W drodze w śniegu i zimą
Zimą wszystko staje się wolniejsze i trudniej dostępne: dni są krótkie, zimno kosztuje energię i ładunek baterii, ślady zawiewa śnieg, a na stromym terenie może grozić lawina. Wybieranie krótszych celów, wczesny start, utrzymywanie suchej odzieży i poważne traktowanie komunikatu lawinowego zmniejszają typowe zimowe zagrożenia.
- Więcej planowania niż latem; czas licz z dużym zapasem
Wyjaśnione prosto
Zimą wszystko na zewnątrz jest trochę trudniejsze. Dni są krótkie, szybko robi się ciemno, a w śniegu poruszasz się znacznie wolniej niż po suchej ścieżce. Zimno kosztuje twoje ciało energię, trochę jak piec, który potrzebuje więcej drewna, gdy na dworze mróz. Nawet bateria w telefonie rozładowuje się na zimnie szybciej.
Wielkim wrogiem zimą jest wilgoć. Mokre ubranie prawie już nie ogrzewa. Dlatego mądrze jest zdjąć warstwę podczas podejścia, żeby się nie spocić, i od razu założyć ciepłą kurtkę, gdy się zatrzymasz. Jak cebula, nosisz kilka cienkich warstw jedna na drugiej.
Najważniejsza zasada bezpieczeństwa: na stromych, ośnieżonych stokach w górach mogą schodzić lawiny. Bez przeszkolenia trzymaj się oczyszczonych i zabezpieczonych ścieżek. A na zamarznięte jezioro wchodzisz tylko wtedy, gdy lód został oficjalnie udostępniony.
Jak to działa
Twoje ciało stale oddaje ciepło: do powietrza, do wiatru, do podłoża, na którym siedzisz, i przez oddech. Zimą różnica między ciałem a otoczeniem jest duża, więc ucieka więcej ciepła. Wiatr znacznie to pogarsza, bo stale zdmuchuje ciepłą warstwę powietrza tuż przy skórze i wewnątrz ubrania. Jeszcze gorsza jest wilgoć: woda przewodzi ciepło znacznie lepiej niż powietrze, a mokre ubranie traci uwięzione powietrze, które faktycznie izoluje.
Jednocześnie czas użytkowy jest krótki. W wielu regionach w środku zimy jest tylko kilka godzin światła dziennego, a chodzenie po śniegu jest męczące i wolne. Trasa, która latem zajmuje dwie godziny, zimą może zająć znacznie więcej. Ślady zasypuje, drogowskazy toną w śniegu, a oznakowania na ziemi znikają.
Technika też cierpi na mrozie. Baterie w telefonach, czołówkach i urządzeniach GPS dają w zimnie wyraźnie mniej energii, choć często odzyskują ją po ogrzaniu. Napoje zamarzają, jeśli nie są izolowane. Dlatego wyprawy zimowe wymagają rezerw: czasu, ubrania, jedzenia i energii dla urządzeń.
Na co naprawdę zwrócić uwagę
Zasada warstw jest zimą kluczowa. Przy skórze warstwa odprowadzająca wilgoć (nie bawełna, bo chłonie wodę i długo schnie), na niej warstwa izolująca, a na zewnątrz kurtka chroniąca przed wiatrem i wilgocią. Zacznij trochę chłodno, zdejmuj warstwy na podejściu, zanim się spocisz, i załóż coś ciepłego, gdy tylko się zatrzymasz. Zapasowe rękawice, czapka i suche skarpety są małe i lekkie, a pomagają ogromnie.
Zimą jedzenie i picie to paliwo dla grzejnika twojego ciała. Regularne jedzenie i ciepłe napoje sprawiają, że mniej marzniesz i dłużej zachowujesz czujność. Butelka termiczna z ciepłym napojem nie tylko dobrze smakuje, ale też zapobiega zamarznięciu wody. Śnieg raczej roztapiaj niż jedz, bo śnieg w ustach jeszcze bardziej cię wychładza.
Zaplanuj wyprawę tak, żebyś wrócił na długo przed zmrokiem. Telefon i zapasowe baterie noś blisko ciała, na przykład w wewnętrznej kieszeni. I umówcie się w grupie, że będziecie się nawzajem obserwować: białe plamy na nosie, policzkach lub uszach zwykle zauważa nie osoba, której dotyczą, lecz ktoś inny.
Bezpieczeństwo: na co zwracać uwagę
W górach lawiny to zagrożenie, które najtrudniej ocenić samemu. Mogą zejść na stokach o nachyleniu około 30 stopni i większym i dotrzeć daleko na łagodniejszy teren poniżej, nawet w pełnym słońcu, a często uruchamiają je osoby znajdujące się na stoku. Bez kursu lawinowego, sprzętu ratunkowego i aktualnego komunikatu lawinowego nie masz czego szukać w takim terenie. Trzymaj się oczyszczonych szlaków zimowych i zabezpieczonych tras narciarskich oraz przestrzegaj zamknięć.
Hipotermia daje o sobie znać silnymi dreszczami, splątaniem, bełkotliwą mową i sennością. Odmrożenia często objawiają się białą lub szarą, drętwą skórą. W obu przypadkach: znajdź schronienie przed wiatrem i zimnem, owiń się ciepło i sucho i zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE). Nie trzyj zmarzniętej skóry śniegiem – to stary mit i zwykle szkodzi.
Zamarznięte jeziora i rzeki to nie skrót. Z zewnątrz nie da się wiarygodnie ocenić, jak gruby i wytrzymały jest lód. Wchodź na lód tylko wtedy, gdy odpowiedni organ go udostępnił. Śliskie ścieżki i drogi to także częsta przyczyna wypadków – pomagają buty antypoślizgowe i krótsze kroki.
Warto wiedzieć
Śnieg odbija dużo światła słonecznego. Dlatego zimą można się oparzyć słońcem, a bez okularów przeciwsłonecznych oczy mogą boleśnie się podrażnić, co nazywa się ślepotą śnieżną. Okulary przeciwsłoneczne i krem z filtrem należą do plecaka także zimą, zwłaszcza w górach.
Przy silnych opadach śniegu lub mgle nad śniegiem może wystąpić „biała ciemność” (whiteout): ziemia i niebo zlewają się w jedną białą płaszczyznę i nie widać ani krawędzi, ani stoków. Nawigacja staje się wtedy prawie niemożliwa. Lepiej poczekać, zostać na znanej ścieżce lub zawrócić.
W Europie komunikat lawinowy opiera się na wspólnej pięciostopniowej skali. To ważne narzędzie, ale nie zastępuje oceny na miejscu, do której trzeba być przeszkolonym. Zima pozostaje wymagająca także na nizinach: zimno, lód, krótkie dni i wilgoć to tam główne problemy.
Krok po kroku
Planuj krótko, startuj wcześnie
Czas marszu w śniegu planuj z dużym zapasem, a wycieczkę zaplanuj tak, żeby skończyła się wyraźnie przed zmrokiem.
- 1
Planuj krótko, startuj wcześnie
Czas marszu w śniegu planuj z dużym zapasem, a wycieczkę zaplanuj tak, żeby skończyła się wyraźnie przed zmrokiem.
- 2
Czytaj komunikat lawinowy
W górach czytaj regionalny komunikat lawinowy. W Europie służby ostrzegawcze stosują wspólną pięciostopniową skalę zagrożenia. Nie zastępuje ona oceny na miejscu, do której potrzebne jest przeszkolenie.
- 3
Dopasowuj warstwy
Ruszaj w lekkim chłodzie, na podejściach zdejmuj warstwy, żeby się nie pocić, a podczas postoju od razu zakładaj ciepłą warstwę.
- 4
Jedz i pij
Jedz regularnie i pij ciepłe napoje; zimno i marsz w śniegu zużywają dużo energii. Chroń napoje przed zamarznięciem w butelkach izolowanych.
- 5
Trzymaj akumulatory w cieple
Telefon, czołówkę i zapasowe baterie noś blisko ciała; na mrozie ich pojemność wyraźnie spada.
- 6
Uważajcie na siebie nawzajem
Obserwujcie się nawzajem pod kątem białych plam na twarzy, drżenia i zmian w zachowaniu. Zawróć wcześnie, jeśli ktoś jest bardzo zmarznięty.
Częste błędy
- Przenoszenie letnich czasów marszu na zimę
- Pocenie się w bawełnianej odzieży
- Ignorowanie komunikatu lawinowego, bo świeci słońce
- Pozwalanie, by telefon wychładzał się w zewnętrznej kieszeni
- Skracanie drogi przez zamarznięte jezioro
Krótki przegląd
Materiały
Sucha odzież na zmianę
Zapasowe rękawice, czapka, suche skarpety
Noś ją w wodoodpornym opakowaniu – mokra odzież prawie nie izoluje.
Butelka termiczna z podwójną ścianą
Ciepły napój; woda inaczej zamarznie
Nigdy nie podgrzewaj bezpośrednio.
Latarka czołowa / latarka
Krótkie dni
Mata do spania
Jako podkładka do siedzenia na postoju i w razie awarii
Koc ratunkowy
Po przedziurawieniu łatwo się rwie; nadaje się tylko na krótkotrwałe schronienie.
Przewodzi prąd – trzymaj z dala od linii energetycznych.
Nadaje się dla
- Zimowe wędrówki i wycieczki w rakietach śnieżnych po zabezpieczonych trasach
- Biwakowanie zimą z doświadczeniem
- Planowanie wypraw zimowych
Nie nadaje się dla
- Wyprawy w teren lawinowy bez szkolenia, sprzętu i doświadczonych towarzyszy
- Zamiennik kursu lawinowego
Wymagania wstępne
- Odzież zimowa warstwowo
- Prognoza pogody i, jeśli trzeba, komunikat lawinowy
- Do terenu lawinowego: szkolenie i sprzęt
Jak to działa
Zimno stale odbiera ciału ciepło przez wiatr, wilgoć i kontakt z zimnym podłożem; pot i śnieg zmoczą ubranie, więc izoluje gorzej. Do tego niewiele godzin dziennego światła i mozolny marsz w śniegu skracają czas, którym dysponujesz. Planowanie zimą oznacza więc mniejsze cele, zapas czasu, odzieży i energii oraz unikanie terenu, którego zagrożeń nie umiesz ocenić.
Zalety
- Dobre planowanie sprawia, że wyprawy zimowe są w dużej mierze do opanowania
- Śnieg może służyć jako źródło wody i izolacja
Wady
- Mało światła dziennego i duże zapotrzebowanie na energię
- Zagrożenie lawinowe w górach wymaga specjalistycznej wiedzy
Wiedza pogłębiona
Tło merytoryczne
Europejskie służby ostrzeżeń lawinowych (EAWS) stosują wspólną skalę zagrożenia lawinowego, na której opierają się regionalne komunikaty lawinowe. Wytyczne Wilderness Medical Society dotyczące wychłodzenia opisują, jak współdziałają zimno, wilgoć i wiatr oraz jakie pojawiają się objawy ostrzegawcze.
Wiedza lawinowa to dziedzina specjalistyczna, z kursami prowadzonymi przez kluby alpejskie i stowarzyszenia przewodników górskich. Ten wpis przekazuje tylko podstawową zasadę: bez przeszkolenia unikaj terenu lawinowego.
Warianty
- Zima na nizinach
- Nawet bez zagrożenia lawinowego głównymi problemami pozostają zimno, lód, krótkie dni i wilgoć. Szczególnie ważne są antypoślizgowe obuwie i plan na wypadek ciemności.
Częste błędy
- Przenoszenie letnich czasów marszu na zimę
- Pocenie się w bawełnianej odzieży
- Ignorowanie komunikatu lawinowego, bo świeci słońce
- Pozwalanie, by telefon wychładzał się w zewnętrznej kieszeni
- Skracanie drogi przez zamarznięte jezioro
Ograniczenia i ryzyka
- Brak szkolenia lawinowego i oceny pokrywy śnieżnej
- Brak leczenia wychłodzenia lub odmrożeń
Zamienniki materiałów
Wyprowadzone z właściwości materiałów: zamiennik musi mieć wszystkie istotne właściwości. Przestrzegaj uwag dotyczących zamiennika.
- Sucha odzież na zmianę
- Mata do spania, Suche liście, trawa lub gałązki iglaste (Zbieraj tylko tam, gdzie wolno; żadnych roślin chronionych. Sprawdź, czy nie ma kleszczy i owadów.), Plecak, Wełniany koc / kołdra (Trzymaj z dala od świec, pieców i grzejników.), Izolowana lodówka turystyczna (Utrzymuje chłód tylko przez ograniczony czas; bez wkładów chłodzących lub lodu nie jest lodówką.), Śpiwór (Nie przechowuj długo w ściśniętej formie; nie pakuj wilgotnego.), Gazeta i karton (Łatwopalne – trzymaj z dala od świec, kuchenek, grzejników i żaru.), Izolowana skrzynia do gotowania (skrzynia z sianem, termos obiadowy) (Nigdy nie wkładaj do środka otwartego ognia ani żaru – tylko gorący, zamknięty garnek.), Długie źdźbła na poszycie (trzcina, trawa, sitowie) (Bardzo łatwopalne – żadnego otwartego ognia ani iskier w pobliżu.), Izolacja garnka (pokrowiec termoizolacyjny, czapka lub polar) (Tylko wokół garnka, który już nie stoi na kuchence – materiał zajmuje się ogniem od płomienia.)
- Butelka termiczna z podwójną ścianą
- Jednościenna butelka ze stali nierdzewnej (Podgrzewaj tylko butelki jednoĹ›cienne, bez lakieru i plastiku; przed podgrzewaniem zdejmij zakrÄ™tkÄ™.), butelka PET (przezroczysta, maks. 2 litry) (Nie podgrzewaj i nie stawiaj w ogniu.), Pojemnik na wodę do kontaktu z żywnością (UĹźywaj tylko pojemnikĂłw, w ktĂłrych nigdy nie byĹ‚y chemikalia ani paliwo.), Szczelny pojemnik na zapasy, przeznaczony do kontaktu z żywnością (Napełniaj tylko czysty i całkowicie suchy pojemnik; nigdy nie używaj pojemników, w których wcześniej były chemikalia.), Składany kanister lub worek na wodę (Chroń przed ostrymi przedmiotami.), Worek na wodę przeznaczony do żywności (Używaj tylko do wody pitnej, nigdy do chemikaliów ani paliwa.), Słoik lub kamionkowy garnek do fermentacji (Używaj wyłącznie pojemników przeznaczonych do kontaktu z żywnością: ze szkła, szkliwionej kamionki bezpiecznej dla żywności lub plastiku do kontaktu z żywnością. Do kwaśnej żywności nie używaj pojemników metalowych.), Woreczki do żywności z możliwością ponownego zamknięcia (Używaj wyłącznie woreczków przeznaczonych do żywności; nie używaj ich z wrzątkiem, chyba że producent wyraźnie na to zezwala.)
- Latarka czołowa / latarka
- telefon komórkowy (Bateria szybko się rozładowuje na mrozie oraz przy ciągłym używaniu ekranu i GPS-u.), Latarnia bateryjna / lampa LED
- Mata do spania
- Suche liście, trawa lub gałązki iglaste (Zbieraj tylko tam, gdzie wolno; żadnych roślin chronionych. Sprawdź, czy nie ma kleszczy i owadów.), Plecak, Sucha odzież na zmianę (Noś ją w wodoodpornym opakowaniu – mokra odzież prawie nie izoluje.), Wełniany koc / kołdra (Trzymaj z dala od świec, pieców i grzejników.), Izolowana lodówka turystyczna (Utrzymuje chłód tylko przez ograniczony czas; bez wkładów chłodzących lub lodu nie jest lodówką.), Śpiwór (Nie przechowuj długo w ściśniętej formie; nie pakuj wilgotnego.), Gazeta i karton (Łatwopalne – trzymaj z dala od świec, kuchenek, grzejników i żaru.), Izolowana skrzynia do gotowania (skrzynia z sianem, termos obiadowy) (Nigdy nie wkładaj do środka otwartego ognia ani żaru – tylko gorący, zamknięty garnek.), Długie źdźbła na poszycie (trzcina, trawa, sitowie) (Bardzo łatwopalne – żadnego otwartego ognia ani iskier w pobliżu.), Izolacja garnka (pokrowiec termoizolacyjny, czapka lub polar) (Tylko wokół garnka, który już nie stoi na kuchence – materiał zajmuje się ogniem od płomienia.)
Wyniki pochodzą wyłącznie z uporządkowanych haseł. Nie są generowane żadne improwizowane instrukcje.
Źródła (3)
- European Avalanche Warning Services (EAWS): European Avalanche Danger Scale · Wspólna europejska skala zagrożenia lawinowego jako podstawa komunikatów lawinowych
- Wilderness & Environmental Medicine (Wilderness Medical Society) (2019): Wilderness Medical Society Clinical Practice Guidelines for the Out-of-Hospital Evaluation and Treatment of Accidental Hypothermia: 2019 Update · Narażenie na zimno i objawy ostrzegawcze wychłodzenia
- The Mountaineers Books (2017): Mountaineering: The Freedom of the Hills, 9th edition · Wyprawy zimowe i podstawy zagrożenia lawinowego