Ubiór warstwowy (na cebulkę)

Twoje ciało cały czas wytwarza ciepło i traci je na kilka sposobów: przez kontakt z zimnymi rzeczami, takimi jak podłoże (przewodzenie), przez powietrze i wiatr przepływające obok (konwekcja), przez promieniowanie i przez parowanie potu. Odzież spowalnia głównie dwa pierwsze, zatrzymując wiele maleńkich kieszeni powietrza. Nieruchome powietrze bardzo słabo przewodzi ciepło. Dlatego puszysty polar jest cieplejszy niż gęsto tkana koszula o tej samej wadze. Gdy mówimy, że ubranie jest „ciepłe”, tak naprawdę mamy na myśli: zatrzymuje dużo nieruchomego powietrza.

Dwie rzeczy niszczą te kieszenie powietrza. Woda wypełnia przestrzenie, a woda przewodzi ciepło wielokrotnie lepiej niż powietrze. Wiatr przebija się przez ubranie i stale wymienia ogrzane powietrze na zimne. Do tego dochodzi parowanie: gdy mokra tkanina schnie na twoim ciele, wyciąga z ciebie ciepło. To ten sam efekt, przez który dygoczesz na wietrze po kąpieli.

Warstwowanie daje każdemu z tych problemów osobną warstwę. Warstwa przy skórze utrzymuje skórę możliwie suchą, warstwa środkowa dostarcza kieszeni powietrza, warstwa zewnętrzna zatrzymuje wiatr i deszcz. Ponieważ warstwy są oddzielne, każdą możesz regulować osobno. Nie masz więc wyboru tylko między „kurtka włożona” a „kurtka zdjęta”, ale wiele stopni pośrednich.

Liczy się nie pojedyncza kurtka, lecz regulowanie. Wiele osób nie marznie w drodze dlatego, że niosą za mało, ale dlatego, że najpierw się pocą, a potem stygną. Sprawdzona zasada: wyruszaj, czując lekki chłód, bo po kilku minutach ruchu i tak się rozgrzejesz. Przed podejściem zdejmij warstwę, zanim zaczniesz się pocić – nie wtedy, gdy koszulka jest już mokra.

Na postojach jest odwrotnie: załóż ciepłą warstwę od razu, póki jeszcze jest ci ciepło. Wtedy nie musisz odzyskiwać straconego ciepła wysiłkiem; po prostu zatrzymujesz to, które masz. Gdy pada deszcz, załóż warstwę zewnętrzną wcześnie, a nie dopiero wtedy, gdy warstwa środkowa jest już wilgotna. Wysuszenie zawilgoconej izolacji w drodze jest bardzo trudne.

Liczy się też dopasowanie. Warstwa przy skórze powinna przylegać do ciała, żeby mogła pobierać wilgoć bezpośrednio ze skóry i ją odprowadzać. Kurtka zewnętrzna musi być na tyle obszerna, by nie zgniatać ciepłej warstwy pod spodem – ściśnięta izolacja zatrzymuje mniej powietrza i mniej grzeje. Głowa, dłonie i stopy są częścią systemu: czapka, rękawiczki i suche zapasowe skarpety często zmieniają więcej niż dodatkowa kurtka.

Na warstwę przy skórze nadają się włókna syntetyczne i wełna. Syntetyki chłoną mało wody i szybko schną. Wełna, na przykład merino, może wchłaniać wilgoć do wnętrza włókna, przez to jest mniej mokra w dotyku i w stanie wilgotnym trzyma ciepło lepiej niż bawełna. Bawełna nie nadaje się jako warstwa przy skórze w zimnie i wilgoci: nasiąka wodą, wolno schnie i mokra prawie nie izoluje.

Warstwami środkowymi mogą być polar, wełniane swetry lub kurtki z puchem albo wypełnieniem syntetycznym. Puch jest bardzo ciepły jak na swoją wagę i mało zajmuje miejsca, ale po zamoczeniu traci większość działania. Wypełnienie syntetyczne jest cięższe, ale w wilgoci zachowuje więcej ciepła. Polar jest wytrzymały i szybko schnie, ale przepuszcza wiatr – na wietrze potrzebuje na wierzchu szczelnej warstwy zewnętrznej.

Warstwą zewnętrzną jest wiatro- i wodoszczelna kurtka z kapturem, najlepiej z otworami wentylacyjnymi. Przy suchej, wietrznej pogodzie często wystarczy lekka wiatrówka, która lepiej odprowadza parę wodną. Specjalistyczna odzież nie jest konieczna: wełniany sweter, syntetyczna koszulka sportowa i kurtka przeciwdeszczowa, które już masz, tworzą działający system. Pielęgnacja, na przykład odnawianie impregnacji hydrofobowej, odbywa się według instrukcji producenta.

Hipotermia oznacza, że temperatura wewnątrz ciała spada. Nie zdarza się tylko w środku zimy: deszcz, wiatr i mokre ubranie mogą stać się niebezpieczne nawet powyżej zera, zwłaszcza gdy ktoś jest wyczerpany lub mało jadł. Wczesne objawy to uczucie zimna, dreszcze i niezgrabne palce. Jeśli dreszcze stają się intensywne albo ktoś wydaje się zdezorientowany, senny lub bełkocze, to poważny sygnał ostrzegawczy.

Wtedy: znajdź schronienie przed wiatrem i wilgocią, zamień mokre ubranie na suche albo przynajmniej załóż na wierzch suchą warstwę izolacyjną i wiatroszczelną powłokę, odizoluj osobę od zimnego podłoża i wezwij pomoc – pod lokalnym numerem alarmowym (112 w UE). Wszystkiego, co wykracza poza to, najlepiej nauczyć się na kursie pierwszej pomocy.

Zapobieganie jest znacznie łatwiejsze niż leczenie. Zmieniaj warstwy na czas, noś suchą rezerwową warstwę spakowaną wodoszczelnie i pamiętaj, że dzieci i osoby starsze często szybciej się wychładzają i nie zawsze to zauważają lub mówią o tym. Przy złej pogodzie wczesny powrót to nie porażka, lecz dobra decyzja.

Wypróbuj swój zestaw w chłodny dzień blisko domu. Zauważ, po ilu minutach marszu robi ci się ciepło i kiedy zaczynasz się pocić. Ćwicz szybkie zakładanie i zdejmowanie warstw, także w rękawiczkach. Ustal, w której kieszeni jest która warstwa, żeby znaleźć ją bez szukania.

Podczas postoju możesz porównać: jak szybko marzniesz, jeśli niczego nie założysz, a jak się czujesz, jeśli od razu założysz ciepłą warstwę? To doświadczenie pomaga później podjąć właściwą decyzję, zanim zmarzniesz. Z dziećmi może to być zabawa: kto pierwszy zauważy, że czas na jedną warstwę więcej lub mniej?