Śpiwór: jak wybrać, używać i pielęgnować

Wypełnienie śpiwora zatrzymuje powietrze. Im wyżej i puszyściej się unosi – nazywa się to „loft” – tym więcej nieruchomego powietrza zatrzymuje i tym lepiej izoluje. Tkanina z zewnątrz i od środka utrzymuje wypełnienie na miejscu i spowalnia przeciągi. Przegrody i szwy sprawiają, że wypełnienie się nie przesuwa i nie powstają zimne miejsca.

Pod twoim ciałem wypełnienie jest tak zgniecione, że prawie tam nie izoluje. Tę rolę przejmuje karimata. Bardzo ciepły śpiwór na cienkiej karimacie może więc być zimniejszy niż zwykły śpiwór na dobrej karimacie. Śpiwór i karimata to jeden system.

Wilgoć to drugi wielki wróg. Pochodzi z zewnątrz, na przykład z deszczu lub skropliny w namiocie, ale też od wewnątrz: twoje ciało każdej nocy oddaje parę wodną. Jeśli oddychasz do śpiwora, do wypełnienia trafia dodatkowa wilgoć z oddechu. Puch traci wtedy więcej ciepła niż wypełnienie syntetyczne. Dlatego tak ważne jest noszenie śpiwora w stanie suchym i wietrzenie go rano.

Wiele śpiworów jest badanych według normy EN ISO 23537. Ogrzewany manekin leży w śpiworze na karimacie w określonych warunkach, a z pomiarów wyprowadza się trzy temperatury: komfortu, graniczną i ekstremalną. Z grubsza temperatura komfortu opisuje temperaturę, przy której osoba dość łatwo marznąca nie odczuwa zimna, leżąc w rozluźnieniu. Temperatura graniczna opisuje, do jakiej wartości osoba niemarznąca łatwo może jeszcze w miarę spać zwinięta, nie odczuwając zimna.

Temperatura ekstremalna nie jest temperaturą do spania, lecz zakresem ostrzegawczym, w którym grozi hipotermia. Nigdy nie wybieraj śpiwora według tej wartości. Zamiast tego porównaj temperaturę komfortu lub graniczną z najniższymi spodziewanymi temperaturami nocnymi i zostaw zapas. Jeśli łatwo marzniesz, kieruj się temperaturą komfortu.

Wartości normowe obowiązują tylko w warunkach testu. To, jak ci faktycznie ciepło, zależy też od zmęczenia i głodu, wilgotności powietrza, tego, czy wiatr hula przez namiot, i od jakości karimaty. Nie każdy śpiwór jest badany według tej normy. Bez znormalizowanych wartości dane producenta trudno porównywać i trzeba do nich podchodzić ostrożnie.

Puch czy syntetyk? Puch jest lżejszy i przy tym samym cieple zajmuje mniej miejsca, ale jest wrażliwy na wilgoć. Wypełnienie syntetyczne jest cięższe i obszerniejsze, po zawilgoceniu zachowuje więcej izolacji i często łatwiej o nie dbać. W wilgotnym klimacie albo gdy masz mało okazji do suszenia, syntetyk jest często spokojniejszym wyborem.

Dopasowanie wpływa na ciepło bardziej, niż wielu ludzi sądzi. Jeśli śpiwór jest za duży, twoje ciało musi ogrzewać też mnóstwo zimnego powietrza. Jeśli jest za ciasny, miażdżysz wypełnienie od środka. Kaptur i kołnierz przeciwprzeciągowy przy szyi powinny dobrze się zamykać, bo inaczej ucieka tam dużo ciepłego powietrza. Są krótsze śpiwory dla dzieci – dorosły śpiwór, który jest o wiele za długi, pozostaje zimny przy stopach.

Przy spaniu pomaga: najpierw wytrzep śpiwór, żeby wypełnienie się napuszyło. Połóż go na odpowiedniej karimacie. Załóż czapkę i suche skarpety. Nie oddychaj do śpiwora; usta i nos trzymaj na zewnątrz. Wkładka chroni przed brudem i może dodać trochę ciepła. Koce na śpiworze są dopuszczalne, o ile mocno nie zgniatają wypełnienia.

Rano pozwól, by nocna wilgoć wyparowała: rozpiąć śpiwór, przewietrz go albo, jeśli to możliwe, połóż na krótko na słońcu, zanim znów go spakujesz. Po wyprawie wysusz go całkowicie w domu. Śpiwór zapomniany w stanie wilgotnym może spleśnieć, a wypełnienie na tym cierpi.

W domu nie trzymaj go w małym worku kompresyjnym, lecz luźno w dużym oddychającym worku albo powieszony. Miesiące ściśnięcia mogą trwale zmniejszyć puszystość. Mały worek jest przeznaczony tylko na czas wyprawy.

Pierz go tylko wtedy, gdy naprawdę trzeba, i dokładnie tak, jak podaje producent – zalecanym środkiem, w podanej temperaturze i z opisanym suszeniem. Zwłaszcza puch musi wyschnąć na wylot, inaczej się zbija i tworzy zimne miejsca. Instrukcja pielęgnacji producenta zawsze ma pierwszeństwo przed ogólnymi poradami.

Kto bardzo marznie w nocy, nie tylko źle śpi, ale może też się wychłodzić. Dlatego zawsze planuj z zapasem: śpiwór odpowiedni na najzimniejszą spodziewaną noc, karimata, która wystarczająco izoluje, i sucha warstwa ubrania do założenia. Na śniegu lub zmarzniętej ziemi potrzebujesz od spodu znacznie więcej izolacji niż latem.

Mokry śpiwór izoluje znacznie gorzej. Dlatego pakuj go wodoszczelnie, na przykład w worku wodoszczelnym lub w woreczku foliowym w plecaku, i uważaj na skroplinę w namiocie. Dobra wentylacja zmniejsza wilgoć, która zbiera się po wewnętrznej stronie tkaniny namiotu i skapuje na śpiwór.

Jeśli ktoś mocno dygocze, wydaje się zdezorientowany albo bardzo senny mimo śpiwora, to jest to sygnał ostrzegawczy hipotermii. Wtedy osłoń go przed wiatrem i wilgocią, załóż suche warstwy ubrania, dobrze odizoluj od podłoża i wezwij pomoc pod lokalnym numerem alarmowym (112 w UE). Przy okazji: śpiwór może też pomóc w domu, gdy zawiedzie ogrzewanie.