Samowystarczalność
Ogród, zapasy, energia, dom
Przygotowanie na kryzys na co dzień: planuj z wyprzedzeniem, magazynuj, uprawiaj i naprawiaj.
Porównanie metod
Na jakie rezerwy wody mogę liczyć, gdy zawiedzie woda z kranu?
Ogród
Uprawa warzyw i ziół w doniczkach i na balkonie
Nawet bez ogrodu na balkonie, tarasie lub parapecie można uprawiać zioła, sałatę, rzodkiewki, pomidory czy papryczki chili. Liczą się dostatecznie duże pojemniki z otworami odpływowymi, dobra ziemia doniczkowa, słoneczne miejsce i regularne podlewanie. Nie zapewni ci to samowystarczalności – ale daje świeże zielone dodatki, praktykę i radość.
Zakładanie małej grządki warzywnej
Nasłoneczniona grządka o powierzchni kilku metrów kwadratowych może przy dobrym planowaniu dostarczać świeże warzywa przez cały sezon. Liczy się jasne stanowisko, spulchniona gleba wzbogacona kompostem, prosty plan sadzenia ze zmianowaniem oraz regularne podlewanie i odchwaszczanie. Bądź realistą: mały ogródek uzupełnia zapasy, ale ich nie zastępuje.
Kompostowanie w ogrodzie
Odpadki kuchenne i ogrodowe w ciągu kilku miesięcy zamieniają się w kompost bogaty w składniki odżywcze. Działa to przy mieszance wilgotnych materiałów bogatych w azot („zielonych”) i suchych materiałów bogatych w węgiel („brązowych”), przy odpowiedniej ilości powietrza i wilgoci. Mięso, ryby, nabiał i gotowane jedzenie nie nadają się do otwartego kompostownika przydomowego – przyciągają szczury.
Zbieranie nasion z własnego ogrodu
Z odmian samopylnych (nie-F1) możesz zbierać własne nasiona, z których w przyszłym roku wyrosną podobne rośliny. Najłatwiej robić to z roślin samopylnych, takich jak fasola, groch, pomidory i sałata. Nasiona z hybryd F1 dają natomiast niejednolite wyniki. Dobrze wysuszone, opisane i przechowywane w chłodzie nasiona zachowują zdolność kiełkowania przez kilka lat.
Ostrzenie i konserwacja narzędzi ogrodowych: szpadel, motyka, sekator
Ostra szpada łatwiej kopie, ostra motyka tnie chwasty zamiast je szarpać, ostry sekator nie miażdży pędów. Ostrzenie pilnikiem lub osełką, czyszczenie, oliwienie i sprawny trzonek znacznie wydłużają życie narzędzia – bez maszyn i przy niewielu przyrządach.
Planowane tematy (3)
- Ogrodnictwo
- Nasiona
- Kompostowanie
Zapasy
Prosty zapas wody w domu
Zapas wody to podstawa przygotowania domu na kryzys: bez wody nawet najlepsze zapasy jedzenia trudno wykorzystać. Najprostsze rozwiązanie to kupiona, szczelnie zamknięta woda butelkowana, którą zużywasz i wymieniasz zgodnie z terminem przydatności. Jeśli napełniasz pojemniki sam, potrzebujesz czystych pojemników do żywności, daty i stałego harmonogramu wymiany.
Przechowywanie plonów: ziemniaki, warzywa korzeniowe, jabłka
Ziemniaki, marchew, buraki, kapusta, cebula i jabłka do przechowywania wytrzymują tygodnie, a nawet miesiące bez lodówki, jeśli są nieuszkodzone i przechowywane w chłodzie, ciemności i przy odpowiedniej wilgotności. Regularne kontrole sprawiają, że jeden zepsuty owoc lub warzywo nie psuje całego zapasu. Zielone części ziemniaków odcinaj z zapasem i nie jedz mocno zazielenionych bulw.
Planowane tematy (4)
- Zapasy wody
- Planowanie zapasów
- Konserwowanie żywności
- Przechowywanie żywności
Energia i ciepło
Wykorzystanie deszczówki w ogrodzie i gospodarstwie domowym
Przykryta beczka na deszczówkę przy rurze spustowej dostarcza wody do ogrodu, a w razie kryzysu także wody do spłukiwania i sprzątania. Deszczówka z dachu nie jest jednak wodą pitną: może zawierać ptasie odchody, kurz i substancje z pokrycia dachowego. Jeśli chcesz ją pić, musisz ją uzdatnić tak jak każdą wodę powierzchniową.
Planowanie awaryjnego ogrzewania – bezpiecznie zamiast improwizacji
Kto przygotowuje się na długą awarię ogrzewania, planuje wcześniej: które źródło ciepła jest dopuszczone do użytku w pomieszczeniach, fachowo zainstalowane i sprawdzone? Piece na drewno wymagają skontrolowanego komina, grzejniki wymagają czujnika tlenku węgla i odstępu od materiałów łatwopalnych. Grille, kuchenki turystyczne, grzejniki tarasowe i agregaty prądotwórcze nigdy nie należą do wnętrza.
Sezonowanie i składowanie drewna opałowego
Świeżo ścięte drewno zawiera dużo wody. Pali się słabo, mocno dymi i zakopca piec oraz komin. Rozłupane, ułożone tak, by przewiewało, przykryte od góry i podniesione nad ziemię, schnie wiele miesięcy. Wilgotnościomierz pokazuje, kiedy jest gotowe – powszechne zalecenia podają wartości poniżej około 20 procent.
Uszczelnianie przeciągów i zatrzymywanie ciepła w domu
Nieszczelne okna, drzwi, skrzynki na listy i szczeliny wokół rur wypuszczają ciepłe powietrze. Uszczelki, wałki do drzwi, ciężkie zasłony i zamykanie nieużywanych pomieszczeń to proste, tanie środki – na co dzień, a zwłaszcza podczas awarii ogrzewania. Ważne: nigdy nie zasłaniaj otworów wentylacyjnych dla pieców i urządzeń gazowych i nadal regularnie wietrz.
Małe instalacje solarne na balkon i do ogrodu: co potrafią i co trzeba wyjaśnić
Wtykane systemy solarne („elektrownie balkonowe”) zasilają energią obwody elektryczne w domu i zmniejszają pobór z sieci. Podczas przerwy w dostawie prądu urządzenia podłączone do sieci z reguły nie dostarczają energii ze względów bezpieczeństwa. Do zasilania awaryjnego potrzebny jest system wyspowy lub przenośna stacja zasilania z panelem słonecznym. Zezwolenie, rejestracja, montaż i podłączenie są regulowane regionalnie – sprawdź lokalne przepisy, a w razie wątpliwości zapytaj fachowców.
Planowane tematy (3)
- Niezależne zasilanie
- Wykorzystanie deszczówki
- Sposoby ogrzewania
Gospodarstwo domowe
Znaj zawory odcinające wodę, prąd i gaz
Po pęknięciu rury, przy wodzie w pobliżu instalacji elektrycznej lub po burzy liczy się każda minuta. Jeśli wcześniej wiesz, gdzie jest główny zawór wody i tablica bezpieczników oraz jak je obsłużyć, zapobiegniesz dalszym szkodom. Z gazem jest inaczej: jeśli czujesz gaz, niczego nie obsługuj, opuść budynek i zadzwoń z zewnątrz do pogotowia gazowego lub na numer alarmowy.
Rutyna ćwiczeń umiejętności na wypadek kryzysu
Same zapasy nie wystarczą: pod wpływem stresu wracasz do tego, co przećwiczyłeś. Prosta rutyna – kilka minut, regularnie, z całym domem – utrzymuje wiedzę w pamięci: znajomość miejsca zbiórki, znalezienie światła po ciemku, obsługa radia, zawiązanie węzła, czytanie mapy. Małe, powtarzane ćwiczenia dają więcej niż jeden duży kurs.
Naprawy w domu: co możesz zrobić sam – a czego nie
Samodzielne drobne naprawy oszczędzają czas i pozwalają gospodarstwu domowemu działać w kryzysie: zatkany odpływ, luźna śruba, nieszczelne okno, zerwany pasek. Prace przy gazie, instalacji elektrycznej, ogrzewaniu, przewodach kominowych i elementach nośnych budynku należą natomiast w ręce fachowców – także w sytuacji kryzysowej. Najważniejsza część samopomocy to znajomość tej granicy.
Naprawa ubrań: łaty, rąbki, zamki
Dziura na kolanie, rozdarty rąbek lub zacinający się zamek zwykle nie jest powodem, by wyrzucać ubranie. Z łatami, kilkoma podstawowymi ściegami i odrobiną cierpliwości spodnie, kurtki i torby posłużą znacznie dłużej – to zrównoważone na co dzień, a w kryzysie zaopatrzeniowym bezcenne.
Rower: łatanie gumy i podstawowa kontrola
Rower pozwala ci się poruszać, gdy brakuje paliwa albo pociągi nie jeżdżą. Z łatkami, łyżkami do opon i pompką naprawisz gumę przy drodze, a szybkie sprawdzenie ciśnienia w oponach, hamulców i łańcucha przed każdą jazdą zapobiega wielu awariom. Hamulce, które nie działają niezawodnie, należą do warsztatu.
Ochrona przeciwpożarowa w domu: czujniki dymu, gaśnice, droga ewakuacji
Czujniki dymu budzą cię na czas, wyraźna droga ewakuacji pozwala wszystkim wyjść, a gaśnica lub koc gaśniczy pomagają tylko przy niewielkim zarzewiu ognia. W kryzysach, gdy używa się świec, awaryjnych grzejników i improwizuje, ryzyko pożaru rośnie. Podstawowa zasada: ratowanie ludzi jest ważniejsze niż gaszenie – wyjdź, zamknij drzwi, zadzwoń pod numer alarmowy.
Podstawowy zestaw narzędzi do domu
Skromny zestaw narzędzi wystarczy do większości drobnych napraw: młotek, śrubokręty, szczypce, klucze płaskie lub klucz nastawny, nóż do tapet, miarka, taśma, latarka i okulary ochronne. Ważniejsze niż dużo narzędzi jest to, żeby miały stałe miejsce, działały i żebyś umiał ich używać.
Udrażnianie odpływu i ograniczanie przyczyny kapiącego kranu – bez chemii
Zatkany odpływ umywalki lub prysznica zwykle można udrożnić mechanicznie: wyczyść sitko, użyj przepychacza, odkręć i przepłucz syfon. Kapiący kran często ma zużytą uszczelkę lub wkład. Przed każdą pracą zakręć wodę. Chemiczne środki do udrażniania rur są żrące i stanowią niepotrzebne ryzyko. Wszystko, co dotyczy gazu, podgrzewaczy wody lub rur w ścianie, należy do fachowców.
Zadziałał bezpiecznik: jak bezpiecznie włączyć ponownie – i kiedy tego nie robić
To, co laik może i powinien robić przy instalacji elektrycznej, jest ściśle ograniczone: włączyć z powrotem zadziałany wyłącznik nadprądowy lub różnicowoprądowy, wymienić bezpiecznik wkręcany na równoważny i zawęzić przyczynę – zwykle to uszkodzone urządzenie lub przeciążenie. Jeśli wyłącza się wielokrotnie, czuć swąd spalenizny albo coś zostało zalane, zostaw wyłączone i wezwij wykwalifikowanego elektryka.
Ręczne pranie i suszenie ubrań
Bez prądu i pralki pranie można wyprać w wannie lub dużym wiadrze: namocz, ugniataj lub poruszaj pralnikiem, wypłucz, wyżmij i susz przy dobrym przepływie powietrza. Przy niewielkiej ilości detergentu i rozsądnej kolejności ponownego użycia wody potrzeba zaskakująco mało wody. Bielizna, skarpetki i ubranka dziecięce są na pierwszym miejscu.
Uczyć się i dzielić umiejętnościami: kursy, repair cafés, wymiana
Nikt nie potrafi wszystkiego. Samodzielność lepiej sprawdza się w sąsiedztwie, w którym ludzie dzielą się umiejętnościami: przetwarzaniem żywności, szyciem, naprawami, ogrodnictwem, pierwszą pomocą. Kursy uniwersytetów ludowych i centrów edukacji dorosłych, klubów i organizacji pomocowych, repair cafés, grupy wymiany i banki czasu oraz wypożyczalnie narzędzi to dobre sposoby, by uczyć się umiejętności i dzielić sprzętem – jeszcze przed kryzysem.
Planowane tematy (3)
- Umiejętności naprawcze
- Organizacja domu
- Przygotowanie na kryzys na co dzień