W górach: rozpoznać zmianę pogody i zawrócić na czas

Gdy powietrze musi się wznieść nad górą, rozpręża się i przy tym ochładza. Zimne powietrze może zawierać mniej pary wodnej, więc tworzą się chmury i może padać deszcz lub śnieg. W słoneczne letnie dni dochodzi do tego nagrzewanie się gruntu: ciepłe powietrze unosi się w ciągu przedpołudnia, rosną chmury kłębiaste, a po południu mogą przerodzić się w burze. Dlatego górskie wędrówki z wczesnym startem są latem często bezpieczniejsze.

Średnio z każdym metrem wysokości robi się trochę chłodniej – mniej więcej pół do jednego stopnia Celsjusza na sto metrów, w zależności od pogody. Dochodzi do tego wiatr, który na granicach i szczytach często wieje znacznie mocniej niż w dolinie i odbiera ciału jeszcze więcej ciepła. Ktoś, kto wyrusza w dolinie w T-shircie, wyżej może marznąć na wietrze, we mgle i w mżawce, nawet w pełni lata.

Mgła to niedoceniany problem w górach. Tworzy się, gdy chmury zalegają na stoku lub wilgotne powietrze się ochładza. W ciągu kilku minut znaki szlaku, kopczyki i urwiska mogą zniknąć z pola widzenia. Wtedy łatwa ścieżka nagle staje się trudnym zadaniem nawigacyjnym.

Godzina zawrócenia to najważniejsza decyzja dnia i najlepiej podjąć ją w domu lub przy śniadaniu, z jasną głową. W górach jesteś zmęczony, chcesz dotrzeć do celu i dajesz się ponieść grupie. Alpiniści nazywają to czasem „gorączką szczytu”. Ustalona godzina usuwa tę presję: nie ma dyskusji, zawracasz.

Prognoza górska podaje informacje o ryzyku burz, wietrze, widoczności i wysokości izotermy zerowej – wysokości, powyżej której jest poniżej zera. Jeśli jest niska, wyżej może być śnieg lub oblodzone miejsca. Niepewna prognoza nie jest powodem, żeby „po prostu spróbować”, lecz powodem, żeby wybrać krótszą trasę z dobrymi drogami odwrotu.

W drodze liczy się twoja własna obserwacja. Sygnały ostrzegawcze to chmury kłębiaste, które szybko rosną w górę i ciemnieją u podstawy, wiatr który się wzmaga lub zmienia kierunek, wyraźny spadek temperatury i mgła podpełzająca z doliny. Załóż kurtkę przeciwdeszczową i ciepłą warstwę, zanim zmokniesz i zmarzniesz – potem znacznie trudniej jest się ponownie ogrzać.

Podczas burzy szczyty, granie, samotne drzewa i stałe liny na via ferratach są szczególnie niebezpieczne, ponieważ piorun uderza zwykle w wysokie, odsłonięte punkty i metal. Jeśli słyszysz grzmot, burza jest na tyle blisko, że jest niebezpieczna. Wtedy szybko schodź z odsłoniętych miejsc i unikaj żlebów, w których zbiera się woda. Schronisko lub solidny budynek to najlepsza ochrona.

Hipotermia jest możliwa nawet latem, gdy zbiegają się wilgoć, wiatr i wyczerpanie. Objawy ostrzegawcze to silne dreszcze, niezdarność, potykanie się, bełkotliwa mowa i splątanie. Wtedy natychmiast znajdź osłonę przed wiatrem, załóż suche i ciepłe ubranie i zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE).

Jeśli nie masz zasięgu, jest alpejski sygnał wzywania pomocy: podawaj sygnał sześć razy na minutę, na przykład gwizdkiem, światłem lub okrzykami, potem zrób minutową przerwę i powtórz. Odpowiedź to trzy razy na minutę. We mgle i gdy nie jesteś pewien drogi: zatrzymaj się, ustal swoje położenie i nie idź dalej w nieznane.

Ćwicz odczytywanie pogody na łatwych trasach, gdzie nic nie jest stawką. Rano sprawdź prognozę górską, a w ciągu dnia porównuj ją z tym, co widzisz: kiedy tworzą się pierwsze chmury kłębiaste, jak szybko rosną, kiedy wiatr przybiera na sile? W ten sposób rozwijasz wyczucie znaków.

Wyrób w sobie nawyk godziny zawrócenia, nawet na krótkich trasach. Powiedz ją na głos w grupie i zapisz. Gdy raz poczujesz, jak dobrze jest wrócić na czas, łatwiej będzie się tego trzymać następnym razem.

Ta wiedza nie wystarczy na wyprawy alpejskie, via ferraty, lodowce ani wyprawy zimowe. Do tego są kursy w klubach alpejskich i szkołach górskich lub certyfikowani przewodnicy górscy, którzy zabiorą cię ze sobą i pokażą, jak podejmuje się decyzje w terenie.