Woda ze śniegu i lodu

Topienie lodu zabiera zaskakująco dużo energii: samo stopienie lodu o temperaturze zero stopni kosztuje mniej więcej tyle ciepła, ile potrzeba, by tę samą wodę potem ogrzać od zera do około 80 stopni. Dlatego przemiana śniegu w wodę trwa tak długo i zużywa tyle paliwa.

Świeży puch śnieżny składa się głównie z powietrza. Garnek napełniony po brzegi kurczy się przy topnieniu do małej kałuży. Starszy, osiadły śnieg i firn są gęstsze, a lód jest najgęstszy. Jeśli możesz bezpiecznie dotrzeć do czystego lodu, dostajesz znacznie więcej wody z jednego garnka.

Śnieg słabo przewodzi ciepło. Jeśli suchy śnieg leży bezpośrednio na gorącym dnie garnka, dno może się przegrzać, podczas gdy śnieg wyżej jest jeszcze zimny. Woda smakuje wtedy przypalona, a cienkie garnki mogą się uszkodzić. Odrobina wody pozostawiona w garnku rozprowadza ciepło i temu zapobiega.

Wybieraj czysty, niezabarwiony śnieg z dala od ścieżek, miejsc biwakowych, miejsc na toaletę i śladów zwierząt. Żółty, czerwonawy, szary lub osmolony śnieg zostaw tam, gdzie jest. W pobliżu dróg, osiedli i przemysłu śnieg może zawierać zanieczyszczenia powietrza i sól drogową.

Zacznij od odrobiny wody w garnku i dodawaj śnieg małymi porcjami. Mieszaj, wciskaj śnieg w wodę i przykryj pokrywką – to zauważalnie oszczędza paliwo. Kuchenkę ustaw na zewnątrz, osłoniętą od wiatru, bo wiatr unosi dużo ciepła.

Utrzymuj wytworzoną wodę w stanie płynnym. Trzymaj butelki blisko ciała lub dobrze zaizolowane, w nocy na przykład w śpiworze. Woda zamarza od góry: jeśli butelkę przechowujesz do góry dnem, otwór dłużej pozostaje wolny od lodu.

Nigdy nie używaj kuchenki wewnątrz namiotu, jaskini śnieżnej, igloo ani żadnego innego zamkniętego schronienia. Przy spalaniu może powstawać tlenek węgla. Ten gaz nie ma ani koloru, ani zapachu; zatrucie sprawia, że robisz się senny i zdezorientowany i może być śmiertelne bez wyraźnego ostrzeżenia. Ból głowy, nudności lub zawroty głowy podczas gotowania to znaki alarmowe: natychmiast wyjdź na świeże powietrze i, jeśli są objawy, zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE).

Zamarznięte jeziora i rzeki są kuszącym źródłem lodu, ale tylko wtedy, gdy ich nośność jest pewna. W razie wątpliwości weź śnieg z brzegu zamiast lodu z jeziora.

Jedzenie śniegu w większych ilościach wychładza ciało i kosztuje energię, której w zimnie pilnie potrzebujesz. Jest też nieuzdatniony. Przy obsłudze gorących garnków i kuchenek w grubych rękawicach dbaj, by wszystko stało stabilnie: oparzenia są zimą szczególnie groźne, bo mokra odzież szybko cię wychładza.

Zimą często brakuje nie wody, lecz paliwa. Jeśli jesteś zdany na wodę z roztopionego śniegu, zaplanuj znacznie więcej paliwa niż na letnią wyprawę i na bieżąco pilnuj zużycia. Osłona przeciwwietrzna i pokrywka robią dużą różnicę.

Praktyczne jest połączenie topienia z dezynfekcją: skoro woda i tak stoi na kuchence, po prostu doprowadź ją do wrzenia na całego. To oszczędza drugi krok. Ewentualnie możesz uzdatnić wodę z roztopionego śniegu inną odpowiednią metodą, na przykład dwutlenkiem chloru według instrukcji producenta – ale przy bardzo zimnej wodzie czasy działania są często dłuższe.

W słońcu śnieg może powoli topnieć na ciemnej folii lub w ciemnym worku. Oszczędza to paliwo, ale trwa bardzo długo i nie zastępuje dezynfekcji. Filtry z włókien kapilarnych są zimą kłopotliwe: jeśli woda zamarznie w ich włóknach, mogą się uszkodzić bez żadnego widocznego śladu.

Częsty błąd w myśleniu brzmi: „Świeży śnieg jest czysty, zimno zabija zarazki”. Wiele patogenów przeżywa jednak zamrożenie, a niektóre odporne formy, jak cysty jednokomórkowych pasożytów, długo pozostają zakaźne. Śnieg i lód mogą też zawierać sadzę, zanieczyszczenia powietrza lub odchody zwierząt.

Woda z roztopionego śniegu to więc woda surowa – tak samo jak woda z potoku. Ani topienie, ani gotowanie nie usuwa skażeń chemicznych. Potoki lodowcowe często niosą drobną mączkę skalną, która robi wodę mleczną; zwykle nie jest ona toksyczna, ale może szybko zatkać filtry.

Zimą też ciało traci dużo wody przez suche, zimne powietrze wdychane i przez pocenie się pod ciepłą odzieżą. Ciepłe napoje z wody z roztopionego śniegu pomagają podwójnie: dostarczają płynów i odrobiny ciepła.