręczniki bushcraftu opisują tę samą podstawową zasadę dla schronień awaryjnych: od dołu do góry, zakładkowo.
Ile udźwignie szkielet dachu, zależy od gatunku drewna, grubości, rozpiętości, wilgotności i śniegu. Nie ma na to prostej reguły, a ten wpis nie zastępuje obliczeń statycznych. Dobra zasada brzmi więc: krótkie rozpiętości, grube krokwie, w razie wątpliwości lżejsze pokrycie – i dokładne obejrzenie dachu po każdym silnym deszczu i każdym opadzie śniegu.
Krok po kroku
Wybrać nachylenie dachu
Dla wiązek trawy i trzciny potrzebny jest stromy dach, ok. 45 stopni lub bardziej, inaczej woda się dostanie. Kora sprawdza się przy średnim nachyleniu. Darń wymaga wyraźnie bardziej płaskiego dachu, inaczej się zsunie.
- 1
Wybrać nachylenie dachu
Dla wiązek trawy i trzciny potrzebny jest stromy dach, ok. 45 stopni lub bardziej, inaczej woda się dostanie. Kora sprawdza się przy średnim nachyleniu. Darń wymaga wyraźnie bardziej płaskiego dachu, inaczej się zsunie.
- 2
Zamocować łaty
Przywiąż proste, cienkie żerdzie w poprzek krokwi jako łaty, dla wiązek w odstępie od szerokości dłoni do 30 centymetrów. Najniższa łata jest tuż przy okapie. Sprawdź, czy każde wiązanie mocno trzyma.
- 3
Układać korę
Kora najłatwiej schodzi ze świeżo ściętych kłód wiosną i na początku lata. Pozwól jej wyschnąć płasko pod obciążeniem, a potem układaj jak gonty od okapu w górę: każdy rząd wyraźnie zachodzi na ten poniżej. Przymocuj ją położonymi na wierzchu żerdziami, żeby wiatr jej nie podniósł.
- 4
Wiązać wiązki
Do dachu ze źdźbeł zwiąż trzcinę lub długą trawę w wiązki grubości przedramienia, wszystkie źdźbła grubym końcem w jedną stronę. Wybierz krótkie i połamane źdźbła.
- 5
Kryć od dołu do góry
Pierwszy rząd wiązek przywiąż do najniższej łaty, grubymi końcami w dół. Następny rząd zakrywa pierwszy tak daleko, że z każdej wiązki widać tylko niewielką część. Kontynuuj rząd po rzędzie w górę. Gruba warstwa pozostaje wodoszczelna, cienka nie.
- 6
Uszczelnić kalenicę
W kalenicy spotykają się dwie połacie dachu – to najtrudniejsze miejsce. Połóż na niej wiązki, które zakrywają obie strony, albo czapę z kory lub darni i dobrze ją przywiąż.
- 7
Darń tylko na mocnym dachu
Do dachu z darni potrzebujesz bardzo mocnych krokwi, wodoszczelnej warstwy (tradycyjnie kilku warstw kory brzozowej) i kłody przy okapie, która podtrzymuje darń. Tnij darń łopatą na kawałki wielkości cegły, układaj ciasno obok siebie i przesuwaj spoiny.
- 8
Sprawdzić obciążenie i szczelność
Po pierwszym deszczu sprawdź od środka, gdzie kapie, i dołóż pokrycia z zewnątrz. Przy śniegu obserwuj dach: jeśli krokwie uginają się lub trzeszczą, natychmiast wyjdź z szałasu. Śnieg zrzucaj tylko z bezpiecznej pozycji na ziemi.
Częste błędy
- Kryjenie od góry do dołu – woda wpływa w szczeliny
- Zbyt płaski dach dla trawy lub trzciny
- Zbyt cienka warstwa pokrycia
- Kładzenie darni na słaby szkielet dachu
- Zdzieranie kory z żywych drzew
- Otwarty ogień pod dachem ze źdźbeł bez ujścia dla dymu
Krótki przegląd
Materiały
Wytrzymałe gałęzie / tyczki
Krokwie i łaty dachowe
Nie tnij żywego drewna tam, gdzie jest to zabronione.
Długie źdźbła na poszycie (trzcina, trawa, sitowie)
Do dachu z pęków
Bardzo łatwopalne – żadnego otwartego ognia ani iskier w pobliżu.
Szuwary trzcinowe są często chronione; zbieraj tylko tam, gdzie wolno.
Sznurek jutowy lub sizalowy (kupiony)
Do wiązania pęków i łat
Mała wytrzymałość, chłonie wodę i gnije – tylko do lekkich obciążeń i ćwiczeń.
Piła składana
Po użyciu złóż lub zakryj ostrze; zęby piły są bardzo ostre.
Mała łopatka / składana saperka
Do cięcia darni
Tarp
Jako dodatkowa warstwa uszczelniająca
Wytrzymałe rękawice robocze
Przy kontakcie z błotem powodziowym lub chemikaliami noś dodatkowo wodoszczelne rękawice.
Nadaje się dla
- Chaty w obozie długoterminowym
- Okolice z dużą ilością trzciny, wysokiej trawy lub trawników
- Zamiennik, gdy nie ma plandeki
Nie nadaje się dla
- Szybkie schronienia awaryjne – lepsza jest plandeka lub warstwa liści
- Dachy nad otwartym ogniem bez wylotu dymu
- Darń na słabej konstrukcji dachu
Wymagania wstępne
- Gotowa, solidna konstrukcja dachu
- Zgoda na pozyskanie kory, trzciny, trawy lub darni
- Co najmniej druga osoba do pracy na wysokości
Bezpieczeństwo
- Upadek z dachu jest niebezpieczny. Stawaj tylko na nośnych żerdziach, nigdy na cienkich łatach ani na materiale pokrycia dachu i pracuj w parach. Nikt nie stoi pod miejscem pracy.
- Korę bierz tylko ze ściętych lub martwych drzew. Zdarcie kory dookoła żywego drzewa zabija je. Dotyczy to też kory, trzciny i darni: tylko za zgodą właściciela; trzcinowiska są często chronione.
Jak to działa
Woda płynie w dół pod wpływem grawitacji. Jeśli każda warstwa leży na tej pod nią, woda spływa z warstwy na warstwę i poza okap, nigdy nie docierając do szczeliny. Im bardziej stromy dach, tym szybciej woda spływa – w przypadku łodyg spływa po zewnętrznej stronie źdźbeł. Darń natomiast zatrzymuje wodę i potrzebuje pod spodem szczelnej warstwy, na przykład z kory, żeby nie przeciekała.
Zalety
- Materiał często na miejscu
- Dachy z trawy, trzciny i darni dobrze izolują
- Bez gwoździ i prostymi narzędziami
Wady
- Dużo materiału i pracy
- Dachy ze źdźbeł łatwo się palą
- Darń jest bardzo ciężka
- Nieszczelności często ujawniają się dopiero podczas pierwszego deszczu
Wiedza pogłębiona
Tło merytoryczne
Podręczniki survivalu, takie jak FM 3-05.70, i podręczniki bushcraftu opisują kryjenie schronień za każdym razem tak samo: od dołu do góry, z zakładką jak dachówki. Dachy z trzciny i słomy są wciąż częste w północnych Niemczech, Holandii i Wielkiej Brytanii; dachy darniowe na korze brzozowej mają długą tradycję w Skandynawii.
Ile musi unieść dach, zależy od rozpiętości, drewna, wilgoci i śniegu. Nie ma na to prostej reguły – dlatego w razie wątpliwości zrób szkielet dachu mocniejszy, a pokrycie lżejsze.
Warianty
- Dach z liści i gałęzi
- Na krótki czas wystarczy bardzo gruba warstwa liści lub gałęzi iglastych, znów z zakładką od dołu do góry. Obciąż ją gałęziami, żeby wiatr jej nie porwał.
- Plandeka jako podkład
- Z plandeką pod naturalnym pokryciem dach jest od razu wodoszczelny; pokrycie chroni plandekę przed słońcem i wiatrem i dodatkowo izoluje.
Częste błędy
- Kryjenie od góry do dołu – woda wpływa w szczeliny
- Zbyt płaski dach dla trawy lub trzciny
- Zbyt cienka warstwa pokrycia
- Kładzenie darni na słaby szkielet dachu
- Zdzieranie kory z żywych drzew
- Otwarty ogień pod dachem ze źdźbeł bez ujścia dla dymu
Ograniczenia i ryzyka
- Brak obliczeń obciążenia dla więźb dachowych
- Brak instrukcji rzemiosła zawodowego dekarza kryjącego strzechą
- Brak budowy komina ani pieca
Zamienniki materiałów
Wyprowadzone z właściwości materiałów: zamiennik musi mieć wszystkie istotne właściwości. Przestrzegaj uwag dotyczących zamiennika.
- Długie źdźbła na poszycie (trzcina, trawa, sitowie)
- Mata do spania, Suche liście, trawa lub gałązki iglaste (Zbieraj tylko tam, gdzie wolno; żadnych roślin chronionych. Sprawdź, czy nie ma kleszczy i owadów.), Plecak, Sucha odzież na zmianę (Noś ją w wodoodpornym opakowaniu – mokra odzież prawie nie izoluje.), Wełniany koc / kołdra (Trzymaj z dala od świec, pieców i grzejników.), Izolowana lodówka turystyczna (Utrzymuje chłód tylko przez ograniczony czas; bez wkładów chłodzących lub lodu nie jest lodówką.), Śpiwór (Nie przechowuj długo w ściśniętej formie; nie pakuj wilgotnego.), Gazeta i karton (Łatwopalne – trzymaj z dala od świec, kuchenek, grzejników i żaru.), Izolowana skrzynia do gotowania (skrzynia z sianem, termos obiadowy) (Nigdy nie wkładaj do środka otwartego ognia ani żaru – tylko gorący, zamknięty garnek.), Izolacja garnka (pokrowiec termoizolacyjny, czapka lub polar) (Tylko wokół garnka, który już nie stoi na kuchence – materiał zajmuje się ogniem od płomienia.)
- Sznurek jutowy lub sizalowy (kupiony)
- Lina (Nigdy nie uĹźywaj nieznanej lub uszkodzonej liny do celĂłw ratujÄ…cych Ĺźycie.), Paracord (To nie jest lina wspinaczkowa ani asekuracyjna.), Cienki sznurek (Niska wytrzymaĹ‚ość na zerwanie – tylko do lekkich obciÄ…Ĺźeń.), Sznurek pomocniczy (Do celów ratujących życie używaj wyłącznie certyfikowanego sznurka i dopiero po przeszkoleniu.), Taśma (taśma rurowa) (Przed każdym użyciem sprawdź węzły na taśmach.), Taśmy do drzew (Obciążaj tylko w granicach podanych przez producenta.), Monofilowa żyłka wędkarska (Nigdy nie zostawiaj resztek żyłki: ptaki i inne zwierzęta się w nich plączą i powoli giną. Zwiń resztki i zabierz je ze sobą.), Cienki, miękki drut (mosiężny lub ocynkowany stalowy) (Końcówki drutu są ostre – przy zginaniu chroń oczy i palce), Lina holownicza lub pas holowniczy (Mocuj wyłącznie do uchwytów holowniczych przewidzianych przez producenta; nigdy nie stój obok pod obciążeniem.)
- Tarp
- Folia z tworzywa / duĹźy worek na Ĺ›mieci (Ĺatwo siÄ™ rwie; nigdy nie naciÄ…gaj na gĹ‚owÄ™ (ryzyko uduszenia).), Koc ratunkowy (Po przedziurawieniu Ĺ‚atwo siÄ™ rwie; nadaje siÄ™ tylko na krĂłtkotrwaĹ‚e schronienie.), Teczka na dokumenty (wodoodporna) (Przechowuj w bezpiecznym miejscu – zawiera wrażliwe dane osobowe.), Poncho przeciwdeszczowe (Użyty jako schronienie, nie chroni już ciała przed deszczem.), Worek biwakowy (Nigdy nie zasłaniaj całkowicie twarzy.), Namiot (Nie gotuj i nie ogrzewaj się w namiocie (niebezpieczeństwo pożaru i zatrucia tlenkiem węgla).), Wytrzymały worek na śmieci (duży) (Ryzyko uduszenia: nigdy nie naciągaj plastikowych worków na głowę ani twarz i trzymaj je z dala od małych dzieci.), Grupowy worek biwakowy (Szczelne – wietrz regularnie.)
Wyniki pochodzą wyłącznie z uporządkowanych haseł. Nie są generowane żadne improwizowane instrukcje.
Źródła (4)
- Headquarters, Department of the Army (USA) (2002): FM 3-05.70 Survival · Materiał pokrywający układaj od dołu do góry z zakładką, żeby deszcz spływał
- Mors L. Kochanski – Lone Pine Publishing: Bushcraft: Outdoor Skills and Wilderness Survival · Kryjenie korą, trawą i gałęziami; nachylenie dachu i zakładka
- Ray Mears – Hodder & Stoughton (2002): Bushcraft · Naturalne pokrycie dachu w budowie obozu
- Centers for Disease Control and Prevention: Carbon Monoxide Poisoning – Prevention guidance · Tlenek węgla przy ogniu w zamkniętych pomieszczeniach