Plecenie kosza z witek wierzbowych
Z długich, jednorocznych witek wierzbowych możesz upleść prosty kosz na zbiory: zetnij witki zimą za zgodą właściciela, namocz je, ułóż krzyż denny i zwiąż go, rozłóż szprychy i pleć dno naprzemiennie nad i pod. Potem odegnij szprychy do góry jako pręty pionowe, pleć ścianę i na koniec wpleć obrzeże.
- Przygotowanie witek 1–3 dni (moczenie), plecenie 3–5 godzin przy pierwszym koszu
Wyjaśnione prosto
Kosz jest jak płot postawiony w kółko. Najpierw stawiasz słupki – to pręty. Potem przeprowadzasz długie, giętkie wici na przemian przed słupkami i za nimi: raz przed, raz za. Runda po rundzie ściana rośnie.
Najlepiej działa to z wiciami wierzby. Są długie, cienkie i gibkie jak gumka, gdy są mokre. Tnie się je zimą, ale tylko jeśli właściciel wierzby na to pozwoli. Wysuszone wici wkłada się do wody na kilka dni, aż się zaczną giąć.
Kosz zaczyna się od krzyża z grubych wici, który rozkłada się jak koło wozu. Z niego pleciesz dno, zaginasz szprychy do góry i pleciesz ścianę. Na koniec zawijasz końce wokół jako obrzeże. Zajmuje to kilka godzin – ale potem masz prawdziwy kosz do zbierania.
Jak to działa
Plecionka trzyma się dzięki tarciu i naprężeniu. Każda wić plotąca jest przeprowadzana na przemian przed prętami i za nimi i przy tym lekko wyginana. Zgięcie dociska ją do prętów, a pręty dociskają z powrotem. Cała plecionka sama się więc zaciska, bez kleju i gwoździ.
Przy prostym plecieniu raz nad, raz pod jedną wicią potrzebujesz nieparzystej liczby prętów. Wtedy w każdej kolejnej rundzie wić automatycznie leży po innej stronie każdego pręta niż w poprzedniej i wzór układa się przesunięciami jak mur z cegieł. Przy parzystej liczbie wić leżałaby zawsze z przodu w tych samych miejscach, a rzędy by się nie zazębiały.
Wierzba sprawdza się tak dobrze, bo jednoroczne wici są długie, proste i bardzo giętkie. Po wysuszeniu stają się sztywne, ale woda znów czyni je elastycznymi. Gdy po plecieniu wyschną, znów twardnieją – kosz zachowuje kształt.
Na co naprawdę zwrócić uwagę
Dobry materiał to połowa pracy. Potrzebujesz długich, jednorocznych wici bez bocznych odrostów: kilku grubych na krzyż dna i wielu cienkich do plecenia. Tnie się je między opadaniem liści a wiosną, gdy wierzba śpi. Wysuszone wici leżą kilka dni całkowicie pod wodą, a potem przez noc odpoczywają w wilgotnej szmatce. Test: wić zgina się wokół palca bez załamania.
Dno decyduje o kształcie. Zwiąż krzyż mocno dwoma okrążeniami, zanim rozłożysz szprychy wachlarzem. Rozstaw szprychy równomiernie jak koło i wciśnij jedną dodatkową krótką szprychę, tak by ich liczba stała się nieparzysta. Dociskaj każdy rząd ciasno do poprzedniego – luźne dno będzie się później chwiać.
Przy zaginaniu do góry lekko załam każdą szprychę na brzegu dna, żeby stała ładnie i się nie złamała. Zwiąż końce u góry, aby pręty trzymały się na miejscu, gdy pleciesz ścianę. Jeśli mocniej ściągniesz wici plotące, kosz będzie węższy; jeśli poluzujesz, rozszerzy się ku górze.
Bezpieczeństwo: na co zwracać uwagę
Wierzby zawsze do kogoś należą – do rolnika, gminy, organizacji przyrodniczej. Tnij tylko za zgodą. W Niemczech federalna ustawa o ochronie przyrody zakazuje silnego przycinania roślin drzewiastych poza lasami od 1 marca do 30 września, by chronić ptaki lęgowe. Cięcie zimą jest z tym zgodne i jest też najlepsze dla wierzby. Inne kraje mają własne przepisy.
Nóż i sekator to narzędzia, którymi tu możesz się skaleczyć. Zawsze tnij od ciała i podeprzyj przy tym wić na desce lub na pręcie. Wolna ręka zostaje za ostrzem. Sekator po użyciu zamykasz. Przy dzieciach tnie dorosły.
Długie wici odskakują, gdy się je zgina i plecie. Uważaj na oczy – swoje i cudze – i zachowuj podczas pracy dość odległości od siebie.
Kiedy to ma sens – a kiedy nie
Kosz z wikliny to wspaniały projekt na obóz stały, zimowe popołudnie lub dla grupy, która chce wspólnie coś zbudować. Nadaje się do zbierania szyszek, rozpałki i znalezisk oraz do noszenia lekkich rzeczy.
Nie nadaje się jako szybkie rozwiązanie awaryjne – namaczanie i plecenie wymagają czasu. Nie jest przeznaczony do ciężkich ładunków, takich jak kamienie czy woda. Wici nie tnie się latem. Jeśli szybko potrzebujesz pojemnika, złóż pojemnik z luźnej kory martwego drewna albo użyj zamiast tego torby.
Warto wiedzieć
Wikliniarstwo to jedno z najstarszych rzemiosł. Wierzby głowiaste – drzewa z grubym pniem i koroną z wielu wici – istnieją dlatego, że ludzie od stuleci regularnie je przycinali. Wiele organizacji przyrodniczych szuka pomocników do ich pielęgnacji zimą. To dobry sposób, by za zgodą zdobyć wici.
Kosz z tego poradnika to uproszczona forma dla początkujących, w której szprychy dna stają się od razu pionowymi prętami. Koszykarze często pracują z osobnymi prętami wkładanymi później i z technikami takimi jak plecenie parami czy wałkowanie, dzięki którym kosze są mocniejsze.
Pierwszy kosz prawie zawsze wychodzi trochę krzywy. To normalne. Z każdym kolejnym koszem rzędy są równiejsze, a kształt bardziej okrągły.
Krok po kroku
Tnij witki zimą
Za zgodą, między opadnięciem liści a wiosną, utnij sekatorem ukośnie długie, jednoroczne witki bez bocznych pędów. Na mały kosz potrzebujesz 8 grubych witek na krzyż i kilkudziesięciu cienkich.
Ostrożnie: Tylko za zgodą właściciela terenu.
- 1
Tnij witki zimą
Za zgodą, między opadnięciem liści a wiosną, utnij sekatorem ukośnie długie, jednoroczne witki bez bocznych pędów. Na mały kosz potrzebujesz 8 grubych witek na krzyż i kilkudziesięciu cienkich.
Tylko za zgodą właściciela terenu.
- 2
Namocz i posortuj
Świeże witki używaj od razu; wysuszone zanurz całkowicie w wodzie na kilka dni, aż będą się owijać wokół palca bez łamania. Potem owiń je na noc wilgotną szmatą. Posortuj witki grube i cienkie.
- 3
Ułóż krzyż denny
Ułóż cztery grube, długie witki obok siebie, a cztery kolejne w poprzek na wierzchu, tak by powstał krzyż o czterech ramionach. Środek trzymaj mocno.
- 4
Zwiąż krzyż
Wsuń dwie cienkie witki do środka i przez dwa okrążenia przeprowadzaj je na przemian przed i za każdym ramieniem z czterech witek, krzyżując obie witki między ramionami. To spina krzyż.
- 5
Rozłóż szprychy i pleć dno
Rozłóż witki jedna po drugiej jak szprychy koła i wetknij jedną dodatkową krótką szprychę, aby ich liczba była nieparzysta. Pleć w koło cienką witką, nad i pod, ciasno dociskając rzędy do środka, aż dno będzie wystarczająco duże.
- 6
Odegnij pręty do góry
Przełam lekko każdą szprychę na brzegu dna paznokciem kciuka lub grzbietem noża, nie łamiąc jej, i odegnij ją do góry. Zwiąż końce u góry sznurkiem.
- 7
Pleć ścianę
Pleć rząd za rzędem nad i pod cienkimi witkami. Nowe witki wsuwaj obok końca starej. Stale dociskaj rzędy w dół i trzymaj pręty w równych odstępach. Zaciągnij mocniej, by uzyskać węższy kształt.
- 8
Wpleć obrzeże i wykończ
Odwiąż sznurek. Przeprowadź każdy pręt za następnym i wetknij go w plecionkę obok tego po nim. Wystające końce przytnij ukośnie, ostrzem skierowanym od ciała, i pozwól koszowi wyschnąć.
Tnij w kierunku od ciała.
Częste błędy
- Cięcie witek bez zgody lub latem
- Zbyt krótkie moczenie suchych witek – łamią się
- Parzysta liczba szprych przy prostym plecieniu nad i pod
- Brak dociskania rzędów w dół – kosz robi się luźny
- Łamanie prętów przy odginaniu do góry
Krótki przegląd
Materiały
Pręty wierzbowe (jednoroczne)
Długie, cienkie witki bez bocznych pędów; kilka grubych na krzyż
Ciąć tylko za zgodą właściciela terenu; przestrzegaj okresów cięcia i przepisów o ochronie przyrody.
Sekator (nożyce do przycinania)
Ostre ostrza – po użyciu zawsze zamykaj i blokuj; nigdy nie wkładaj palców między ostrza.
Nóż (ze stałym ostrzem lub z blokadą)
Ostry, do załamywania i wykańczania
Tnij od siebie.
Przepisy dotyczące noszenia noży różnią się w zależności od regionu – sprawdź lokalne przepisy.
Wiadro ocynkowane
Albo wanna lub zagłębienie w strumieniu do moczenia
Nie podgrzewaj: powłoka cynkowa po podgrzaniu może wydzielać szkodliwe opary.
Cienki sznurek
Do związania prętów
Niska wytrzymaĹ‚ość na zerwanie – tylko do lekkich obciÄ…Ĺźeń.
Nadaje się dla
- Kosz do zbierania i noszenia drewna, szyszek i znalezisk
- Projekt obozowy na kilka dni
- Wspólne majsterkowanie z dziećmi (pracę nożem wykonuje dorosły)
Nie nadaje się dla
- Szybkie rozwiązanie awaryjne – to zajmuje godziny
- Duże obciążenia, takie jak kamienie czy woda
- Lato w okresie lęgowym i zakazu cięcia – wtedy nie tnij
Wymagania wstępne
- Zgoda właściciela na cięcie witek wierzbowych
- Bezpieczne posługiwanie się nożem i sekatorem
- Cierpliwość – pierwszy kosz rzadko jest idealny
Bezpieczeństwo
- Wierzby zawsze do kogoś należą. Tnij tylko za zgodą, najlepiej przy okazji pielęgnacji wierzb głowiastych. W Niemczech od 1 marca do 30 września obowiązuje zakaz mocnego przycinania drewniejących roślin poza lasem; cięcie zimą jest z tym zgodne i służy wierzbie.
- Podczas załamywania i przycinania zawsze tnij w kierunku od ciała, oprzyj witkę na desce lub pręcie, a drugą rękę trzymaj za ostrzem. Po użyciu zamknij sekator.
- Długie witki sprężynują podczas plecenia. Uważaj na oczy, zwłaszcza przy dzieciach, i zachowuj odpowiedni odstęp od siebie.
Jak to działa
Kosz to szkielet ze sztywnych prętów, między którymi na przemian z przodu i z tyłu przeprowadza się giętkie witki plecione. Naprzemienne wygięcie zaciska każdą witkę na miejscu. Przy nieparzystej liczbie prętów wzór przesuwa się sam z każdym okrążeniem, więc jedna witka może biec nad i pod w nieskończoność.
Zalety
- Lekki, mocny pojemnik z odnawialnego materiału
- Wierzby głowiaste korzystają na regularnym cięciu
- Uczy cierpliwości i zręczności
Wady
- Pochłania dużo czasu
- Tylko za zgodą i tylko w półroczu zimowym
- Pierwsze kosze często wychodzą krzywe
Wiedza pogłębiona
Tło merytoryczne
Wikliniarstwo to jedno z najstarszych rzemiosł Europy. Wierzby głowiaste przez wieki regularnie przycinano właśnie po to, by pozyskać witki do plecenia, a organizacje przyrodnicze często szukają pomocników do ich pielęgnacji – to dobra okazja, by zdobyć witki za zgodą.
Podręczniki koszykarstwa opisują te same podstawowe kroki: dno, pręty, ściana, obrzeże. Pokazany tu kosz, w którym szprychy dna odgina się w ścianę, to uproszczona forma dla początkujących.
Warianty
- Plecenie parami
- Zamiast jednej witki pleciesz dwiema, które krzyżują się między każdym prętem. Trzyma to mocniej i działa też przy parzystej liczbie prętów.
- Zielony kosz obozowy
- Świeżo ścięte witki można obrabiać bez moczenia. Podczas schnięcia kurczą się jednak i kosz robi się nieco luźny.
Częste błędy
- Cięcie witek bez zgody lub latem
- Zbyt krótkie moczenie suchych witek – łamią się
- Parzysta liczba szprych przy prostym plecieniu nad i pod
- Brak dociskania rzędów w dół – kosz robi się luźny
- Łamanie prętów przy odginaniu do góry
Ograniczenia i ryzyka
- Brak danych o nośności
- Uproszczona technika, nie profesjonalne koszykarstwo
- To nie porada prawna – sprawdź przepisy na miejscu
Zamienniki materiałów
Wyprowadzone z właściwości materiałów: zamiennik musi mieć wszystkie istotne właściwości. Przestrzegaj uwag dotyczących zamiennika.
- Wiadro ocynkowane
- Jednościenna butelka ze stali nierdzewnej (Podgrzewaj tylko butelki jednoĹ›cienne, bez lakieru i plastiku; przed podgrzewaniem zdejmij zakrÄ™tkÄ™.), Butelka termiczna z podwĂłjnÄ… Ĺ›cianÄ… (Nigdy nie podgrzewaj bezpoĹ›rednio.), butelka PET (przezroczysta, maks. 2 litry) (Nie podgrzewaj i nie stawiaj w ogniu.), Pojemnik na wodę do kontaktu z żywnością (UĹźywaj tylko pojemnikĂłw, w ktĂłrych nigdy nie byĹ‚y chemikalia ani paliwo.), Używany pojemnik po chemikaliach lub paliwie (Nigdy do wody pitnej ani żywności – pozostałości nie da się niezawodnie usunąć.), Wodoszczelna puszka lub woreczek, Szczelny pojemnik na zapasy, przeznaczony do kontaktu z żywnością (Napełniaj tylko czysty i całkowicie suchy pojemnik; nigdy nie używaj pojemników, w których wcześniej były chemikalia.), Pojemnik na żywność odporny na zwierzęta (Tam, gdzie wymagane są określone pojemniki, używaj wyłącznie dopuszczonych modeli – sprawdź lokalne przepisy.), Mała blaszana puszka z pokrywką (Powlekane lub lakierowane puszki najpierw wypal na zewnątrz.), Składany kanister lub worek na wodę (Chroń przed ostrymi przedmiotami.), Worek na wodę przeznaczony do żywności (Używaj tylko do wody pitnej, nigdy do chemikaliów ani paliwa.), Słoik lub kamionkowy garnek do fermentacji (Używaj wyłącznie pojemników przeznaczonych do kontaktu z żywnością: ze szkła, szkliwionej kamionki bezpiecznej dla żywności lub plastiku do kontaktu z żywnością. Do kwaśnej żywności nie używaj pojemników metalowych.), Woreczki do żywności z możliwością ponownego zamknięcia (Używaj wyłącznie woreczków przeznaczonych do żywności; nie używaj ich z wrzątkiem, chyba że producent wyraźnie na to zezwala.)
- Cienki sznurek
- Lina (Nigdy nie uĹźywaj nieznanej lub uszkodzonej liny do celĂłw ratujÄ…cych Ĺźycie.), Paracord (To nie jest lina wspinaczkowa ani asekuracyjna.), Sznurek pomocniczy (Do celów ratujących życie używaj wyłącznie certyfikowanego sznurka i dopiero po przeszkoleniu.), Taśma (taśma rurowa) (Przed każdym użyciem sprawdź węzły na taśmach.), Sznurek jutowy lub sizalowy (kupiony) (Mała wytrzymałość, chłonie wodę i gnije – tylko do lekkich obciążeń i ćwiczeń.), Taśmy do drzew (Obciążaj tylko w granicach podanych przez producenta.), Monofilowa żyłka wędkarska (Nigdy nie zostawiaj resztek żyłki: ptaki i inne zwierzęta się w nich plączą i powoli giną. Zwiń resztki i zabierz je ze sobą.), Cienki, miękki drut (mosiężny lub ocynkowany stalowy) (Końcówki drutu są ostre – przy zginaniu chroń oczy i palce), Lina holownicza lub pas holowniczy (Mocuj wyłącznie do uchwytów holowniczych przewidzianych przez producenta; nigdy nie stój obok pod obciążeniem.)
Wyniki pochodzą wyłącznie z uporządkowanych haseł. Nie są generowane żadne improwizowane instrukcje.
Źródła (4)
- Dryad Press (Mary Butcher) (1986): Willow Work · Przygotowanie witek, dno, pręty, ściana i obrzeże
- Bundesrepublik Deutschland (gesetze-im-internet.de) (2009): Gesetz über Naturschutz und Landschaftspflege (Bundesnaturschutzgesetz – BNatSchG), insbesondere § 39 und § 30 · § 39 ust. 5: zakaz przycinania drewniejących roślin poza lasem od 1 marca do 30 września
- Headquarters, Department of the Army (USA) (2002): FM 3-05.70 Survival · Improwizowanie pojemników i przedmiotów z materiału roślinnego
- Ray Mears – Hodder & Stoughton (2002): Bushcraft · Naturalne materiały na pojemniki i rękodzieło w obozie