Narzędzia z drewna: kij kopacz, młotek i drewniany klin

Drewno składa się z długich włókien biegnących w kierunku, w którym rosło drzewo. Wzdłuż tych włókien łatwo się łupie; w poprzek jest bardzo wytrzymałe. Dlatego klin wbity w czoło pnia rozłupuje kłodę wzdłuż: zamienia każde uderzenie z góry w dużą siłę na boki. Kilka klinów po kolei otwiera szczelinę coraz bardziej.

Młotek działa dzięki swojej masie. Gruba, ciężka głowica na krótkiej rączce daje dużo siły przy każdym uderzeniu, bez konieczności szerokiego zamachu. Ponieważ głowica jest z drewna, nie niszczy ani grzbietów noży, ani drewnianych klinów – inaczej niż metalowy młotek.

Przy utwardzaniu w ogniu ciepło mocno wysusza zewnętrzną warstwę końcówki i drewno staje się tam nieco twardsze. Jeśli jest zbyt gorąco, drewno się zwęgla: węgiel drzewny jest kruchy i łatwo się łamie. Utwardzanie w ogniu to więc ostrożne opiekanie nad żarem, a nie palenie w płomieniu – i nie czyni drewna twardym jak metal.

Drewno decyduje o wszystkim. Potrzebujesz twardego, prosto rosnącego drewna liściastego bez zgnilizny, pęknięć i dużych sęków, takiego jak jesion, buk, dąb czy grab. Zgniłe drewno przy opukiwaniu brzmi głucho i łamie się przy pierwszym uderzeniu. Sękate kawałki ze skręconymi włóknami źle się łupią i nie nadają się na kliny ani do łupania.

Końcówkę kija do kopania struga się płasko jak dłuto, a nie cienko jak igła: dwie skośne ścianki na długości około dłoni i wąska, prosta krawędź z przodu. Cienka końcówka pęka przy pierwszym podważaniu. Na młotku nacięcie ograniczające decyduje, gdzie zaczyna się rękojeść; jest nie głębsze niż jedna czwarta grubości, żeby głowica się nie odłamała.

Na klinach głowica pozostaje szeroka i prosta, żeby młotek uderzał czysto. Smukły klin wchodzi łatwiej, gruby łupie mocniej – najlepiej mieć oba. Świeże kliny z zielonego drewna zostaw na kilka dni do wyschnięcia, inaczej przy uderzaniu się rozlezą.

Większość urazów przy struganiu to skaleczenia własnej ręki lub nogi. Dlatego strugasz siedząc, z pracą z boku przed kolanem, zawsze od ciała, z ręką trzymającą za ostrzem. Nigdy nie strugaj między udami – biegną tam duże naczynia krwionośne. Wokół ciebie zostaje wolna przestrzeń na długość ramienia, a nóż po każdej czynności wraca do pochwy.

Przy utwardzaniu w ogniu pracuj nad żarem, nie w płomieniach, i nigdy nie zostawiaj kija bez nadzoru w ogniu. Końcówka jest potem bardzo gorąca i musi ostygnąć. Woda do gaszenia stoi w pogotowiu, a na koniec ogień gasi się całkowicie.

Przy łupaniu kliny mogą wyskoczyć, a drewno może się rozszczepić. Noś okulary ochronne, przed uderzeniem zabierz palce z klina i trzymaj innych ludzi z dala. Nigdy nie uderzaj w klin ostrzem topora ani noża – od tego jest młotek.

Drewniane narzędzia mają sens w obozie na kilka dni, gdy brakuje łopaty lub młotka albo trzeba je oszczędzać: wbijanie słupków pod podwyższone łóżko, poluzowanie ziemi pod palenisko, łupanie drewna do budowy. Młotek i dwa kliny oszczędzają nóż i toporek, bo te narzędzia nie są wtedy używane jak młotki.

Kij do kopania nie zastępuje łopaty: jest wolniejszy i łamie się w kamienistej ziemi. Sękate drewno trudno łupać nawet klinami. A narzędzia z tego hasła to narzędzia robocze, nie broń ani sprzęt myśliwski. Kop i ścinaj drewno tylko tam, gdzie wolno.

Kije do kopania należą do najstarszych narzędzi ludzkości i w niektórych kulturach używa się ich do dziś, na przykład do wykopywania korzeni i bulw. Wojskowe podręczniki przetrwania opisują utwardzanie drewnianych ostrzy w ogniu i wyraźnie ostrzegają przed zwęglaniem drewna.

Łupanie klinami to stara technika, dawniej używana do wytwarzania desek, gontów i słupków ogrodzeniowych. Podręcznik topora US Forest Service ostrzega przed uderzaniem toporem w metalowe kliny, bo głowica topora i klin ulegają uszkodzeniu, a odłamki mogą polecieć. Drewniany młotek na drewnianym klinie to natomiast łagodne połączenie.