Śnieg jako schronienie: podstawy i ograniczenia

Śnieg składa się z kryształków lodu z dużą ilością powietrza pomiędzy nimi. To uwięzione powietrze czyni go dość dobrym izolatorem. Im śnieg luźniejszy i świeższy, tym więcej zawiera powietrza; mokry, ciężki śnieg izoluje gorzej i wszystko robi mokre.

Największą korzyścią ze schronienia śnieżnego jest osłona przed wiatrem. Na zewnątrz wiatr stale zabiera ciepło z ciała. W środku powietrze stoi. Razem z ciepłem ciała i izolującą ścianą ze śniegu temperatura w środku często utrzymuje się blisko zera, nawet gdy na zewnątrz jest znacznie zimniej.

Ponieważ ściany są szczelne, świeże powietrze samo nie dostaje się do środka. Trzeba je celowo doprowadzić przez otwór. Regularnie udrażniany otwór wentylacyjny w dachu nie jest więc dodatkiem, tylko koniecznością.

Zanim zaczniesz kopać, sprawdź inne możliwości: powrót, schronisko, pojazd albo awaryjny biwak w osłoniętym od wiatru miejscu. Schronienie śnieżne ma sens tylko wtedy, gdy masz łopatę, wprawę, dość czasu i sił oraz suche ubranie.

W praktyce schronienia śnieżne zawodzą często nie z powodu konstrukcji, lecz dlatego, że podczas budowy ludzie opadają z sił i przemakają. Bez łopaty schronienie śnieżne jest niemal nierealne. Przy mokrym śniegu i odwilży nie nadaje się, bo dach słabnie, a wszystko robi się mokre.

Najprostsza forma zwykle jest najlepsza: rów długości ciała, przykryty płachtą, folią lub blokami śniegu. Buduje się go szybciej i rzadziej się zapada niż wykopana jaskinia. Jaskinia śnieżna w głębokiej zaspie izoluje lepiej, ale wymaga dużo czasu, doświadczenia i dostatecznie głębokiego śniegu – to rzecz do ćwiczenia pod nadzorem.

Tereny lawinowe wyraźnie nie są objęte tym tekstem. Nigdy nie buduj schronienia na stokach ani pod nimi, pod nawisami (wystającymi krawędziami śniegu) ani w żlebach. Kto porusza się po stromym, zaśnieżonym terenie, potrzebuje przeszkolenia lawinowego i aktualnego komunikatu lawinowego.

Śnieżny dach może się zawalić i zasypać ludzi. Nigdy nie kop jaskini śnieżnej sam, zawsze zabieraj łopatę ze sobą do środka, a wejście i dach wyraźnie oznacz z zewnątrz, żeby nikt na nie nie wszedł i żeby schronienie dało się znaleźć. Daj komuś znać, gdzie jesteś.

Kuchenki, świece i palniki w schronieniu śnieżnym mogą wytwarzać śmiertelne ilości tlenku węgla i zużywają tlen. Otwór wentylacyjny musi być zawsze drożny, wejścia nigdy nie zamykaj całkowicie, a kuchenki z zasady używaj na zewnątrz. Kopanie też sprawia, że robisz się mokry i spocony: wcześniej zdejmij warstwy ocieplające, pracuj powoli, a przy oznakach wychłodzenia zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE).

Pozostanie suchym to połowa sukcesu przy budowie ze śniegu. Przed kopaniem zdejmij warstwy izolujące, takie jak polar czy kurtka puchowa, i schowaj je w suchym miejscu. Wodoszczelna warstwa zewnętrzna zostaje na tobie. Pracuj równomiernie i raczej powoli, żeby jak najmniej się pocić. Po zbudowaniu załóż z powrotem suche warstwy.

Wybieraj wyłącznie teren płaski lub bardzo łagodnie nachylony, bez stoków, nawisów śnieżnych czy żlebów nad sobą, z dostatecznie głębokim, twardym śniegiem – z dala od ścieżek, tras narciarskich i szlaków, na których mogą poruszać się pojazdy lub ratraki.

W środku nigdy nie leż bezpośrednio na śniegu, tylko na macie do spania, plecaku lub innej izolacji. Zabierz łopatę i sprzęt ze sobą do środka, żebyś w razie potrzeby mógł się wykopać.

Schronienia ze śniegu są opisane w wojskowych podręcznikach przetrwania – zawsze z wyraźnym naciskiem na wentylację i zagrożenie tlenkiem węgla. Ludzie w zimnych regionach od dawna używają śniegu jako materiału budowlanego; ale ta wiedza opiera się na ogromnym doświadczeniu i praktyce.

Ten tekst celowo nie podaje wymiarów grubości ścian ani dachu ani instrukcji budowy jam śnieżnych czy igloo. Takie szczegóły w dużej mierze zależą od rodzaju śniegu i warunków i należą do kursu praktycznego.

Jeśli interesują cię schronienia ze śniegu, najlepszym wprowadzeniem jest prowadzony kurs zimowy. Tam w bezpiecznym terenie uczysz się, jak wyczuwa się różne rodzaje śniegu i jak naprawdę męczące jest kopanie.