Jaskinia śnieżna w zaspie
Jaskinia wykopana w głębokiej, zbitej zaspie izoluje najlepiej ze wszystkich schronień śnieżnych. Wymaga jednak bardzo głębokiego śniegu, łopaty, wprawy i dużo czasu – a zaspy często leżą dokładnie tam, gdzie grozi lawina i nawisy śnieżne. W sytuacji awaryjnej zwykle bezpieczniejszym wyborem jest rów śnieżny.
- Kilka godzin
Wyjaśnione prosto
Jaskinię śnieżną wykopuje się w dużej, zbitej zaspie – górze śniegu naniesionej przez wiatr. W środku jesteś całkowicie osłonięty od wiatru, a gruby śnieżny strop nad tobą zaskakująco dobrze trzyma ciepło. Ze wszystkich schronień śnieżnych izoluje najlepiej.
Ale: potrzebujesz bardzo głębokiego śniegu, łopaty, wprawy i dużo czasu. A zaspy często leżą dokładnie tam, gdzie mogą zejść lawiny – na stokach, na które wiatr nawiał śnieg.
Zasada brzmi więc: bez przeszkolenia lawinowego nie kop jaskini w stoku. W razie wątpliwości bezpieczniejszym wyborem jest rów śnieżny na płaskim terenie. Nigdy nie kop sam i nigdy nie używaj w środku kuchenki ani świecy.
Jak to działa
Jaskinia z grubym śnieżnym stropem całkowicie chroni przed wiatrem, a śnieg spowalnia utratę ciepła, bo zawiera dużo uwięzionego powietrza. Twoje ciało i oddech nieco ogrzewają powietrze w małej przestrzeni, a to ciepło utrzymuje się dłużej niż pod cienką płachtą.
Fizyka tu pomaga: ciepłe powietrze unosi się, zimne opada. Dlatego powierzchnia do spania jest zbudowana wyżej niż wejście. Niższy tunel wejściowy działa jak pułapka na zimno – zimne powietrze zbiera się tam i nie płynie do ciebie.
Strop jest ukształtowany jako kopuła i gładki. Na gładkiej kopule woda z topniejącego śniegu spływa po ścianach, zamiast kapać na ciebie i twój śpiwór. Otwór wentylacyjny w stropie jest niezbędny: wypuszcza zużyte powietrze i wpuszcza świeże.
Bezpieczeństwo: na co zwracać uwagę
Dla osób nieprzeszkolonych największym niebezpieczeństwem często nie jest sama budowa, lecz wybór miejsca. Zaspy lubią tworzyć się na stokach zawietrznych – dokładnie tam, gdzie powstaje krucha pokrywa śnieżna i zagrożenie lawinowe. Krucha pokrywa śnieżna to śnieg naniesiony przez wiatr, który łatwo zsuwa się jako lawina deskowa. Bez przeszkolenia lawinowego i aktualnego komunikatu lawinowego nikt nie kopie w stokach, pod nawisami śnieżnymi ani w żlebach.
Nigdy nie kop sam. Jedna osoba zostaje na zewnątrz, a łopata jest zawsze pod ręką, w nocy także w środku. Kuchenki, świece i palniki mogą wytwarzać w jaskini śmiertelne ilości tlenku węgla i zużywać tlen. Tlenku węgla nie widać ani nie czuć. Otwór wentylacyjny musi być otwarty i regularnie przetykany kijem, a wejście nigdy nie jest całkowicie zamknięte.
Kopanie powoduje, że się moczysz i pocisz. Najpierw zdejmij warstwy izolacyjne i pracuj powoli. Przy objawach hipotermii – silne dreszcze, niezgrabność, splątanie – zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE). Wyraźnie oznacz miejsce na zewnątrz.
Na co naprawdę zwrócić uwagę
Zaspa musi być na tyle głęboka i zbita, żeby został nośny strop. Zbyt płaski lub zbyt cienki strop to jedno z najczęstszych źródeł błędów. Ten wpis celowo nie podaje instrukcji budowy ze stałymi wymiarami, bo rodzaj śniegu, temperatura i teren zbyt się różnią.
Kolejność ma znaczenie: najpierw tunel wejściowy, potem pomieszczenie rozbudowane ku górze, tak by powierzchnia do spania leżała wyżej niż wejście. Następnie strop się wypukla i wygładza, a otwór wentylacyjny przebija na wylot.
Otwór wentylacyjny może się zasypać, zwłaszcza przy wietrze i świeżym śniegu. Sprawdzaj go regularnie, także w nocy. Zabierz łopatę do środka i połóż ją tam, gdzie znajdziesz ją po ciemku.
Kiedy to ma sens – a kiedy nie
Jaskinia śnieżna to technika dla przeszkolonych osób na planowanych wyprawach zimowych, które znajdą głęboki, zbity śnieg w miejscu bezpiecznym przed lawinami i mają dość czasu. Wtedy daje najcieplejszą ochronę ze wszystkich schronień śnieżnych.
Nie nadaje się dla osób nieprzeszkolonych, na stokach, w żlebach, pod nawisami śnieżnymi, na stronach zawietrznych z kruchą pokrywą śnieżną, w mokrym śniegu i podczas odwilży oraz dla osób podróżujących samotnie. W prawdziwej sytuacji awaryjnej bez tych warunków zwykle bezpieczniejszym wyborem jest rów śnieżny na płaskim terenie.
Warto wiedzieć
Jaskinie śnieżne opisano w literaturze górskiej, takiej jak „Mountaineering: The Freedom of the Hills”, oraz w FM 3-05.70, w każdym przypadku z wyraźnym naciskiem na wentylację i zagrożenie lawinowe.
Wiedza o lawinach to dziedzina specjalistyczna. Kto porusza się w zimowym terenie górskim, powinien znać regionalny komunikat lawinowy, być odpowiednio przeszkolony i mieć odpowiedni sprzęt ratunkowy. Kursy organizowane przez kluby alpejskie i szkoły górskie to najlepszy sposób, by uczyć się jaskiń śnieżnych i oceny terenu razem.
Krok po kroku
Oceń teren
Tylko z przeszkoleniem i przy znajomości komunikatu lawinowego. Nie kop pod nawisami śnieżnymi, w żlebach ani na stromych zawietrznych stokach. W razie wątpliwości: rów śnieżny na płaskim terenie.
- 1
Oceń teren
Tylko z przeszkoleniem i przy znajomości komunikatu lawinowego. Nie kop pod nawisami śnieżnymi, w żlebach ani na stromych zawietrznych stokach. W razie wątpliwości: rów śnieżny na płaskim terenie.
- 2
Wykop wejście i pomieszczenie
Wykop tunel wejściowy, a potem poszerzaj pomieszczenie ku górze, tak aby miejsce do spania było wyżej niż wejście. Pracuj powoli, zdejmuj warstwy ubrania.
- 3
Wysklep i wygładź sufit
Wysklep i wygładź sufit, aby woda z topniejącego śniegu spływała po ścianach, zamiast kapać.
- 4
Wykonaj wentylację
Wykonaj w dachu otwór wentylacyjny i regularnie przetykaj go kijem.
Żadnej kuchenki ani świecy w zamkniętym pomieszczeniu.
- 5
Sprzęt i oznaczenie
Łopata w środku, wejścia nie zamykaj całkowicie, miejsce na zewnątrz wyraźnie oznacz.
Częste błędy
- Kopanie w terenie lawinowym lub z nawisami śnieżnymi
- Strop zbyt płaski lub zbyt cienki
- Otwór wentylacyjny zasypany śniegiem
- Kopanie w pojedynkę
- Miejsce do leżenia niżej niż wejście
Krótki przegląd
Materiały
Łopata do śniegu
Podczas kopania schronienia w śniegu zawsze zabieraj ją ze sobą do środka.
Mata do spania
Wytrzymałe gałęzie / tyczki
Kij wentylacyjny i oznaczenie
Nie tnij żywego drewna tam, gdzie jest to zabronione.
Sucha odzież na zmianę
Noś ją w wodoodpornym opakowaniu – mokra odzież prawie nie izoluje.
Latarka czołowa / latarka
Nadaje się dla
- Planowane wysokogórskie wyprawy i zimowe ekspedycje z przeszkoleniem
- Dłuższe burze, gdy dostępny jest bezpieczny teren
Nie nadaje się dla
- Osoby bez doświadczenia
- Stoki, żleby, nawisy śnieżne i zawietrzne stoki z naniesionym przez wiatr śniegiem
- Mokry śnieg i odwilż
- Sam
Wymagania wstępne
- Przeszkolenie lawinowe i aktualny komunikat lawinowy
- Praktyczne ćwiczenia pod okiem instruktora
- Bardzo głęboka, zbita zaspa w bezpiecznym terenie
- Co najmniej jedna druga osoba
Jak to działa
W jaskini z grubym śnieżnym dachem jesteś całkowicie osłonięty od wiatru, a śnieg spowalnia utratę ciepła. Ciepłe powietrze unosi się do góry: miejsce do spania jest wyżej niż wejście, a wejście działa jak zbiornik zimnego powietrza. Wysklepiony, wygładzony sufit sprawia, że krople spływają po ścianach. Otwór wentylacyjny jest niezbędny.
Zalety
- Najlepsza izolacja spośród schronień śnieżnych
- Całkowita osłona przed wiatrem
- Wytrzymuje także długie burze
Wady
- Wymaga bardzo głębokiego śniegu, często w terenie lawinowym
- Bardzo duży wysiłek
- Zagrożenie zawaleniem, uduszeniem i czadem
- Przemoknięcie
Wiedza pogłębiona
Tło merytoryczne
Jaskinie śnieżne opisano w literaturze górskiej, np. w „Mountaineering: The Freedom of the Hills” oraz w FM 3-05.70, za każdym razem z wyraźnym naciskiem na wentylację i zagrożenie lawinowe. Dla niewyszkolonych największym ryzykiem jest często nie sama budowa, lecz wybór miejsca.
Wiedza o lawinach to wyspecjalizowana dziedzina. Kto porusza się po zimowym terenie górskim, powinien znać regionalny komunikat lawinowy i być odpowiednio przeszkolony.
Częste błędy
- Kopanie w terenie lawinowym lub z nawisami śnieżnymi
- Strop zbyt płaski lub zbyt cienki
- Otwór wentylacyjny zasypany śniegiem
- Kopanie w pojedynkę
- Miejsce do leżenia niżej niż wejście
Ograniczenia i ryzyka
- Brak instrukcji budowy z wymiarami
- Brak oceny terenu lawinowego
Zamienniki materiałów
Wyprowadzone z właściwości materiałów: zamiennik musi mieć wszystkie istotne właściwości. Przestrzegaj uwag dotyczących zamiennika.
- Mata do spania
- Suche liście, trawa lub gałązki iglaste (Zbieraj tylko tam, gdzie wolno; żadnych roślin chronionych. Sprawdź, czy nie ma kleszczy i owadów.), Plecak, Sucha odzież na zmianę (Noś ją w wodoodpornym opakowaniu – mokra odzież prawie nie izoluje.), Wełniany koc / kołdra (Trzymaj z dala od świec, pieców i grzejników.), Izolowana lodówka turystyczna (Utrzymuje chłód tylko przez ograniczony czas; bez wkładów chłodzących lub lodu nie jest lodówką.), Śpiwór (Nie przechowuj długo w ściśniętej formie; nie pakuj wilgotnego.), Gazeta i karton (Łatwopalne – trzymaj z dala od świec, kuchenek, grzejników i żaru.), Izolowana skrzynia do gotowania (skrzynia z sianem, termos obiadowy) (Nigdy nie wkładaj do środka otwartego ognia ani żaru – tylko gorący, zamknięty garnek.), Długie źdźbła na poszycie (trzcina, trawa, sitowie) (Bardzo łatwopalne – żadnego otwartego ognia ani iskier w pobliżu.), Izolacja garnka (pokrowiec termoizolacyjny, czapka lub polar) (Tylko wokół garnka, który już nie stoi na kuchence – materiał zajmuje się ogniem od płomienia.)
- Sucha odzież na zmianę
- Mata do spania, Suche liście, trawa lub gałązki iglaste (Zbieraj tylko tam, gdzie wolno; żadnych roślin chronionych. Sprawdź, czy nie ma kleszczy i owadów.), Plecak, Wełniany koc / kołdra (Trzymaj z dala od świec, pieców i grzejników.), Izolowana lodówka turystyczna (Utrzymuje chłód tylko przez ograniczony czas; bez wkładów chłodzących lub lodu nie jest lodówką.), Śpiwór (Nie przechowuj długo w ściśniętej formie; nie pakuj wilgotnego.), Gazeta i karton (Łatwopalne – trzymaj z dala od świec, kuchenek, grzejników i żaru.), Izolowana skrzynia do gotowania (skrzynia z sianem, termos obiadowy) (Nigdy nie wkładaj do środka otwartego ognia ani żaru – tylko gorący, zamknięty garnek.), Długie źdźbła na poszycie (trzcina, trawa, sitowie) (Bardzo łatwopalne – żadnego otwartego ognia ani iskier w pobliżu.), Izolacja garnka (pokrowiec termoizolacyjny, czapka lub polar) (Tylko wokół garnka, który już nie stoi na kuchence – materiał zajmuje się ogniem od płomienia.)
- Latarka czołowa / latarka
- telefon komórkowy (Bateria szybko się rozładowuje na mrozie oraz przy ciągłym używaniu ekranu i GPS-u.), Latarnia bateryjna / lampa LED
Wyniki pochodzą wyłącznie z uporządkowanych haseł. Nie są generowane żadne improwizowane instrukcje.
Źródła (4)
- The Mountaineers Books (2017): Mountaineering: The Freedom of the Hills, 9th edition · Jaskinie śnieżne, wentylacja i wybór miejsca
- Headquarters, Department of the Army (USA) (2002): FM 3-05.70 Survival · Jaskinia śnieżna jako schronienie w zimnych regionach
- European Avalanche Warning Services (EAWS): European Avalanche Danger Scale · Stopnie zagrożenia lawinowego i komunikat lawinowy
- World Health Organization, Regional Office for Europe (2010): WHO guidelines for indoor air quality: selected pollutants (carbon monoxide chapter) · Tlenek węgla w zamkniętych pomieszczeniach