Ściana plecionkowa z polepą glinianą

Ściana pleciona ma dwie części o jasnych zadaniach. Drewniana plecionka daje kształt i oparcie, glina uszczelnia ścianę i dodaje jej ciężaru. Minerały ilaste – najdrobniejsza część gleby – działają jak naturalny klej: mokre są plastyczne, a przy schnięciu maleńkie cząstki mocno się łączą. Ale przy tym się kurczą i bez dodatków powstałyby duże pęknięcia.

Słoma, siano lub sucha trawa w mieszance temu zapobiegają. Włókna przebiegają przez glinę, spajają ją podczas kurczenia i rozkładają naprężenia na wiele drobnych włoskowatych pęknięć zamiast kilku szerokich szczelin. Piasek odchudza glinę i jeszcze bardziej zmniejsza skurcz. Ponieważ glinę wciska się przez szczeliny plecionki z obu stron, obie warstwy łączą się pośrodku i obejmują drewno.

Gotowa gliniana ściana magazynuje ciepło i oddaje je powoli. Wyrównuje też wilgotność powietrza. Sama jednak izoluje tylko umiarkowanie; na zimne zimy pomaga dodatkowa warstwa, na przykład lekka mieszanka gliny i słomy albo obsypka z liści na zewnątrz pod okapem dachu.

Odpowiednia glina leży prawie zawsze pod ciemną, próchniczną wierzchnią warstwą. Gleba wierzchnia zawiera resztki roślin, które gniją, i słabo się trzyma. Test wałeczkowania szybko pokazuje, czy w glebie jest dość gliny: zwiń wilgotną próbkę w wałeczek grubości ołówka i ostrożnie go zegnij. Jeśli od razu się łamie, gleba jest zbyt piaszczysta. W słoiku z wodą widać proporcje: na dole piasek, nad nim pył, a na samej górze drobna glina, która osiada godzinami.

Próbny placek to najważniejszy test. Rozsmaruj kawałek wielkości dłoni na plecionce lub desce i pozwól mu całkowicie wyschnąć. Szerokie, głębokie pęknięcia oznaczają za dużo gliny – dodaj wtedy więcej piasku i słomy. Jeśli próbka się kruszy lub ściera palcem, gliny jest za mało. Dopiero gdy próbka jest twarda i ma tylko drobne pęknięcia, warto oblepiać całą ścianę.

Pręty muszą być świeże, by się wyginały bez łamania; dawno wyschnięte moczy się najpierw w wodzie. Każdy rząd dociska się mocno. Przy oblepianiu zwilżasz plecionkę, żeby glina lepiej się trzymała, i pracujesz od dołu w górę. Schnięcie jest powolne: silne słońce i wiatr sprawiają, że powierzchnia kurczy się za szybko, a mróz rozsadza mokrą glinę.

Sama praca nie jest bardzo niebezpieczna, ale doły są. Doły po glinie szybko stają się głębokie, ich ściany mogą się osunąć, a kto wpadnie do środka po ciemku, może się poważnie poranić. Kop płytko, ze skośnymi ścianami, nigdy pod nawisem, a doły po pracy zasyp lub oznacz – szczególnie jeśli w obozie są dzieci.

Cięcie prętów oraz zaostrzanie słupków i tyczek prowadzi do skaleczeń. Tnij zawsze od ciała, trzymaj drugą rękę poza torem cięcia i noś rękawice. Wapno, używane czasem jako mleczko lub tynk, jest żrące: pracuj z nim tylko w szczelnie przylegających goglach i rękawicach, a jeśli wapno dostanie się do oka, od razu długo płucz wodą i szukaj pomocy.

Plecionka z gliną nadaje się do obozu długoterminowego w okolicy z gliniastą glebą oraz wierzbą lub leszczyną, gdy masz kilka suchych dni bez mrozu, a dach już stoi. Ścianę można też budować małymi odcinkami i w każdej chwili naprawiać. Plecionka bez gliny, podparta liśćmi, jest użyteczną osłoną przed wiatrem już po kilku godzinach.

Na szybkie schronienie awaryjne gliniana ściana się nie nadaje, bo schnie całymi dniami. W okresach deszczowych bez dachu, przy mrozie i na piaszczystych glebach bez gliny to zły wybór. Wtedy lepsza jest płachta, gruba warstwa liści lub ściana z leżących kłód.

Wattle walls with clay daub are known from excavations of Neolithic settlements all over Europe. In timber-framed houses an infill of staves, wattle and clay was common into the 19th century, and many of them still stand today. The architect and earth building researcher Gernot Minke summarised simple field tests for clay in his handbook; the Lehmbau Regeln describe today's state of the art.

Stare porzekadło budowniczych z ziemi mówi, że gliniana ściana potrzebuje „dobrych butów i dobrego kapelusza”: kamiennego cokołu, który oddziela ją od mokrego gruntu, i dobrze wysuniętego dachu. Jeśli ściana ma jedno i drugie, może przetrwać pokolenia. Bez tej ochrony deszcz po trochu ją wymywa.