Sinice i zakwity glonów: unikaj wody

Cyjanobakterie to prastare, maleńkie organizmy, które podobnie jak rośliny czerpią energię ze światła słonecznego. Występują naturalnie w wielu wodach. Gdy jest ciepło, słonecznie, woda stoi i jest bogata w składniki odżywcze – na przykład z nawozów lub ścieków – mogą się gwałtownie rozmnażać. Nazywa się to zakwitem. Wiatr może spychać masy ku brzegowi, gdzie zbierają się jako kożuch lub mata.

Niektóre gatunki wytwarzają toksyny zwane cyjanotoksynami. Mogą one uszkadzać wątrobę, układ nerwowy lub skórę. Gołym okiem nie widać, czy dany zakwit jest toksyczny – zakwity wyglądające tak samo mogą być nieszkodliwe lub groźne, i może się to zmieniać z dnia na dzień.

Toksyny są rozpuszczone w wodzie lub zamknięte wewnątrz komórek. Gotowanie ich nie niszczy; gotowanie jedynie odparowuje wodę, a toksyny mogą nawet stać się bardziej stężone. Popularne filtry turystyczne, tabletki i urządzenia UV są przeznaczone na zarazki, nie na takie substancje, i nie usuwają ich niezawodnie. Wodociągi stosują do tego specjalne uzdatnianie, niedostępne w terenie.

Typowe oznaki to zielone, niebieskozielone, brunatne lub czerwonawe zabarwienie wody, smugi wyglądające jak rozlana farba, kożuch lub osady wzdłuż brzegu i stęchły zapach.

Zwracaj też uwagę na ostrzeżenia: zakazy kąpieli, tablice przy kąpieliskach, komunikaty urzędowe w aplikacjach lub lokalnych mediach. Zakwity pojawiają się głównie późnym latem w ciepłych jeziorach, stawach i wolno płynących rzekach bogatych w składniki odżywcze.

Ważne: brak widocznych oznak nie oznacza bezpieczeństwa. Zakwit może w krótkim czasie się przemieścić, a toksyny mogą pozostać w wodzie, gdy widoczne smugi już znikną. W razie wątpliwości lub ostrzeżeń unikaj tej wody.

Szczególnie zagrożone są psy. Piją z wody, bawią się przy brzegu, gdzie gromadzi się kożuch, a potem liżą sierść. Wymioty, chwiejny chód, drgawki lub trudności z oddychaniem po kontakcie to stan nagły: natychmiast szukaj pomocy weterynarza. W takich miejscach trzymaj psy na smyczy.

U ludzi kontakt ze skórą może powodować podrażnienia; po kontakcie umyj skórę, sierść i sprzęt czystą wodą. Kto połknął wodę i ma objawy, szuka pomocy medycznej; w nagłym wypadku dzwoni pod lokalny numer alarmowy (112 w UE).

Wody z zakwitem glonów nie da się uzdatnić w terenie do picia – żadną metodą. Jedyną właściwą reakcją jest znalezienie innego źródła: wody płynącej, źródła lub deszczówki. I taką wodę uzdatnia się jak zwykle.

Nazwa „sinice” bywa myląca: cyjanobakterie to bakterie, a nie glony, i wcale nie zawsze są niebieskie. Mimo to termin „niebiesko-zielone algi” przyjął się w języku potocznym.

Cyjanobakterie i ich toksyny są ujęte w wytycznych WHO dotyczących wody pitnej. Ponieważ ciepłe lata i wody bogate w składniki odżywcze sprzyjają zakwitom, temat ten pojawia się coraz częściej w wielu regionach. Dla ciebie w drodze zasada pozostaje prosta: rozpoznaj, unikaj, zmień miejsce.