Odczytywanie śladów żerowania, odchodów, ocierek i szlaków zwierzyny

Każda grupa zwierząt żeruje na swój sposób i zostawia charakterystyczne ślady. Gryzonie mają ostre siekacze i zostawiają drobne ślady zębów na orzechach, szyszkach czy korze. Zwierzęta kopytne, takie jak sarny czy jelenie, nie mają górnych przednich zębów i raczej wyrywają pędy, niż je czysto odcinają – dlatego miejsce złamania wygląda poszarpane. Dziki rozkopują ziemię ryjem, by dostać się do korzeni i drobnych stworzeń.

Oprócz śladów żerowania są znaki terytorialne. Jeleniowate ocierają poroże i czoło o młode drzewa, zdzierając korę; nazywa się to ocierami. Niektóre zwierzęta tarzają się w błotnych dołach zwanych kąpieliskami. Sierść na ogrodzeniach lub pniach drzew pokazuje, gdzie zwierzęta się ocierały lub przeciskały.

Często uczęszczane ścieżki zwierząt to wąskie, wydeptane szlaki, które często prowadzą do wody, schronienia lub pożywienia. Czasem przecinają szlaki turystyczne pod kątem prostym albo biegną pod ogrodzeniami. Wszystkie te ślady razem dają obraz tego, jak intensywnie dane miejsce jest wykorzystywane – nawet tam, gdzie podłoże jest zbyt twarde na odciski łap.

Nigdy nie dotykaj gołymi rękami odchodów, wypluwek – kulek z sierści i kości wypluwanych przez sowy i inne ptaki –, padliny ani sierści i nie wąchaj ich. Mogą zawierać patogeny i jaja pasożytów, w Europie Środkowej na przykład tasiemca lisiego. Niczego nie szturchaj patykami, nie rozrywaj i nie zabieraj ze sobą. Po wycieczce i przed jedzeniem dokładnie umyj ręce.

Świeża padlina to znak ostrzegawczy. Może być pilnowana lub ponownie odwiedzana przez dużego drapieżnika – zwierzę, które zjada inne zwierzęta. Natychmiast opuść to miejsce i omiń je szerokim łukiem. Nie podążaj też za śladami wleczenia prowadzącymi do padliny.

I jeszcze raz, bo to bardzo ważne: to, że zwierzę zjada roślinę, jagodę lub grzyb, nie mówi nic o tym, czy nadaje się to dla ludzi. Wiele zwierząt znosi rzeczy trujące dla nas. Jedz tylko to, co znasz na pewno – a ślady żerowania nigdy nie są na to dowodem.

Patrz na dwóch wysokościach: przy ziemi i na wysokości oczu. Pod drzewami znajdziesz ogryzione szyszki i łupiny orzechów, na krzewach odgryzione pędy, na pniach zdarta kora lub otarcia, na ogrodzeniach sierść. Wąskie, wydeptane ścieżki i przejścia pod płotami pokazują ścieżki zwierzyny.

Sfotografuj każdy ślad z przedmiotem o znanej wielkości obok. Przy odgryzionej gałązce pomaga zdjęcie złamania z bliska – czyste cięcie czy poszarpane? W domu porównaj z regionalnym przewodnikiem terenowym. Przypisanie do konkretnego gatunku często pozostaje niepewne i to jest w porządku.

Zwracaj uwagę przede wszystkim na ilość i świeżość. Pojedyncza ogryziona szyszka niewiele mówi. Wiele świeżych śladów w jednym miejscu oznacza za to: jest tu regularna aktywność. Takie miejsca są ciekawe do obserwowania z daleka, ale nie nadają się na namiot.

Ślady żerowania często pozostają widoczne znacznie dłużej niż odciski stóp i działają też na twardym podłożu. W suchy letni dzień w lesie możesz nie znaleźć ani jednego odcisku, ale pod świerkiem leży stos obgryzionych szyszek, a na młodym buku są odgryzione pączki. To już wystarcza, by wiedzieć, że przechodzą tędy zwierzęta.

Na brzegach strumieni i jezior resztki pokarmu, takie jak otwarte muszle, resztki ryb czy ogryzione pnie, pokazują, które zwierzęta korzystają z wody. Tu też: tylko obserwuj, niczego nie dotykaj.

Z dziećmi robi się z tego gra: kto znajdzie pierwszą ogryzioną szyszkę, pierwsze otarcie, pierwszą ścieżkę zwierzyny? Ważne, by od początku jasno ustalić zasadę: patrzymy oczami i robimy zdjęcia – niczego się nie dotyka.

Przewodniki do tropienia, takie jak standardowe dzieło Marka Elbrocha o śladach ssaków Ameryki Północnej, szczegółowo omawiają ślady żerowania, odchody, znaki terytorialne i ścieżki, bo często spotyka się je częściej niż wyraźne odciski stóp.

W tej bazie wiedzy te oznaki służą świadomości i obcowaniu z przyrodą. Celowo nie znajdziesz tu kluczy do rozpoznawania odchodów ani śladów żerowania. Do dokładnego rozpoznania właściwymi adresatami są regionalne przewodniki terenowe, organizacje przyrodnicze lub urzędy ds. dzikiej zwierzyny.