Odsalanie przez destylację na kuchence: zasada i ograniczenia

Sól jest rozpuszczona w wodzie morskiej, ale nie odparowuje razem z nią. Gdy podgrzewasz słoną wodę, tylko woda unosi się jako para, a sól zostaje w garnku, coraz bardziej zagęszczona. Gdy para trafia na chłodniejszą powierzchnię, oddaje ciepło i znów staje się cieczą – skrapla się. Skroplona woda jest praktycznie wolna od soli.

W prostym zestawie na kuchence kładziesz pokrywkę garnka do góry dnem, kopułą w dół. Krople tworzące się od spodu spływają do najniższego punktu pośrodku i stamtąd kapią do małego, żaroodpornego naczynia stojącego w garnku. Zimna woda lub śnieg na wierzchu pokrywki utrzymują ją chłodną i zwiększają skraplanie.

Haczyk to energia. Odparowanie wody pochłania znacznie więcej energii niż samo doprowadzenie jej do wrzenia. Dlatego każdy łyk wody destylowanej kosztuje dużo paliwa i czasu, a część pary ucieka niewykorzystana na brzegach. Dla grupy w dłuższym czasie to za mało.

Garnek napełnia się słoną wodą tylko częściowo, a naczynie zbierające musi stać tak, by się nie przewróciło i by nie ochlapała go słona woda. Dlatego podgrzewaj łagodnie, tak by woda się gotowała, ale nie wrzała gwałtownie. Gwałtowne wrzenie wyrzuca słone krople do naczynia zbierającego i niweczy całą pracę.

Pozwól skropli ostygnąć i spróbuj odrobiny. Jeśli jest słona, doszła słona woda i destylujesz ją ponownie. Regularnie usuwaj osad soli z garnka i dolewaj świeżej słonej wody, zanim garnek wyschnie.

Przelej destylat do czystego pojemnika. Naczynie zbierające i pokrywka muszą być czyste, inaczej do gotowej wody dostaną się zarazki. Woda destylowana jest bez smaku, bo brakuje jej minerałów i rozpuszczonego powietrza; przelewanie jej między czystymi naczyniami czyni ją nieco przyjemniejszą.

Nigdy nie pij wody morskiej, nawet w małych ilościach ani zmieszanej ze słodką wodą. Ciało musi pozbyć się nadmiaru soli za pomocą wody i traci przy tym więcej wody, niż przyjęło. Niedobór się pogłębia, zamiast maleć.

Para, gorące pokrywki i wrząca woda powodują ciężkie oparzenia. Używaj łapek do garnków, unoś pokrywkę w kierunku od siebie i trzymaj dzieci z daleka. Kuchenki turystyczne i ogniska uruchamiaj tylko na dworze, bo w zamkniętych pomieszczeniach grozi tlenek węgla – gaz, którego nie widać ani nie czuć i który może zabić. Przy otwartym ogniu sprawdź lokalne przepisy i zakazy rozpalania ognia.

Lotne substancje chemiczne, takie jak paliwa czy rozpuszczalniki, mogą przejść z parą i trafić do destylatu. Jeśli podejrzewasz ropę lub chemikalia, na przykład w porcie albo po wypadku, nie destyluj – poszukaj innego źródła.

Destylacja na kuchence to rozwiązanie awaryjne na wybrzeżu bez słodkiej wody albo dla wody słonawej, gdy nie da się dotrzeć do innego źródła. Pozwala przetrwać do czasu znalezienia słodkiej wody lub dotarcia pomocy. Zbieranie wody deszczowej albo szukanie źródła słodkiej wody w pobliżu wybrzeża jest często znacznie mniej pracochłonne i warto próbować tego równolegle.

Na łodziach i tratwach ratunkowych są ręczne odsalarki pompowe działające na zasadzie odwróconej osmozy: woda jest przetłaczana przez bardzo drobną membranę, która zatrzymuje sól. Są drogie i wymagają konserwacji, ale dają wodę bez paliwa. Używa się ich wyłącznie zgodnie z instrukcją producenta.

Destylacja to najstarsza metoda, by słoną wodę uczynić zdatną do picia. Duże dzisiejsze instalacje odsalające korzystają głównie z odwróconej osmozy lub zoptymalizowanych procesów odparowywania.

Ta sama zasada – woda odparowuje, sól i brud zostają, para skrapla się na chłodnej powierzchni – stoi też za destylatorem słonecznym. Tam ciepło daje słońce zamiast kuchenki, ale uzysk jest jeszcze mniejszy i mocno zależy od pogody.