Upał: jak chronić siebie i innych

Ciało utrzymuje temperaturę wewnętrzną w wąskim zakresie. Gdy robi się zbyt ciepło, rozszerza naczynia krwionośne w skórze, by ciepło mogło uciekać, i poci się. Parujący pot to najskuteczniejsze chłodzenie, jakie mamy. Ma ono jednak granice: przy wysokiej wilgotności pot paruje słabo, a jeśli pijesz za mało, w końcu masz mniej płynów do pocenia się.

Gdy chłodzenie przestaje wystarczać, temperatura ciała rośnie. Najpierw pojawiają się objawy ostrzegawcze, takie jak silne pocenie się, osłabienie, zawroty głowy, ból głowy, nudności lub skurcze mięśni. Jeśli temperatura nadal rośnie, może rozwinąć się udar cieplny – stan zagrożenia życia, w którym mogą wystąpić splątanie, zaburzenia świadomości lub drgawki.

Szczególnie obciążające jest kilka upalnych dni z rzędu i ciepłe noce. W nocy ciało zwykle regeneruje się po upale dnia. Jeśli także w nocy jest ciepło, tej przerwy brakuje, a obciążenie sumuje się z dnia na dzień.

Twój dom to najważniejsze schronienie. W ciągu dnia trzymaj okna zamknięte i, jeśli to możliwe, zacieniaj je z zewnątrz, bo światło słoneczne, które już przeszło przez szybę, nagrzewa pomieszczenie. Wietrz nocą i wcześnie rano, gdy powietrze na zewnątrz jest chłodniejsze. Przebywaj w najchłodniejszym pokoju. Wentylator porusza powietrze, ale go nie ochładza; przy bardzo wielkim upale często sam nie wystarcza.

Pij regularnie przez cały dzień, nawet bez pragnienia. Alkohol i bardzo słodkie napoje nie są dobrym wyborem. Kto z powodu choroby może pić tylko określoną ilość, powinien to ustalić z lekarzem – nie ma jednej ilości płynów dla wszystkich. Sport i ciężką pracę przenieś na chłodniejsze godziny poranne lub wieczorne i noś lekkie, jasne ubrania oraz nakrycie głowy.

Chłodne prysznice, wilgotne ściereczki na karku i chłodne kąpiele stóp pomagają ciału pozbyć się ciepła. Jeśli w twoim domu robi się zbyt gorąco, schronieniem mogą być chłodne miejsca publiczne – zapytaj w gminie, czy takie możliwości istnieją.

Przy objawach ostrzegawczych, takich jak zawroty głowy, osłabienie, nudności czy skurcze: idź do chłodnego pomieszczenia, odpocznij i pij. Jeśli jest gorzej albo nie ma poprawy, uzyskaj pomoc medyczną. Przy objawach udaru cieplnego – wysoka temperatura ciała, splątanie, zaburzenia świadomości, drgawki lub utrata przytomności – natychmiast zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE), przenieś osobę w cień lub do chłodnego pomieszczenia, poluzuj jej ubranie, schładzaj ją, np. wilgotnymi ściereczkami, i zostań z nią do przybycia pomocy.

Zaparkowany samochód nagrzewa się na słońcu bardzo szybko, bo światło wpada przez szyby, a ciepło zostaje uwięzione w środku. Uchylone okno niewiele zmienia. Dlatego dzieci, osoby wymagające opieki i zwierzęta nigdy nie mogą zostawać w pojeździe, nawet „tylko na chwilę”.

Niektóre leki wpływają na to, jak organizm radzi sobie z upałem lub płynami. Ale nigdy nie odstawiaj leków na własną rękę; porozmawiaj o tym z lekarzem lub farmaceutą przed latem. Dzięki temu wiesz, na co zwracać uwagę, zanim nadejdzie upał.

Starszy sąsiad mieszkający samotnie to klasyczny przykład ukrytego zagrożenia. Starsze osoby często słabiej odczuwają pragnienie i upał, mogą w ciągu dnia otwierać okna albo wahać się, czy prosić o pomoc. Codzienna wizyta lub telefon naprawdę mogą tu uratować życie. Zapytaj, czy ma dość do picia i czy w mieszkaniu nie jest bardzo gorąco.

Małe dzieci nie potrafią się same chronić i często bawią się dalej, mimo że jest im już zdecydowanie za gorąco. Dbaj o cień, kapelusz przeciwsłoneczny, przerwy i picie. Zwierzęta domowe także potrzebują cienia i świeżej wody; spacery z psem należą do chłodnych godzin, bo gorący asfalt może zranić łapy.

Możliwa jest też przerwa w dostawie prądu podczas fali upałów. Wtedy wentylatory i klimatyzacja przestają działać. Tym ważniejsze są proste środki, które działają bez prądu: zacienianie, wietrzenie nocą, chłodna woda i odpoczynek.