Worek grupowy i ścisłe siedzenie razem
Worek grupowy lub schronienie awaryjne („bothy bag”) to lekka osłona bez stelaża, którą kilka osób naciąga na głowy i ciała, a potem siada na jej brzegach. W kilka minut tworzy przestrzeń osłoniętą od wiatru, w której ciepło ciała ogrzewa powietrze. Służy do czekania i opieki nad kimś, nie jest namiotem na noc.
- Od mniej niż minuty do kilku minut
Wyjaśnione prosto
Schronienie grupowe to duże, lekkie okrycie z tkaniny, mniej więcej jak gigantyczna poszewka bez stelaża. Gdy grupę na szlaku zaskoczy wiatr i deszcz, wszyscy naciągają okrycie na głowy i siadają na jego brzegu. Gotowe: mały pokój bez wiatru w środku – w mniej niż minutę.
W środku każdy człowiek trochę ogrzewa powietrze, tak jak wiele świec razem rozjaśnia pokój bardziej niż jedna. Im bliżej siebie siedzicie, tym jest cieplej. Kto marznie, jest ranny albo wyczerpany, idzie na środek.
Ponieważ okrycie jest prawie szczelne, mały otwór musi zawsze zostać wolny, a wnętrze trzeba regularnie wietrzyć. Jeśli ktoś dostanie bólu głowy albo ma trudności z oddychaniem, otwórz od razu. Kuchenki ani świece nie mają tam miejsca.
Jak to działa
Na zewnątrz wiatr natychmiast porywa ciepło, które twoje ciało oddaje do powietrza. Pod okryciem powietrze stoi w miejscu. Każdy człowiek cały czas oddaje ciepło, a w małej, zamkniętej przestrzeni zostaje ono na jakiś czas. Przy kilku osobach powietrze jest więc wyraźnie cieplejsze niż na zewnątrz, a deszcz i wiatr są odcięte.
Do tego dochodzi stłoczenie: gdy ludzie siedzą blisko siebie, stykają się barkami, plecami i bokami. Te miejsca prawie przestają oddawać ciepło na zewnątrz. Grupa jako całość traci mniej ciepła niż ci sami ludzie osobno – zasada znana też ze zwierząt, które w zimnie tulą się do siebie.
Worek nie potrzebuje ani kijków, ani śledzi, bo ramą są sami ludzie: głowy i ramiona unoszą tkaninę, a siedzenie na brzegu przytrzymuje ją przy ziemi. Dlatego rozstawienie jest tak szybkie, nawet w miejscach, gdzie nie dałoby się postawić żadnego namiotu.
Na co naprawdę zwrócić uwagę
Najczęstszy błąd to wyjęcie worka zbyt późno. Działa najlepiej, gdy wszyscy są jeszcze w miarę ciepli. Jeśli poczekasz, aż ktoś nie będzie mógł iść dalej, trzeba potem odzyskiwać ciepło w trudny sposób. Dobre momenty to przerwa w deszczu, odpoczynek na wietrze albo czekanie z rannym.
Nigdy nie siadaj bezpośrednio na śniegu, skale ani mokrej ziemi. Plecaki, karimaty lub liny pod pośladkami powstrzymują ziemię przed wysysaniem ciepła. Rozmiar worka powinien pasować do grupy: jeśli jest za mały, ktoś siedzi w połowie na zewnątrz; jeśli jest za duży dla jednej osoby, powietrze w środku prawie się nie nagrzewa.
Wybierz miejsce możliwie osłonięte od wiatru, równe i bezpieczne przed spadającymi kamieniami i upadkiem. Jaskrawy worek jest dobrze widoczny z zewnątrz – to zaleta, gdy czekasz na ratunek.
Bezpieczeństwo: na co zwracać uwagę
Tkanina jest zwykle wodoszczelna i wiatroszczelna, więc prawie nie wpuszcza też świeżego powietrza. Gdy ludzie oddychają, zużywają tlen i wydychają dwutlenek węgla; w szczelnym worku powietrze może więc z czasem się zepsuć. Trzymaj otwarty otwór wentylacyjny lub okienko i regularnie krótko przewietrzaj. Przy bólu głowy, zawrotach głowy lub duszności otwórz natychmiast.
W worku nigdy nie wolno używać kuchenek, świec ani innego otwartego ognia: zużywają dodatkowy tlen, mogą wytwarzać tlenek węgla, a cienka tkanina może się zapalić. Ciepłe napoje z termosu to bezpieczny sposób, by ogrzać kogoś od środka.
Schronienie grupowe nie zastępuje pomocy. Jeśli ktoś jest ranny lub ma oznaki wychłodzenia – silne drżenie, splątanie, apatię – zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE). Do czasu przybycia pomocy worek jest dobrym miejscem, żeby chronić tę osobę i się nią opiekować.
Kiedy to ma sens – a kiedy nie
Schronienie grupowe jest stworzone do czekania: przerw w złej pogodzie, opieki nad rannym, czekania, aż mgła się podniesie, albo na ratunek. Dla grup szkolnych, grup z przewodnikiem i wędrówek górskich to lekki element wyposażenia bezpieczeństwa, który zajmuje mało miejsca w plecaku.
Nie jest przeznaczone na całą noc. Nie da się w nim położyć, skrapla się para, a bez izolacji pod ciałem z czasem robi się zimno. Samemu też nie jest zbyt skuteczne, bo jedna osoba nie ogrzeje dużej objętości powietrza – lepszy jest wtedy jednoosobowy worek biwakowy.
Bez schronienia grupowego pomaga też stłoczenie się: wszyscy blisko siebie, plecami do wiatru, folie, koce ratunkowe lub kurtki dookoła z zewnątrz. Jest to mniej skuteczne, ale znacznie lepsze niż czekanie osobno.
Warto wiedzieć
Po angielsku schronienie grupowe często nazywa się „bothy bag". W Wielkiej Brytanii „bothy" to prosta, otwarta chatka schronieniowa w górach – ten worek jest więc niejako chatką do zabrania ze sobą. Jest popularny wśród przewodników górskich, grup szkolnych i ratowników górskich.
Przećwicz jego użycie raz ze swoją grupą przy dobrej pogodzie. Wtedy każdy wie, jak wejść, gdzie jest otwór wentylacyjny i jak wsunąć brzeg pod siebie. W czasie burzy nie ma czasu na wyjaśnienia.
Krok po kroku
Decyduj wcześnie
Użyj worka grupowego, zanim wszystkim zrobi się zimno – nie dopiero wtedy, gdy ktoś nie może iść dalej.
- 1
Decyduj wcześnie
Użyj worka grupowego, zanim wszystkim zrobi się zimno – nie dopiero wtedy, gdy ktoś nie może iść dalej.
- 2
Wybierz miejsce
Jak najlepiej osłonięte od wiatru, bezpieczne przed spadającymi kamieniami i upadkiem, na równym podłożu.
- 3
Naciągnij osłonę
Wszyscy stają blisko siebie, naciągają osłonę na głowy i siadają na plecakach lub matach, podkładając pod siebie jej brzeg.
- 4
Otwór wentylacyjny
Zachowaj wolny otwór wentylacyjny lub podglądowy; regularnie krótko przewietrzaj.
- 5
Osoby zagrożone w środku
Osoby wrażliwe na zimno, ranne lub wyczerpane posadź w środku, zaizoluj je i daj im jedzenie oraz ciepłe napoje, jeśli są dostępne.
- 6
Pomoc i widoczność
W sytuacji awaryjnej wzywaj pomoc. Jaskrawo kolorowy worek jest dobrze widoczny z zewnątrz.
Częste błędy
- Użyty zbyt późno
- Siedzenie bezpośrednio na śniegu lub skale
- Bez wentylacji
- Worek za mały dla grupy
Krótki przegląd
Materiały
Grupowy worek biwakowy
Szczelne – wietrz regularnie.
Żadnych kuchenek ani świec w środku.
Mata do spania
Albo plecaki jako podkładka do siedzenia
Sucha odzież na zmianę
Noś ją w wodoodpornym opakowaniu – mokra odzież prawie nie izoluje.
Nadaje się dla
- Przerwy w wietrze i deszczu
- Czekanie na pomoc z osobą ranną
- Klasy szkolne, grupy prowadzone, wędrówki górskie
Nie nadaje się dla
- Nocleg bez izolacji
- W pojedynkę (za duży, wychładza się)
Wymagania wstępne
- Zabrany worek grupowy dopasowany do wielkości grupy
- Raz przećwiczone
Bezpieczeństwo
- Siedzenie na zimnym podłożu wychładza – podłóż plecaki, maty lub liny.
Jak to działa
Osłona zatrzymuje wiatr i deszcz oraz utrzymuje powietrze ogrzane przez kilka ciał. Im ciaśniej siedzi grupa, tym mniejsza powierzchnia, przez którą ucieka ciepło. Ponieważ ludzie siedzą na brzegu, worek nie potrzebuje śledzi ani tyczek.
Zalety
- Bardzo szybki
- Lekki i mały po spakowaniu
- Wspólne ciepło ciała
- Dobry do opieki nad rannymi
Wady
- Brak miejsca do leżenia
- Skraplanie się pary i duszne powietrze
- Ciepło tylko przy kilku osobach
Wiedza pogłębiona
Tło merytoryczne
Worki grupowe pochodzą z brytyjskiej turystyki górskiej, gdzie „bothy” to proste schronisko. Są powszechne wśród przewodników górskich, grup szkolnych i ratowników górskich.
Wspólne ciepło w zwartej grupie to dobrze znana zasada ochrony przed zimnem. Nie zastępuje worka, ale worek czyni ją znacznie skuteczniejszą.
Warianty
- Ścisłe siedzenie razem bez worka
- Bez worka grupowego wszyscy siadają ciasno, plecami do wiatru, a wokół zewnętrznej strony owijają folie, koce ratunkowe lub kurtki.
Częste błędy
- Użyty zbyt późno
- Siedzenie bezpośrednio na śniegu lub skale
- Bez wentylacji
- Worek za mały dla grupy
Ograniczenia i ryzyka
- Brak danych o wzroście temperatury w worku
- Nie zastępuje namiotu ani schroniska na noc
Zamienniki materiałów
Wyprowadzone z właściwości materiałów: zamiennik musi mieć wszystkie istotne właściwości. Przestrzegaj uwag dotyczących zamiennika.
- Grupowy worek biwakowy
- Tarp, Folia z tworzywa / duĹźy worek na Ĺ›mieci (Ĺatwo siÄ™ rwie; nigdy nie naciÄ…gaj na gĹ‚owÄ™ (ryzyko uduszenia).), Koc ratunkowy (Po przedziurawieniu Ĺ‚atwo siÄ™ rwie; nadaje siÄ™ tylko na krĂłtkotrwaĹ‚e schronienie.), Teczka na dokumenty (wodoodporna) (Przechowuj w bezpiecznym miejscu – zawiera wrażliwe dane osobowe.), Poncho przeciwdeszczowe (Użyty jako schronienie, nie chroni już ciała przed deszczem.), Worek biwakowy (Nigdy nie zasłaniaj całkowicie twarzy.), Namiot (Nie gotuj i nie ogrzewaj się w namiocie (niebezpieczeństwo pożaru i zatrucia tlenkiem węgla).), Wytrzymały worek na śmieci (duży) (Ryzyko uduszenia: nigdy nie naciągaj plastikowych worków na głowę ani twarz i trzymaj je z dala od małych dzieci.)
- Mata do spania
- Suche liście, trawa lub gałązki iglaste (Zbieraj tylko tam, gdzie wolno; żadnych roślin chronionych. Sprawdź, czy nie ma kleszczy i owadów.), Plecak, Sucha odzież na zmianę (Noś ją w wodoodpornym opakowaniu – mokra odzież prawie nie izoluje.), Wełniany koc / kołdra (Trzymaj z dala od świec, pieców i grzejników.), Izolowana lodówka turystyczna (Utrzymuje chłód tylko przez ograniczony czas; bez wkładów chłodzących lub lodu nie jest lodówką.), Śpiwór (Nie przechowuj długo w ściśniętej formie; nie pakuj wilgotnego.), Gazeta i karton (Łatwopalne – trzymaj z dala od świec, kuchenek, grzejników i żaru.), Izolowana skrzynia do gotowania (skrzynia z sianem, termos obiadowy) (Nigdy nie wkładaj do środka otwartego ognia ani żaru – tylko gorący, zamknięty garnek.), Długie źdźbła na poszycie (trzcina, trawa, sitowie) (Bardzo łatwopalne – żadnego otwartego ognia ani iskier w pobliżu.), Izolacja garnka (pokrowiec termoizolacyjny, czapka lub polar) (Tylko wokół garnka, który już nie stoi na kuchence – materiał zajmuje się ogniem od płomienia.)
- Sucha odzież na zmianę
- Mata do spania, Suche liście, trawa lub gałązki iglaste (Zbieraj tylko tam, gdzie wolno; żadnych roślin chronionych. Sprawdź, czy nie ma kleszczy i owadów.), Plecak, Wełniany koc / kołdra (Trzymaj z dala od świec, pieców i grzejników.), Izolowana lodówka turystyczna (Utrzymuje chłód tylko przez ograniczony czas; bez wkładów chłodzących lub lodu nie jest lodówką.), Śpiwór (Nie przechowuj długo w ściśniętej formie; nie pakuj wilgotnego.), Gazeta i karton (Łatwopalne – trzymaj z dala od świec, kuchenek, grzejników i żaru.), Izolowana skrzynia do gotowania (skrzynia z sianem, termos obiadowy) (Nigdy nie wkładaj do środka otwartego ognia ani żaru – tylko gorący, zamknięty garnek.), Długie źdźbła na poszycie (trzcina, trawa, sitowie) (Bardzo łatwopalne – żadnego otwartego ognia ani iskier w pobliżu.), Izolacja garnka (pokrowiec termoizolacyjny, czapka lub polar) (Tylko wokół garnka, który już nie stoi na kuchence – materiał zajmuje się ogniem od płomienia.)
Wyniki pochodzą wyłącznie z uporządkowanych haseł. Nie są generowane żadne improwizowane instrukcje.
Źródła (2)
- Wilderness & Environmental Medicine (Wilderness Medical Society) (2019): Wilderness Medical Society Clinical Practice Guidelines for the Out-of-Hospital Evaluation and Treatment of Accidental Hypothermia: 2019 Update · Wiatr, wilgoć i kontakt z podłożem jako czynniki wychłodzenia; wzywanie pomocy przy objawach wychłodzenia
- The Mountaineers Books (2017): Mountaineering: The Freedom of the Hills, 9th edition · Obozowanie, namioty i biwaki w górach i na śniegu