Zbuduj prosty deszczomierz i odczytuj wyniki

Rachunek jest prosty: jeden metr kwadratowy powierzchni razy jeden milimetr wysokości to dokładnie jeden litr. Jeśli więc spadnie 5 mm deszczu, na każdy metr kwadratowy spadło 5 litrów wody. Dotyczy to każdej powierzchni, choćby największej – także małego otworu twojego kubka.

Żeby wynik był prawidłowy, twój pojemnik musi mieć pionowe ścianki. Wtedy otwór u góry jest tak samo duży jak dno, a woda stoi na tej samej wysokości, co na gruncie na zewnątrz. Szklanka rozszerzająca się ku górze albo butelka z wypukłym dnem zafałszuje wynik.

Jeśli twój pojemnik ma lejek, którego otwór jest szerszy niż naczynie pod nim, zbiera deszcz z większej powierzchni. Wtedy trzeba przeliczać: opad równa się zebranej objętości wody podzielonej przez powierzchnię otworu lejka. Przykład: okrągły otwór o średnicy 10 cm ma powierzchnię nieco ponad 78 cm². Jeden milimetr deszczu wprowadza do niego więc niecałe 8 mililitrów wody.

Dobrze sprawdza się gładka, walcowata plastikowa butelka. Odetnij zakrzywioną górną część. Dno wielu butelek jest wypukłe albo ma małe nóżki, więc wypełnij je odrobiną piasku, żwiru lub gipsu do miejsca, w którym ścianka robi się prosta. Ten poziom to twój punkt zerowy.

Przyklej linijkę do zewnętrznej strony butelki od punktu zerowego albo narysuj milimetrowe kreski wodoodpornym pisakiem. Odciętą górną część możesz włożyć z powrotem do góry dnem jako lejek. Ponieważ jest tak samo szeroka jak butelka, nie musisz niczego przeliczać, a lejek ogranicza parowanie.

Żeby deszczomierz się nie przewrócił, częściowo go zakop albo przymocuj do słupka. Musi stać pionowo, a otwór powinien być poziomy, w przeciwnym razie złapie za dużo lub za mało, zależnie od kierunku wiatru.

O dokładności decyduje miejsce. Ustaw deszczomierz na zewnątrz, z dala od budynków, drzew i płotów. Przeszkody osłaniają przed deszczem albo kierują do środka dodatkowe krople – pod drzewem zmierzysz za mało, pod krawędzią dachu o wiele za dużo.

Rolę odgrywa też wiatr. W bardzo wietrznym, otwartym miejscu krople są zwiewane znad otworu i deszczomierz łapie mniej, niż faktycznie spada. Lekko osłonięte miejsce na otwartym ogrodzie jest więc często lepsze niż najwyższe, najbardziej wietrzne.

Światowa Organizacja Meteorologiczna opisuje w swoich wytycznych, jak buduje się i rozmieszcza oficjalne deszczomierze, i podkreśla odległość od przeszkód. Mimo to domowy deszczomierz daje tylko wartości przybliżone i nie można go bezpośrednio porównywać z pomiarami oficjalnymi.

Odczytuj deszczomierz codziennie o tej samej porze, na przykład rano. Zniż oczy do poziomu powierzchni wody, w przeciwnym razie patrzysz pod kątem i odczyt będzie błędny. Przy brzegu powierzchnia często lekko się unosi; odczytuj w środku. Zapisz wartość z datą, a potem opróżnij pojemnik.

Nie zostawiaj wody na kilka dni. W ciepłą pogodę wyparowuje i zmierzysz za mało. W stojącej wodzie komary mogą też składać jaja – to kolejny powód, żeby opróżniać pojemnik regularnie.

Żeby zmierzyć śnieg, pozwól mu stopić się w pojemniku w domu, a potem odczytaj wysokość wody. Zdziwisz się: woda z roztopów stoi znacznie niżej niż pokrywa śnieżna na dworze, bo śnieg zawiera dużo powietrza.

Przy zbieraniu deszczówki możesz z grubsza oszacować, ile wody spłynie z dachu: opad w milimetrach razy powierzchnia dachu w metrach kwadratowych daje w przybliżeniu litry, które mogą spłynąć. W praktyce do beczki trafia mniej, bo woda wyparowuje, rozpryskuje się lub omija rynnę. Zebrana deszczówka to woda użytkowa – żeby ją pić, trzeba by ją najpierw uzdatnić i zdezynfekować.

W ogrodzie deszczomierz pomaga przy podlewaniu: widać, czy naprawdę popadało dość, czy tylko chwilę mżyło. Podczas wypraw i wycieczek seria odczytów może pokazać, jak mokre są ścieżki i grunt po kilku deszczowych dniach.

Czego nie potrafi: ostrzegać. Domowy deszczomierz nie jest prognozą powodzi ani gwałtownej pogody. Przy silnym deszczu zwracaj uwagę na oficjalne ostrzeżenia, aplikacje ostrzegawcze i radio oraz stosuj się do zaleceń władz. Jako projekt z dziećmi deszczomierz jest za to wspaniały: sprawia, że pogodę można zmierzyć, i pokazuje, jak działa nauka.