Kompostowanie w ogrodzie

Kompostowanie to rozkład, którym kierujesz. Bakterie i grzyby zaczynają od rozkładu miękkich części roślin. Potem dołączają więksi pomocnicy: dżdżownice kompostowe, stonogi, skoczogonki i wiele innych stworzeń glebowych. Rozkładają materiał coraz dalej, aż powstanie próchnica – ciemna, bogata w składniki odżywcze część dobrej gleby.

Te stworzenia potrzebują dwóch rodzajów pokarmu. Materiał „zielony”, jak obierki warzyw, fusy z kawy czy świeżo skoszona trawa, dostarcza głównie azotu – możesz o nim myśleć jak o białku dla małych stworzeń. Materiał „brązowy”, jak liście, słoma, gałązki czy karton, dostarcza węgla – to raczej energia. Jeśli czegoś brakuje, proces przebiega źle.

Większość tych organizmów potrzebuje też tlenu. Jeśli kompost jest zbyt mokry i zbity, brakuje powietrza. Wtedy górę biorą inne drobnoustroje, które działają bez tlenu, i kompost zaczyna gnić i nieprzyjemnie pachnieć. Jeśli jest zbyt suchy, wszystko się zatrzymuje. Dobrze wymieszany, luźny kompost natomiast prawie nie pachnie i w środku może się wyraźnie nagrzewać – to znak, że drobnoustroje intensywnie pracują.

Miejsce: ustaw pojemnik na gołej ziemi, żeby dżdżownice i inne stworzenia glebowe mogły wchodzić od dołu, najlepiej w półcieniu, żeby kompost nie wysychał. Powinien być łatwo dostępny – także zimą, gdy niesiesz miskę z kuchennymi resztkami. Warstwa grubych gałązek na dnie ułatwia dopływ powietrza.

Mieszanka: dodawaj „zielone” i „brązowe” warstwami na przemian albo wymieszane. Skoszoną trawę tylko w cienkich warstwach, inaczej zbija się w gnijącą warstwę. Grube materiały rozdrabniaj – mniejsze kawałki rozkładają się szybciej. Jeśli kompost jest zbyt suchy, zwilż go; jeśli jest mokry i brzydko pachnie, dodaj więcej „brązowych” materiałów i przykryj go.

Od czasu do czasu przerzuć kompost lub rozluźnij go widłami ogrodowymi – dopływa wtedy powietrze i rozkład przebiega szybciej. Kompost jest gotowy, gdy jest ciemny i sypki, pachnie ziemią, a wyjściowych materiałów prawie nie widać. Przesiej go i wmieszaj w grządkę. Niedojrzałego kompostu nie kładź bezpośrednio na młodych, delikatnych roślinach.

Dobrze nadają się: surowe obierki owoców i warzyw, fusy z kawy, herbata, skorupki jaj, liście, skoszona trawa w cienkich warstwach, słoma, drobne gałązki, papier bez nadruku i podarty karton. Im bardziej urozmaicona mieszanka, tym lepiej.

Nie do otwartego kompostownika domowego: mięso, ryby, kości, nabiał i gotowane resztki jedzenia – przyciągają szczury i inne zwierzęta. Nie wrzucaj też chorych roślin ani chwastów z dojrzałymi nasionami, bo choroby i nasiona mogą przetrwać w kompoście i później rozprzestrzenić się na grządce.

Zakazane są także odchody zwierząt domowych, drewno impregnowane lub malowane oraz popiół z węgla. Mogą zawierać patogeny lub zanieczyszczenia, które nie powinny trafić do twojego ogrodu warzywnego. Ludzkie odchody również nie nadają się do kompostownika ogrodowego.

Kompost jest pełen mikroorganizmów – o to w nim chodzi, ale oznacza to też, że podczas pracy nosisz rękawice, a potem dokładnie myjesz ręce. Przekładanie suchego materiału może wzbijać pył ze sporami grzybów. Nie wdychaj go: nie pochylaj się nad obłokiem pyłu i najpierw lekko zwilż suchy kompost.

Osoba z osłabioną odpornością – na przykład z powodu choroby lub leków – powinna wcześniej skonsultować z lekarzem, czy prace przy kompoście są dla niej odpowiednie. Małe dzieci mogą pomagać przy kompoście, ale nie powinny się w nim bawić i zawsze muszą potem umyć ręce.

To, czy i jak wolno prowadzić kompostownik w ogrodzie – na przykład w jakiej odległości od sąsiedniej działki – zależy od gminy. Sprawdź lokalne przepisy. Dobrze prowadzony kompost prawie nie pachnie. Jeśli śmierdzi gnilnie albo przyciąga zwierzęta, to znak, że skład lub mieszanka są nieodpowiednie.

Amerykańska Agencja Ochrony Środowiska (Environmental Protection Agency) opisuje domowe kompostowanie dokładnie z tych podstawowych składników: materiału zielonego i brązowego, wody i powietrza. Wymienia też, co nie nadaje się do domowego kompostu. Poradniki ogrodnicze dodają różne typy pojemników – otwarte skrzynie z listewek, zamknięte izolowane kompostowniki lub zwykłe pryzmy.

Jeśli nie masz ogrodu, możesz kompostować w pojemniku z dżdżownicami. Specjalne dżdżownice kompostowe przerabiają w nim resztki z kuchni, nawet na balkonie lub w piwnicy. Pojemnik z dżdżownicami wymaga jednak równej temperatury i pewnej troski, żeby dżdżownice dobrze się czuły.

Kompost zamyka obieg: to, co rośnie w ogrodzie, wraca jako pokarm dla gleby. Oszczędza to odpady i nawozy, a z biegiem lat sprawia, że gleba jest luźniejsza i żyźniejsza. Dla ogrodu warzywnego domowy kompost to jeden z najcenniejszych skarbów.