Burze i pioruny na zewnątrz

W chmurze burzowej kryształki lodu, miękki grad i krople wody zderzają się w silnych prądach wstępujących. To rozdziela ładunki elektryczne, aż napięcie stanie się tak duże, że rozładowuje się w postaci pioruna. Piorun może przeskakiwać wewnątrz chmury, między chmurami albo między chmurą a ziemią. Najchętniej uderza w wysokie, samotne punkty, ale może pojawić się także daleko przed właściwą burzą lub za nią – czasem nawet zanim zacznie padać.

Niebezpieczne jest nie tylko bezpośrednie trafienie. Po uderzeniu prąd rozchodzi się w gruncie i może ranić osoby w pobliżu. Może też przeskoczyć z trafionego drzewa na stojącego obok człowieka i płynie wzdłuż metalu, takiego jak ogrodzenia czy druty. Dlatego miejsce pod samotnym drzewem należy do najniebezpieczniejszych ze wszystkich.

Budynek z instalacją elektryczną i rurami wodnymi albo samochód z metalowym nadwoziem odprowadza prąd wokół ludzi w środku i do ziemi. Dlatego te miejsca chronią – a namiot, altana czy otwarta wiata nie. W samochodzie, nawiasem mówiąc, chroni cię metalowa powłoka, a nie gumowe opony; kabriolet albo pojazd z plastikowym nadwoziem takiej ochrony nie daje.

Bezpieczeństwo podczas burz to niemal wyłącznie kwestia czasu. Zaczyna się od prognozy przed każdą aktywnością na zewnątrz. Latem burze często powstają po południu; kto wyruszy wcześnie i w porę opuści odsłonięte miejsca, takie jak szczyty, grzbiety czy otwarty teren, unika najgroźniejszych sytuacji. Zastanów się wcześniej, gdzie jest najbliższe bezpieczne schronienie.

Motto US National Weather Service brzmi: „When thunder roars, go indoors” („Gdy grzmi, schowaj się w budynku”). Jeśli słyszysz grzmot, natychmiast przerwij aktywność, nawet gdy jeszcze nie pada, a słońce może nawet jeszcze świecić. Potem odczekaj około 30 minut od ostatniego grzmotu, zanim znów wyjdziesz. Wiele wypadków zdarza się dlatego, że ludzie przerywają zbyt późno albo wracają zbyt wcześnie.

W budynku obowiązuje jeszcze kilka zasad: trzymaj się z dala od okien, a podczas burzy unikaj kontaktu z instalacją wodną – czyli żadnego prysznica ani zmywania – oraz z urządzeniami podłączonymi kablem do sieci elektrycznej lub telefonicznej. W samochodzie zamknij okna i zostań na siedzeniu.

Jeśli w zasięgu nie ma bezpiecznego schronienia, możesz tylko zmniejszyć ryzyko, nie usunąć go. Natychmiast opuść szczyty, grzbiety, otwarty teren i wodę oraz odejdź od samotnych drzew, metalowych ogrodzeń, słupów i linii energetycznych. Schodź w niższe miejsca, ale nie do rowów ani żlebów z płynącą wodą. Nie kładź się płasko na ziemi, bo wtedy dotykasz dużej powierzchni gruntu, przez którą może rozchodzić się prąd.

Grupy powinny się rozproszyć, zachowując odstępy między osobami. Dzięki temu, gdy piorun uderzy w pobliżu, nie zostanie ranna cała grupa naraz i ktoś zostanie, kto może pomóc. Sporty wodne też trzeba natychmiast przerwać: kto pływa, wiosłuje albo stoi na desce, jest najwyższym punktem na otwartej powierzchni.

Osoba porażona piorunem nie jest naładowana elektrycznie i można jej od razu dotykać. Natychmiast zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE) i udziel pierwszej pomocy w zakresie, w jakim jesteś przeszkolony. Kurs pierwszej pomocy to bardzo dobre przygotowanie, także w tym temacie.

Wiele starych rad jest uparcie powtarzanych. Niemieckie ludowe porzekadło mówi, żeby unikać dębów, a szukać buków – to błąd: piorun nie rozróżnia gatunków drzew, a każde samotne drzewo jest niebezpieczne. Nieprawdziwe jest też przekonanie, że piorun nigdy nie uderza dwa razy w to samo miejsce – wysokie budynki i maszty są trafiane raz po raz.

Dawniej często zalecano tzw. „przysiad przeciwpiorunowy”: stopy razem, kucnięcie, głowa schowana. US National Weather Service nie przedstawia tego jako bezpiecznego środka. Z pewnością nie zastępuje on schronienia się w budynku na czas. Prawdziwa ochrona leży w planowaniu, a nie w określonej pozycji ciała.

W wysokich górach, na via ferratach i podczas wypraw wysokogórskich obowiązują dodatkowe zasady, które szczegółowo opisują kluby alpejskie i organizacje ratownictwa górskiego. Kto się tam wybiera, powinien przejść specjalne szkolenie oraz zaplanować wczesny start i stałe godziny zawrócenia.